Gặp lại người lính đặc công từng vẽ bản đồ từ ký ức để tìm đồng đội trên đất Lào

Năm 1965, khi tròn 19 tuổi, chàng trai Nguyễn Hồng Hà tình nguyện lên đường nhập ngũ. Sau thời gian huấn luyện, ông được biên chế vào đơn vị D923, Đoàn 766 thuộc Bộ Tư lệnh 959 quân tình nguyện Việt Nam, chiến đấu trên chiến trường Thượng Lào trong những năm chống Mỹ.

Là đơn vị đặc công, được giao nhiệm vụ tiên phong, xuất kích ở những mặt trận ác liệt nhất nên đơn vị của ông toàn những người lính gan dạ, quả cảm, được chọn lọc, tôi luyện qua thử thách.

"Trước khi lên đường ra chiến trường, tất cả thông tin đều tối mật. Chỉ đến khi tới khu vực biên giới Na Mèo (xã Na Mèo, tỉnh Thanh Hóa), anh em được phát quần áo của lực lượng vũ trang Lào để mặc. Lúc này chúng tôi mới biết qua Lào chiến đấu", ông Hà hồi tưởng.

Theo ông Hà, trên đất Lào, ông và đồng đội đã trực tiếp tham gia nhiều trận đánh ác liệt trên khắp vùng Thượng Lào như: Pa Thí, Tháp Sưa, Nà Khằng, Huội Tô, Sầm Nưa... 

Trong những trận đánh ấy, cuộc chiến giành giật cao điểm Pa Thí hơn 1.000m, một vị trí được xem như "mắt thần" của quân đội Mỹ. Tại đây, phía Mỹ cho xây dựng trung tâm chỉ huy dẫn đường bay trên đỉnh núi với mục đích phát hiện máy bay của ta, gây nhiễu và chỉ huy toàn bộ máy bay phản lực Mỹ ở các căn cứ Thái Lan đánh phá vùng giải phóng Lào và các địa phương miền Bắc Việt Nam.

Tại vị trí này, người lính già Nguyễn Hồng Hà đã tham gia nhiều trận đánh cùng các lực lượng khác của bộ đội ta và lực lượng cách mạng Lào, từng bước đẩy lùi, đánh tan quân địch đồn trú, chiếm được vị trí chiến lược này. 

"Tháng 3-1967, khi quân ta và Lào làm chủ được hoàn toàn đồi Pa Thí, chúng tôi đã được Đại tướng Võ Nguyên Giáp gửi thư khen, anh em ai cũng cảm động, tự hào", ông Hà kể.

Nếu Pa Thí là những ngày tháng chiến đấu khốc liệt thì trận đánh sân bay Nà Khằng lại trở thành ký ức đau buồn, một vết thương trong lòng người lính mà 60 năm trôi qua vẫn chưa thể nguôi ngoai. 

Trong trận đánh ấy, đại đội của ông Hà có 45 chiến sĩ nhưng 35 người đã hy sinh. Bom đạn khiến nhiều đồng đội không còn nguyên hình hài, có người bị vùi lấp giữa chiến trường. Ông Hà là một trong số ít những người sống sót.

Ông vẫn nhớ buổi chiều trước giờ xuất kích, biết ngày mai có thể không trở về, những người lính trẻ ngồi quây quần bên nhau, chia nhau từng nắm cơm, củ khoai. "Rồi trong bữa cơm ấy, chúng tôi nắm tay nhau và hứa hẹn rằng: Sau này, ai còn sống nhớ tìm lại anh em đưa về Việt Nam", ông Hà nhớ lại.

Sau Đại thắng mùa xuân 1975, đơn vị ông Hà nhận lệnh rút quân về nước. Cũng trong năm ấy, người lính trẻ khép lại những năm tháng chiến đấu trên đất Lào, phục viên trở về quê nhà, bắt đầu cuộc sống đời thường.