Gặp đoàn nữ thanh niên xung phong

Tôi nghe câu chuyện này từ cụ Nguyễn Xuân Dinh, cựu chiến binh quê Quỳnh Lưu, Nghệ An, vào một buổi chiều cuối hạ. Sau khi kể về những đường dây thông tin giữa đại ngàn Trường Sơn, cụ bỗng mỉm cười hiền:

“Giữa những ngày toàn bùn đất, bom đạn và mồ hôi, có một buổi gặp làm cả tiểu đội nhớ mãi – buổi gặp đoàn nữ thanh niên xung phong.”

Rồi cụ bắt đầu kể.

Đó là giữa năm 1973. Đơn vị anh Dinh đang hành quân trên một đoạn đường Trường Sơn vừa bị bom đánh phá nhiều lần. Đất đá còn ngổn ngang, cây rừng gãy đổ chắn lối đi. Cả tiểu đội vừa gùi hàng vừa phải tự mở đường.

Trời nắng gắt. Bụi đỏ bám kín mặt mũi, quần áo ai cũng loang lổ bùn đất và mồ hôi. Đi suốt từ sáng đến gần trưa, mọi người mệt lả.

Đến một khúc cua ven suối, họ bỗng nghe tiếng cuốc xẻng và tiếng hát vang lên giữa rừng.

Ban đầu ai cũng tưởng đơn vị công binh.

Đi thêm một đoạn, cả tiểu đội sững lại.

Trước mắt họ là một tốp nữ thanh niên xung phong đang san lấp hố bom và kéo đá mở đường. Người nào cũng mặc áo xanh bạc màu, quần xắn quá gối, chân đi dép cao su lấm đầy đất đỏ.

Điều làm những chàng lính trẻ ngạc nhiên nhất là giữa nắng trưa gay gắt, các cô vẫn vừa làm vừa hát.

Cụ Dinh cười:

“Hồi đó chúng tôi nhìn mà quên cả mệt.”

Người đi đầu là một cô gái dáng nhỏ, nước da rám nắng, mái tóc tết gọn sau gáy. Thấy bộ đội đến, cô chống xẻng cười:

“Các anh đi đơn vị nào đấy?”

Tiểu đội trưởng Trần Văn Hậu quê Thanh Chương đáp:

“Đơn vị hành quân qua tuyến. Đường phía trước còn đi được không các cô?”

Cô gái lau mồ hôi bằng vạt áo:

“Đi được, nhưng phải chờ tụi em lấp nốt hố bom này đã.”

Nói rồi cô lại cúi xuống xúc đất như chưa hề mệt.

Cả tiểu đội đứng nhìn một lúc. Những hố bom còn bốc mùi đất mới, vậy mà các cô gái trẻ vẫn làm việc bình thản giữa nơi vừa bị máy bay đánh phá.

Anh Hòa ở Diễn Châu khẽ nói:

“Gan thật.”

Nghe thấy, một cô khác bật cười:

“Gan gì đâu anh, đường tắc thì bộ đội lấy gì mà đi.”

Câu nói giản dị ấy làm mọi người lặng đi.

Tiểu đội trưởng Hậu không để anh em đứng nhìn lâu. Anh nói:

“Anh em, xuống phụ các cô!”

Thế là những chiếc ba lô được đặt xuống ven đường. Bộ đội và thanh niên xung phong cùng xúc đất, khiêng đá, chặt cây mở lối.

Làm việc một lúc, không khí trở nên thân quen rất nhanh.

Một cô hỏi anh Dinh:

“Anh quê ở đâu?”

“Quỳnh Lưu.”

Cô cười tươi:

“Em cũng Nghệ An, nhưng ở Nam Đàn.”

Nghe giọng Nghệ giữa rừng Trường Sơn, anh bỗng thấy gần gũi lạ thường, như gặp người cùng làng giữa nơi xa xôi.

Khoảng hơn một giờ sau, con đường tạm được thông. Xe và bộ đội có thể tiếp tục hành quân.

Các cô thanh niên xung phong ngồi nghỉ bên bờ suối, lấy trong ba lô ra ấm chè xanh và ít sắn luộc. Thấy bộ đội còn đứng đó, cô gái lúc nãy gọi:

“Các anh lại uống nước đã!”

Cụ kể:

“Bát nước chè giữa rừng hôm ấy ngon không kém nước suối cứu tiểu đội khỏi khát.”

Mọi người ngồi thành vòng tròn trên những tảng đá ướt nước. Tiếng cười vang lên giữa đại ngàn.

Các cô kể chuyện trực đường ban đêm, chuyện vừa lấp hố bom xong lại bị đánh tiếp, chuyện có hôm mưa rừng ngập lán phải ôm nhau ngồi đến sáng.

Bộ đội kể chuyện hành quân, sốt rét, gùi gạo qua dốc tử thần.

Nghe chuyện nào cũng thấy gian khổ, nhưng không ai than thân trách phận.

Trước lúc chia tay, một cô gái nhìn những chiếc ba lô còn phủ bụi đỏ rồi nói:

“Các anh đi mạnh giỏi nhé.”

Anh Hòa đùa:

“Các cô cũng giữ gìn, đừng ra đường lúc máy bay đến.”

Cô cười:

“Không ra thì ai lấp đường cho các anh đi?”

Nụ cười ấy, theo lời cụ Dinh, vừa hồn nhiên vừa can đảm đến lạ.

Đơn vị tiếp tục hành quân. Đi được một đoạn, anh Dinh quay lại. Những cô gái áo xanh đã lại cúi xuống bên hố bom, tiếng cuốc xẻng và tiếng hát vẫn vang giữa rừng.

Cụ nói nhỏ:

“Hồi đó tôi mới hiểu Trường Sơn không chỉ có bộ đội.”

Nhiều năm sau, cụ gặp lại không ít đồng đội, nhưng không bao giờ gặp lại đoàn nữ thanh niên xung phong hôm ấy. Cụ không nhớ hết tên từng người, chỉ nhớ những khuôn mặt rám nắng, những bàn tay dính đất đỏ và tiếng hát giữa tuyến lửa.

Tôi hỏi:

“Điều gì làm cụ nhớ nhất?”

Cụ trầm ngâm rồi đáp:

“Là các cô vừa lấp hố bom vừa cười được.”

Là người sưu tầm lịch sử, tôi hiểu rằng một phần sức mạnh của Trường Sơn đến từ những con người rất trẻ như thế. Họ không chỉ mở đường cho xe và bộ đội, mà còn giữ cho con đường ấy có tiếng hát, có nụ cười và có niềm tin vào ngày mai.

Gặp đoàn nữ thanh niên xung phong không phải là một cuộc gặp lớn lao của lịch sử. Nhưng trong ký ức của những người lính năm ấy, đó là khoảnh khắc họ nhận ra rằng phía sau mỗi bước chân hành quân còn có những cô gái tuổi mười tám đôi mươi âm thầm giữ cho mạch đường Trường Sơn không bao giờ tắt.