Giáo sư, Anh hùng Lao động Nguyễn Ân Niên – Người dành trọn đời cho khoa học thủy lợi và Đồng bằng sông Cửu Long

Giáo sư, Tiến sĩ khoa học, Anh hùng Lao động Nguyễn Ân Niên là một trong những nhà khoa học tiêu biểu của ngành thủy lợi Việt Nam, đặc biệt có nhiều đóng góp quan trọng trong nghiên cứu thủy động lực học, mô hình toán thủy lợi và quản lý nguồn nước.

Sinh ra trong một gia đình trí thức có truyền thống hiếu học ở Thanh Hóa, ông sớm hình thành tinh thần học tập và ý thức cống hiến cho đất nước. Trong những năm chiến tranh và điều kiện đất nước còn nhiều khó khăn, ông vẫn không ngừng học tập, nghiên cứu và từng bước theo đuổi con đường khoa học.

Sau hơn nửa thế kỷ công tác, Giáo sư Nguyễn Ân Niên dành phần lớn sự nghiệp cho nghiên cứu khoa học, đào tạo và ứng dụng công nghệ thủy lợi vào thực tiễn sản xuất.

Một trong những dấu ấn nổi bật của ông là nghiên cứu các mô hình toán thủy lực, giúp giải quyết những bài toán phức tạp liên quan đến dòng chảy, lũ, tiêu thoát nước và chất lượng nước.

Ông là tác giả của Bộ mô hình dòng chảy không ổn định (KOD), một công cụ có độ chính xác và độ tin cậy cao, được ứng dụng trong nghiên cứu và giải quyết các vấn đề về lũ, tiêu thoát nước vùng ven biển và chất lượng nước sông, kênh.

Ông cũng đề xuất Lý thuyết thành phần nguồn nước, tạo cơ sở khoa học cho việc xác định, truy xuất nguồn gốc của các nguồn nước trên lưu vực sông. Những nghiên cứu này có ý nghĩa thiết thực đối với công tác quản lý tài nguyên nước, bảo vệ môi trường và phòng chống thiên tai.

Đặc biệt, khi đảm nhiệm cương vị Viện trưởng Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, ông cùng các đồng nghiệp tập trung nghiên cứu hệ thống sông ngòi, thủy lợi khu vực Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Nhiều kết quả nghiên cứu được ứng dụng trực tiếp vào sản xuất, đời sống và phục vụ quá trình phát triển bền vững của vùng.

Ông cũng có tầm nhìn rất sớm về những vấn đề của Đồng bằng sông Cửu Long.

Từ nhiều năm trước, ông đã kiến nghị chủ trương chủ động sản xuất trong mùa mưa lũ, tận dụng lợi thế về đất và nước để phát triển sản xuất nông nghiệp, trong đó có việc phát triển lúa vụ 3 thành vụ sản xuất quan trọng.

Bên cạnh đó, ông đặc biệt quan tâm đến vấn đề bảo vệ nguồn nước ngọt cho Đồng bằng sông Cửu Long. Những khuyến nghị của ông thể hiện tư duy khoa học dài hạn, chủ động thích ứng với những thay đổi của tự nhiên và biến đổi khí hậu.

Không chỉ nghiên cứu khoa học, Giáo sư Nguyễn Ân Niên còn dành nhiều tâm huyết cho đào tạo thế hệ kế cận.

Ông trực tiếp tham gia giảng dạy, đào tạo đại học và sau đại học; góp phần đào tạo nhiều giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ và cán bộ chuyên môn cho ngành thủy lợi Việt Nam.

Đối với ông, một nhà khoa học không chỉ tạo ra công trình nghiên cứu mà còn phải truyền lại tri thức và kinh nghiệm cho thế hệ sau.

Những đóng góp ấy được Đảng và Nhà nước ghi nhận. Năm 2000, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới theo Quyết định số 424/KT/CTN ngày 13/9/2000.

Năm 2025, nhân dịp kỷ niệm 80 năm truyền thống ngành Thủy lợi Việt Nam, ông được Bộ Nông nghiệp và Môi trường tôn vinh là cá nhân tiêu biểu về khoa học và công nghệ thủy lợi Việt Nam.

Ngày 8/4/2026, Giáo sư, Tiến sĩ khoa học, Anh hùng Lao động Nguyễn Ân Niên qua đời, hưởng thọ 90 tuổi. Sự ra đi của ông là một mất mát lớn đối với ngành thủy lợi Việt Nam, nhưng những công trình khoa học và những thế hệ học trò ông đào tạo sẽ tiếp tục đóng góp cho đất nước.