GẶP ANH NĂM HƯNG

Tôi gặp anh năm Hưng - Nguyễn Tấn Hưng - lần này thật thoải mái. Tồi cũng như anh đều đã nghỉ hưu, nên không còn phải bận hội họp, tiệc tùng liên hoan, đối ngoại, đầu trên đầu dưới réo nữa. Do vậy, anh vui vẻ sẵn sàng tiếp chuyện dài dài với tôi. Chuyện, theo tôi rất cần nghe lại ở anh và anh coi đây là dịp ôn lại một phần đáng nhớ của cuộc đời mình, thời kỳ kháng chiến chống Mỹ.

Anh năm Hưng sinh năm 1944 tại xã Vĩnh Tế - núi Sam. Nơi này trong kháng chiến có lúc thuộc về huyện Châu Phú và có lúc lại thuộc về thị xã Châu Đốc, do yêu cầu thuận tiện về địa bàn cho hoạt động cách mạng.

Anh tham gia du kích xã Vĩnh Tế đầu năm 1963. Năm 1965 anh được rút về công tác an ninh huyện Châu Phú, sau đó chuyển sang công tác quân báo một thời gian lại được điều động trở lại làm xã đội trưởng du kích rồi Bí thư chi bộ xã Vĩnh Tế.

Anh năm kể về quá trình hoạt động cách mạng của mình. Thời kỳ công tác an ninh và quân báo, anh chủ yếu bám và công tác ở các xã: Thạnh Mỹ Tây, Bình Mỹ, Vĩnh Thạnh Trung, Bình Long... Những nơi này ta làm chủ ban đêm, có lúc còn làm chủ cả ban ngày. Địch muốn vào đây phải mở cuộc cần quét lớn với quân chủ lực kết hợp lực lượng địa phương. Năm 1966, anh và anh út Hạnh về nằm hầm bí mật ở Mỹ Đức, Vĩnh Thạnh Trung. Nhiệm vụ của hai anh lúc bấy giờ là cùng các đồng chí đảng viên, du kích tại chỗ nắm địch tình, trừ gian diệt ác, vận động bà con - phần lớn là tín đồ Phật giáo Hòa Hảo - chống địch bằng mọi cách, đóng góp đảm phụ nông nghiệp, nuôi chứa cán bộ, du kích hoạt động.

Anh nhớ có lần anh và anh út Hạnh cùng với du kích mật đánh bọn Bảo an quân đi lùng xục tại xóm chùa Truông (tức chùa Phú Thạnh ở xã Vĩnh Mỹ bây giờ). Trận đánh thật bất ngờ và cấp tốc.

Anh thuật lại: khi tôi và anh út Hạnh ở dưới hầm bí mật, được cơ sở báo tin chúng đi càn. Chúng tôi liền bảo các anh xe lôi là du kích mật đi móc súng lên đem đến vườn trầu gần chùa Truông để chúng tôi chặn đánh. Địch đến chúng tôi nổ súng rất nhanh, giết chết một tên, làm bị thương 2 tên, thu một súng các-bin và rút qua ngang sân bay, đi về hướng chòm Gáo cò kêu, trở lại hầm xuất phát an toàn.

Đến năm 1969, tôi được lãnh đạo huyện Châu Phú rút về công tác Huyện đoàn Thanh niên, kế đó được đề bạt huyện ủy viên huyện ủy Châu Phú phụ trách xã Vĩnh Tế. Lúc xã Vĩnh Tế giao cho thị xã Châu Đốc, tôi là thị xã ủy viên vẫn được phân công phụ trách xã Vĩnh Tế.

Năm 1972, Mỹ ngụy đánh vùng biên giới Việt Nam - Campuchia rất ác liệt. Lực lượng Châu Phú tạm thời rời căn cứ B2. Riêng xã Vĩnh Tế còn khoảng hai tiểu đội vũ trang bám lại, thọc sâu vào vùng sau của địch củng cố cơ sở, phát triển lực lượng.

Thừa lúc địch chủ quan, cho rằng ta đã suy yếu, vì không còn giữ căn cứ B2, anh năm, anh tám Tồn, anh Nhì (An ninh), anh Đấu (Du kích) và một số du kích khác, qua điều nghiên, lên phương án đánh úp điểm chốt Phòng vệ dân sự Đầu Bờ - núi Sam, để vừa lên tiếng cho địch biết là ta vẫn còn và còn mạnh là khác, đồng thời mở màn giải tán triệt để cái gọi là "tổ chức phòng vệ dân sự" của Mỹ Ngụy.

Ngày giờ cụ thể về trận đánh, anh năm không còn nhớ rõ, có điều cách đánh và diễn biến trận đánh thì không thể nào quên.

Lúc ấy, trời vừa chạng vạng. Vườn cây, xóm nhà, đường đi dần dần chuyển sang màu đen xám. Các anh từ hang Hầm Chì trên núi Sam lặng lẽ nhắm mục tiêu thẳng tới. Tất cả đều cải trang mặc đồ lính Công binh Ngụy. Anh tám Tồn mang súng ngắn và giả danh trung úy Công binh tiến vào chốt. Anh dõng dạc tuyên bố: "Chúng tôi vâng lệnh đại úy Hải, chỉ huy đơn vị Công binh đến đây xét chốt, vì chốt này chứa chấp lao công đào binh chiến trường".

Tên trung đội trưởng phòng vệ dân sự bị bất ngờ ấp úng:

- Dạ không. Thưa trung úy, đồn chúng tôi không chứa chấp ai cả.

- Thiệt hả - Anh tám Tồn vừa đẩy tên trung đội trưởng ra khỏi cửa đồn vừa quát - Ra hết. Tụi bây ra khỏi đồn hết để tao xét. Anh em đâu, lôi chúng ra mau lên.

Biết không thể cưỡng lại, mà cưỡng lại là để làm gì, khi họ là kẻ bị bắt buộc phải cầm súng giữ chốt. Có lẽ nghĩ như thế nên tất cả lính phòng vệ dân sự có mặt trong thời điểm này đều bước ra khỏi đồn không một ai do dự. Anh năm ra lệnh cho họ ngồi tại chỗ. Bấy giờ anh mới nói thật:

- Chúng tôi là lực lượng Biệt Động thị xã Châu Đốc về đây thăm viếng bà con và giải tán tổ chức Phòng vệ dân sự của Mỹ ngụy, để giải cứu các anh thoát khỏi cảnh làm tay sai cho giặc, kềm kẹp đồng bào. Các anh hãy trở về gia đình làm ăn sinh sống. Chúng tôi không làm hại các anh đâu.

Sau khi nhóm anh tám Tồn vào đồn gom súng lại, bó mỗi bó 5 khẩu và lấy hết đạn cho vào bồng bột, ta liền bắt lính phòng vệ dân sự áp tải số chiến lợi phẩm này theo ta về căn cứ. Số còn lại ta thả họ và căn dặn: "Nếu làng lính hoặc ai hỏi Việt Cộng rút đi đâu, thì nói họ xuống đồng đi theo hướng cây Gáo đôi về Nhà Bàn". . Nhưng thật sự thì ta đi bọc lên núi, xuống lăng Thoại Ngọc Hầu, qua Đất Cúng (chân đồi Bạch Vân) rồi băng ngang cánh đồng nhỏ sang kinh Vĩnh tế một cách an toàn.

Anh năm tâm sự: Rít những hơi thuốc rê đầy sảng khoái bên bờ kinh, sau thắng lợi của trận đánh, không những tự hồi đó, mà cho đến bây giờ, khi chúng tôi gặp lại nhau nhắc về trận đánh cũng không kềm được xúc cảm trào dâng. Không xúc cảm sao được, một trận đánh đầy mưu trí, mạo hiểm và dũng cảm vô cùng (Chẳng hiểu sao lúc bấy giờ chúng tôi lại nghĩ ra được thế?). Không tốn một viên đạn, một giọt máu, lại chiếm được hoàn toàn chốt địch, thu 17 súng Cac-bin, Garant. Trận đánh đã đạt được những yêu cầu, mục đích đề ra, lại còn tác động làm cho toàn bộ hệ thống tổ chức Phòng vệ dân sự kềm kẹp nhân dân ở huyện Châu Phú và thị xã Châu Đốc tan rã, mãi về sau không phục hồi lại được.

Trận đánh được Quân khu 8 mời anh năm Hưng báo cáo điển hình tại Hội nghị Du kích chiến tranh toàn miền Trung Nam bộ. Trong hội nghị này, anh năm còn được yêu cầu báo cáo điển hình thêm trận đánh cao điểm Pháo đài núi Sam vô cùng lý thú.

Theo mạch kể của anh năm Hưng, tôi bỗng liên tưởng đến phong trào cách mạng của quần chúng nơi đây. Nếu không có phong trào quần chúng mạnh, người dân tốt thì làm sao ta đánh địch ngon như vậy. Anh năm hiểu ý liền chuyển mạch sang vấn đề khác-theo yêu cầu của tôi.

Nói chung, dường như suốt quá trình chống Mỹ, địa bàn huyện Châu Phú luôn là một địa bàn có thế liên hoàn, căn cứ lõm nối liền nhau, tạo thành vùng tranh chấp giữa ta và địch, mà lòng dân, tinh thần yêu nước của dân là chỗ dựa, là thành trì vững chắc của cách mạng. Anh thử xem, xã Vĩnh Tế có căn cứ lõm là hang Giếng Lò, hang Cù Cơ, hang bà Ba cặp rằn của núi Sam; xã Vĩnh Thạnh Trung có Ô Long Vĩ; xã Thạnh Mỹ Tây có Cốc Đạo Cậy; xã Bình Mỹ có ấp Bình Chơn; Xã Bình Long có Sình Hù; xã Mỹ Đức có Hào Đề v.v... Những nơi này ta đều có du kích mật, hầm bí mật trong nhà dân hoặc ngoài địa hình. Khi cần ta có thể ém quân cả trung đội, đại đội đánh địch qua đêm. Do thế căn cứ lõm liên hoàn đó, nên việc đi lại hoặc hoạt động đánh địch anh em rất an tâm. Thí dụ ta đánh ở Vĩnh Thạnh Trung thì về trú căn cứ ấp Bình Chơn; đánh ở Bình Mỹ thì về căn cứ Ô Long Vĩ, Hào Đề, hay đánh ở Mỹ Đức thì rút quân về trú ở các hang ở Núi Sam. Điều yên tâm nhất đối với ta, là suốt cả thời kỳ chống Mỹ, các căn cứ lõm này đều được người dân bảo vệ tuyệt đối, không hề khai báo với địch, không hề bị lộ.

Anh năm sôi nổi nói tiếp: Tôi có thể kể anh nghe một vài tấm gương bảo vệ cán bộ của người dân nơi đây.

Lúc tôi và anh út Hạnh ở hầm bí mật trong nhà cô Ba (cô lớn) tại ấp Mỹ Phó, xã Mỹ Đức. Cô rất ý thức và thương chúng tôi, nên khi nào thấy tình hình êm, không có địch thì cô bảo chúng tôi lên gác nằm cho khỏe, vì ở dưới hầm lâu rất ngộp. Bất ngờ, một bữa nọ có tốp lính Bảo an ập vào nhà cô, bảo cô cho mượn nhà, mượn bếp nướng mấy con chim cu vừa mới bắn được, để ăn cơm trưa. Lúc ấy tôi và anh út Hạnh đang kẹt trên gác. Cô Ba bình tĩnh và lanh trí hỏi bọn lính:

- Mấy cháu đi đâu coi bộ lơ thơ vậy?

- Đi nằm đường bảo vệ ông tỉnh trưởng Châu Đốc đi làm gì không biết. Sáng giờ không có chút cháo chút cơm trong bụng, bà cho tụi này ít gạo nấu cơm và nướng nhờ mấy con cu ăn đỡ.

- Vậy hả, mà... bà mắc đi công chuyện liền bây giờ. Ơ, thôi các cháu hãy lấy gạo của bà đây sang hỏi nấu nhờ nhà bên kia cũng tiện - Cô vừa nói vừa xúc gạo trong hũ tương đưa cho bọn lính và vội lấy chiếc áo dài tay mặc vào.

Bọn lính thấy thế đành sang nhà khác. Hai chúng tôi rời gác để xuống hầm. Lúc sau gặp cô, cô cười vui vẻ:

-Tụi nó nghe tao gọi cháu ơi, cháu hỡi ngọt sớt, nên không thằng nào cãi lại hết.

Một trường hợp khác - Anh Năm vẫn sôi nổi - Đó là bác Chín Tước ở ấp Mỹ Thiện, xã Mỹ Đức. Nhà bác rất nghèo, không có đàn ông con trai, chỉ có mấy người con gái. Bữa đó tốp lính đồn Dân vệ vào xóm, có mấy tên bước vào nhà bác. Chúng quát tháo:

- Việt Cộng về Ô Long Vĩ, Hào Đề treo cờ, dán giấy tùm lum. Lịnh trên bảo tụi tui gom dân đến đó chặt phá cây cối để ngăn chặn VC về. Bà cho người đi đi.

Lúc ấy, tôi và anh út Hạnh đang ở trong buồng cách bọn lính chỉ một tấm màn vải và sẵn sàng lựu đạn trong tay.

Bác Chín trầm tĩnh trả lời bọn lính:

- Nhà tui không có đàn ông con trai, mấy đứa con gái đi làm mướn xa hết rồi. Vậy phiền các chú tìm người khác.

Bọn lính nhìn tới nhìn lui thấy nhà trống trơn nên bỏ đi. Khi chúng đi khỏi xóm, bác Chín gọi chúng tôi ra ngoài và nói:

- Tụi nó đi bắt làm xâu. Mấy con nhớ lời bác dặn hôm trước nghe. Nếu tụi nó bắt gặp tụi con thì tụi con cứ nổ súng rồi chạy theo con xép Khánh Hòa ra sông ém dưới mấy đống chà, chờ tối. Với bác thì các con đừng lo, bác có cách mà.

Cách của bác Chín - người dân yêu nước, thương cán bộ cách mạng như con - quả là bác không hề thiếu cách đối phó với giặc.

Chuyện mới chừng ấy mà đã ngót một buổi rồi. Tôi và anh năm Hưng tạm chia tay nhau. Ra về, tôi vẫn còn luyến tiếc, biết rằng chuyện kháng chiến của anh, của quê hương Châu Phú mến yêu, dù rằng là người trong cuộc cũng không bao giờ làm sao nhớ hết.