Gánh Rau Ra Chợ

Những năm cuối thập niên 1960, vùng Long An là nơi nhiều cuộc giằng co ác liệt. Đường làng khi yên, khi động. Chợ quê vẫn họp mỗi sáng, nhưng quanh đó luôn thấp thoáng những cuộc kiểm tra bất ngờ. Bà Ngô Thị Mười sống bằng nghề trồng rau và gánh ra chợ bán. Dáng người nhỏ thó, lưng hơi còng, ngày nào cũng quẩy đôi quang gánh đi từ tinh mơ nên ai trong vùng cũng quen mặt. Ít ai biết, dưới những mớ cải xanh, rau muống, bí đỏ ấy là những gói muối, thuốc men, thư từ được giấu kỹ để chuyển đến nơi cần. Bà nói với người quen: “Tui chỉ đi bán rau thôi mà.” Nhờ vẻ lam lũ hiền lành ấy, bà qua lại nhiều nơi mà ít bị chú ý. Có lần trên đường ra chợ, bà bị chặn lại kiểm tra. Một người lính dùng que xới tung gánh rau. Tim bà đập thình thịch, vì dưới đáy thúng có gói thuốc băng bó cho thương binh. Bà vẫn bình tĩnh than thở: “Rau dập hết rồi, hôm nay chắc lỗ vốn quá trời.” Nghe giọng than chân chất của người đàn bà quê, họ cười rồi cho đi. Ra khỏi đoạn đường ấy, bà rẽ vào lối nhỏ sau hàng tre, trao lại gói thuốc cho người liên lạc rồi mới tiếp tục ra chợ bán rau như thường lệ. Có hôm mưa lớn, đường lầy lội, quang gánh nặng trĩu làm vai bà rớm máu. Con gái thấy vậy xin đi thay. Bà xoa đầu con: “Để má đi. Có những việc quen chân mới làm được.” Suốt nhiều năm, đôi vai gầy ấy đã đi qua biết bao con đường đất đỏ, mang theo không chỉ rau quả mà cả niềm tin của người dân với cách mạng. Ngày miền Nam giải phóng, những người từng nhận hàng bí mật tìm đến thăm bà. Họ mang quà cáp, nhưng bà chỉ cười: “Hồi đó ai cũng góp phần, tui có gì đâu.” Nay chiếc quang gánh tre đã cũ, được treo nơi góc nhà như kỷ vật. Gánh rau ra chợ năm xưa là biểu tượng đẹp của sự mưu trí, bền bỉ và lòng yêu nước thầm lặng của người phụ nữ miền Nam trong những năm tháng thời hoa lửa.