Trong lịch sử nền y học hiện đại Việt Nam, Giáo sư, Bác sĩ Phạm Ngọc Thạch (1909–1968) hiện lên như một tấm gương sáng ngời về trí tuệ, lòng yêu nước và đạo đức nghề nghiệp cao cả. Không chỉ là một trí thức uyên bác được đào tạo bài bản tại Pháp, ông còn là người chiến sĩ cách mạng kiên trung, người đã từ bỏ cuộc sống nhung lụa để dấn thân vào cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc. Với cương vị là Bộ trưởng Bộ Y tế đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, ông đã đặt những viên gạch nền móng vững chắc cho hệ thống y tế nước nhà, đặc biệt là trong cuộc chiến chống lại căn bệnh lao – một "lưỡi hái tử thần" thời bấy giờ.
Đóng góp lớn nhất và mang tính bước ngoặt của bác sĩ Phạm Ngọc Thạch chính là việc xây dựng và triển khai mạng lưới y tế cơ sở. Ông thấu hiểu rằng, để chăm sóc sức khỏe cho nhân dân một cách bền vững, y tế không thể chỉ tập trung ở các bệnh viện lớn tại thành phố mà phải vươn tới tận các bản làng, thôn xóm. Ông là người tiên phong thúc đẩy phương châm "phòng bệnh hơn chữa bệnh", lấy vệ sinh phòng bệnh làm nhiệm vụ trọng tâm. Nhờ tầm nhìn chiến lược này, hệ thống y tế cơ sở của Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ, giúp ngăn chặn hiệu quả các dịch bệnh truyền nhiễm và chăm sóc sức khỏe ban đầu cho hàng triệu đồng bào vùng sâu, vùng xa trong điều kiện chiến tranh thiếu thốn.Bên cạnh vai trò quản lý, ông còn là một nhà khoa học đầu ngành với những công trình nghiên cứu về bệnh lao mang tầm quốc tế. Cụm từ "vắc-xin BCG" và các phương pháp điều trị lao tại nhà do ông khởi xướng đã cứu sống biết bao tính mạng, biến một căn bệnh vốn bị coi là "tứ chứng nan y" trở nên có thể kiểm soát được. Không chỉ ngồi trong phòng thí nghiệm, bác sĩ Phạm Ngọc Thạch luôn có mặt ở những nơi khó khăn nhất, từ chiến khu Việt Bắc đến những chiến trường ác liệt ở miền Nam. Sự hy sinh của ông vào năm 1968 ngay tại chiến trường Tây Ninh khi đang trực tiếp chỉ đạo công tác y tế là một tổn thất vô cùng lớn lao, nhưng cũng đồng thời là lời khẳng định đanh thép về tinh thần "thầy thuốc như mẹ hiền", sẵn sàng hy sinh cả mạng sống vì sức khỏe nhân dân.Di sản mà cố Giáo sư Phạm Ngọc Thạch để lại không chỉ là những kỹ thuật y khoa tiên tiến hay hệ thống bệnh viện hiện đại, mà quan trọng hơn hết là triết lý y đức sâu sắc. Ông đã chứng minh rằng y học chân chính phải gắn liền với nhân dân và phục vụ lợi ích của đa số người lao động nghèo. Ngày nay, tên của ông được đặt cho nhiều trường đại học y khoa và bệnh viện lớn, nhắc nhở các thế hệ bác sĩ trẻ về trách nhiệm, lòng tận tụy và tinh thần tự học không ngừng nghỉ để xứng đáng với sự nghiệp cao quý mà ông đã trọn đời vun đắp.
