Gác đường trong đêm bom bi
Câu chuyện là hồi ký của một người dân quân quê Thái Bình (nay thuộc tỉnh Hưng Yên) làm nhiệm vụ gác đường ban đêm để cảnh báo bom bi chưa nổ. Không chiến hào, không trận đánh, chỉ có bóng tối và sự tỉnh táo để giữ mạng sống cho cả làng.
Ông Nguyễn Văn Tự nói rằng, trong chiến tranh, ông sợ nhất không phải lúc bom nổ, mà là sau khi bom đã rơi.
Những năm cuối 1960, máy bay Mỹ thường rải bom bi xuống làng quê. Có quả nổ, có quả nằm im. Ban ngày còn thấy, ban đêm thì không ai biết nó ở đâu.
Dân quân được phân công gác đường. Ông Tự cầm đèn dầu, cầm gậy, đi trước mỗi đoàn người.
“Đi chậm. Nghe kỹ. Thấy lạ là dừng.”
Đêm nào cũng vậy. Sương xuống. Gió lạnh. Đường làng quen mà trở nên xa lạ. Có lúc ông phát hiện bom bi nằm sát bờ ruộng, chỉ cần trượt chân là nổ.
“Lúc ấy tim đập mạnh, nhưng chân không được run.”
Ông gác để trẻ con không chạy. Để người đi chợ sớm không giẫm phải. Để bộ đội hành quân qua làng được an toàn.
Không ai trao huân chương cho người gác đường. Không ai ghi tên vào sổ. Nhưng nếu một đêm ông không đi, có thể một gia đình sẽ mất người.
Sau chiến tranh, ông trở về làm ruộng. Con đường xưa giờ đã bê tông hóa. Bom bi không còn.
Nhưng mỗi khi trời tối, ông vẫn có thói quen đi chậm.
Có những người giữ sự sống bằng việc đứng yên trong bóng tối.
