Giải mã chữ "M." trong Nhật ký Đặng Thùy Trâm: Mối tình đầu trong trẻo nhưng dang dở giữa bom đạn chiến trường

Từ lời hẹn ước bên hồ Tây đến cuộc (trùng phùng) giữa rừng dừa Đức Phổ

Nhân vật được Đặng Thùy Trâm gọi bằng chữ "M." trong nhật ký (viết tắt của từ tiếng Pháp Mon amour – Tình yêu của em, hoặc bí danh của anh) chính là Khương Thế Hưng (tên thật là Tôn Thất Khương, sinh năm 1936 tại Huế), con trai của nhà trí thức yêu nước Tôn Thất Bình.

Năm 1954, cậu thiếu niên Tôn Thất Khương theo cha tập kết ra Bắc và trở thành người bạn thân thiết của gia đình bác sĩ Đặng Ngọc Khuê – bà Doãn Ngọc Trâm tại Hà Nội. Trong những năm tháng ở Hà Nội, chàng thanh niên xứ Huế hào hoa, giỏi văn thơ, đàn violon rất hay đã đem lòng yêu cô nữ sinh Đặng Thùy Trâm. Năm 1962, Khương Thế Hưng xung phong vượt Trường Sơn trở về chiến trường miền Nam chiến đấu tại Quảng Ngãi và Khu 5. Trước ngày anh lên đường, giữa hai người đã có một tình cảm sâu nặng và lời hẹn ước ngày thống nhất.

Một trong những động lực thôi thúc bác sĩ Đặng Thùy Trâm kiên quyết xin vào chiến trường Quảng Ngãi cuối năm 1966 chính là mong ước được sát cánh chiến đấu cùng người mình yêu trên quê hương miền Nam. Khi đặt chân đến Đức Phổ năm 1967, hai người đã có những lần gặp lại nhau ngắn ngủi nhưng đầy xúc động giữa rừng khói lửa.

Sự dang dở đầy nước mắt và vẻ đẹp cao thượng của tâm hồn người con gái Hà Nội

Thế nhưng, chiến tranh với những hoàn cảnh khắc nghiệt đã khiến mối tình đầu trong trẻo ấy không thể đi đến bến bờ hạnh phúc. Trong những năm tháng hoạt động đầy hiểm nguy và biến động tại chiến trường miền Nam, vì nhiều lý do tâm lý, trách nhiệm tổ chức và sự hiểu lầm trong hoàn cảnh chiến tranh cách trở, Khương Thế Hưng đã không thể tiến tới hôn nhân cùng Thùy Trâm như lời hẹn ước thuở ban đầu.

Nỗi đau của mối tình đầu tan vỡ giữa nơi cái chết rình rập từng giờ đã khiến trái tim nhạy cảm của người con gái Hà Nội nhiều đêm bật khóc trên trang nhật ký. Ngày 19/5/1968, chị viết những dòng vừa xót xa vừa cao thượng:

"M. ơi! Thế là hết rồi phải không anh? Mười năm trời thương nhớ, bốn năm trời chờ đợi và hơn một năm sống gần nhau trên mảnh đất miền Nam khói lửa này... Nhưng thôi, dù sao em cũng cầu chúc cho anh hạnh phúc và luôn xứng đáng là người chiến sĩ kiên cường trên mặt trận văn nghệ."

Điều làm nên sự vĩ đại trong tâm hồn Đặng Thùy Trâm là chị không bao giờ để nỗi buồn riêng tư làm suy giảm ý chí chiến đấu hay lòng nhân ái của mình. Chị biến nỗi đau tình cảm thành nghị lực lao vào cứu chữa thương binh, coi những người lính trẻ ở Đức Phổ như những người em ruột thịt.

Trớ trêu thay, định mệnh chiến tranh đã gắn kết hai tâm hồn ấy trong sự bất tử: Chỉ hơn một năm sau ngày bác sĩ Đặng Thùy Trâm anh dũng hy sinh tại Ba Tơ (22/6/1970), nhà văn – chiến sĩ Khương Thế Hưng cũng đã ngã xuống trên chiến trường Khu 5 vào tháng 11/1971 sau một trận chiến không cân sức với kẻ thù. Họ đã không thể thuộc về nhau trong cuộc đời thực, nhưng đã mãi mãi hóa thành bất tử trong lòng đất mẹ miền Nam.

Nguồn tư liệu chính thống đối chiếu và tham khảo

• Đặng Thùy Trâm, Nhật ký Đặng Thùy Trâm, NXB Hội Nhà văn, 2005.