Giáo sư Đặng Văn Ngữ – người anh hùng áo trắng hy sinh nơi tuyến đầu khói lửa
Năm 1910, tại thành phố Huế, Đặng Văn Ngữ ra đời trong một gia đình nghèo. Bằng nghị lực vươn lên mạnh mẽ, ông thi đỗ và tốt nghiệp loại xuất sắc trường Đại học Y Dược Đông Dương, trở thành trợ lý đắc lực cho bác sĩ nổi tiếng Alexandre Yersin. Năm 1943, ông nhận học bổng sang Nhật Bản nghiên cứu sâu về ký sinh trùng và vi khuẩn học. Khi chiến tranh Đông Dương bùng nổ, dù đang có điều kiện làm việc trong các phòng thí nghiệm hiện đại nhất tại Nhật Bản với tương lai khoa học rạng rỡ, năm 1949, ông quyết định lên đường về nước, mang theo toàn bộ tiền tiết kiệm và đặc biệt là chủng nấm Penicillium quý giá, vượt qua hành trình vô cùng gian nan để về tới chiến khu Việt Bắc.
Giữa núi rừng Việt Bắc thiếu thốn đủ bề, không có điện, không có thiết bị y tế chuyên dụng, Giáo sư Đặng Văn Ngữ đã tận dụng các chai lọ cũ, chum vại, nồi hấp tự chế để nuôi cấy thành công nước lọc Penicillin. Sự ra đời của thuốc kháng sinh "Made in Viet Bac" này là một phép màu y học, cứu sống hàng ngàn thương binh bị nhiễm trùng trong các chiến dịch lớn mà trước đây thường phải chịu cảnh cưa cụt chi hoặc tử vong. Thành tựu vĩ đại này đã góp phần trực tiếp bảo toàn sinh lực cho Quân đội nhân dân Việt Nam, giúp bộ đội ta vững bước làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ.
Bước sang cuộc kháng chiến chống Mỹ, sốt rét trở thành "kẻ thù vô hình" cướp đi sinh mạng của hàng vạn cán bộ, chiến sĩ trên tuyến đường Trường Sơn còn nhiều hơn cả bom đạn địch. Không thể ngồi yên nhìn đồng đội ngã xuống, năm 1967, với cương vị Viện trưởng Viện Sốt rét, Giáo sư Đặng Văn Ngữ tự mình dẫn đầu một đoàn nghiên cứu lội bộ vào thẳng chiến trường B2 (Tây Thừa Thiên) ác liệt nhất để tìm kiếm vắc-xin và phương pháp điều trị sốt rét hữu hiệu nhất. Ông làm việc ngày đêm trong các hầm dã chiến, tự lấy máu mình để thử nghiệm ký sinh trùng.
Trưa ngày 1/4/1967, trong lúc đang say sưa nghiên cứu, một trận bom B-52 rải thảm của đế quốc Mỹ đã dội trúng khu vực đóng quân của đoàn. Giáo sư Đặng Văn Ngữ anh dũng hy sinh khi tài năng đang ở độ chín muồi nhất. Cuộc đời 57 năm của ông là biểu tượng cao đẹp nhất của một trí thức dấn thân vì nước, một nhà khoa học sẵn sàng từ bỏ tháp ngà để đi vào nơi đạn bom khốc liệt, dùng sinh mệnh của mình cứu lấy sinh mệnh nhân dân. Năm 1996, ông được truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh về Khoa học và Công nghệ.
