Giáo sư Trần Văn Giàu: "Bộ óc vĩ đại" và cuộc Cách mạng tháng Tám không đổ máu tại Sài Gòn (1911 - 2010)
Trong lịch sử cận đại Việt Nam, Giáo sư Trần Văn Giàu (quê ở Châu Thành, Long An) là một trong những trí thức vĩ đại nhất, một nhà khoa học lịch sử lỗi lạc và là một vị lãnh đạo đã làm nên kỳ tích tại miền Nam. Từng du học tại Pháp và Liên Xô, ông sở hữu một trí tuệ sắc sảo, tầm nhìn vượt thời đại. Bị thực dân Pháp bắt và đày ra Côn Đảo, ông đã cùng các đồng chí biến nhà tù thành trường học lý luận, trực tiếp làm "giáo sư" giảng dạy triết học và kinh tế chính trị cho hàng trăm bạn tù.
Đóng góp lịch sử mang tính định đoạt nhất của Trần Văn Giàu là trong cuộc Cách mạng tháng Tám năm 1945 tại Nam Bộ. Trên cương vị Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ kiêm Chủ tịch Ủy ban Khởi nghĩa, ông phải đối mặt với một cục diện vô cùng phức tạp: quân đội Nhật vẫn còn vũ trang đầy đủ, lực lượng Anh - Pháp đang nhăm nhe tiến vào, và vô số các giáo phái, đảng phái phức tạp tại Sài Gòn. Bằng sự mưu trí, nghệ thuật thương thuyết tài tình và khả năng chớp thời cơ chính xác đến từng giờ, Trần Văn Giàu đã lãnh đạo quân dân Nam Bộ vùng lên giành chính quyền.
Kỳ tích vĩ đại nhất là ông đã tổ chức thành công cuộc cướp chính quyền tại Sài Gòn vào ngày 25 tháng 8 năm 1945 mà không phải nổ một tiếng súng, không đổ một giọt máu. Sau Cách mạng, với tư cách Chủ tịch Ủy ban Hành chánh Lâm thời Nam Bộ, ông tiếp tục lãnh đạo cuộc kháng chiến chống Pháp những ngày đầu. Trở ra Bắc, ông từ bỏ con đường chính trị để cống hiến trọn đời cho sự nghiệp giáo dục và nghiên cứu lịch sử. Ông đã bán toàn bộ tài sản khổng lồ của mình (khoảng 1.000 lượng vàng) để hiến tặng cho Nhà nước và lập các giải thưởng khoa học. Trần Văn Giàu là hình mẫu hoàn hảo của một người cộng sản uyên bác, thấu tình đạt lý và tận hiến cho nhân dân đến hơi thở cuối cùng.
