Gùi gạo qua con dốc tử thần

Tôi nghe câu chuyện này từ cụ Nguyễn Xuân Dinh, cựu chiến binh quê Quỳnh Lưu, Nghệ An, vào một buổi chiều mưa rừng như đang trở lại trong ký ức của cụ. Sau khi kể về những đêm Trường Sơn và tiếng bom vọng xa, cụ trầm ngâm rồi nói:

“Trong chiến tranh, có những trận đánh không nổ súng. Với chúng tôi, gùi gạo qua con dốc tử thần cũng là một trận đánh như thế.”

Rồi cụ bắt đầu kể.

Đó là giữa năm 1972. Đơn vị anh Dinh đang hoạt động trên tuyến vận chuyển Trường Sơn. Những ngày ấy, gạo quý như đạn. Có gạo thì bộ đội mới đi tiếp được, thương binh mới có cháo ăn, đơn vị mới giữ được sức chiến đấu.

Một buổi chiều, tiểu đội nhận nhiệm vụ gùi gạo từ trạm giao liên dưới chân núi lên đơn vị đóng ở sườn cao. Quãng đường chỉ hơn ba cây số, nhưng có một đoạn dốc rất nguy hiểm mà anh em gọi là “dốc tử thần.”

Dốc dựng đứng, đất đỏ trơn như mỡ sau nhiều ngày mưa. Một bên là vách đá, một bên là vực sâu phủ đầy cây rừng. Máy bay Mỹ thường đánh phá khu vực này vì đây là đoạn đường vận chuyển quan trọng.

Mỗi người nhận một bao gạo khoảng ba mươi ký. Bao gạo được buộc sau lưng bằng dây dù. Khi cúi xuống nhấc lên, anh Dinh cảm giác cả thân người bị kéo giật về phía sau.

Anh Hòa ở Diễn Châu nhăn mặt:

“Ba mươi ký gạo mà nặng hơn cả ba lô hành quân.”

Tiểu đội trưởng Trần Văn Hậu quê Thanh Chương kiểm tra lại dây buộc rồi dặn:

“Đi chậm, bám nhau từng người. Trượt chân là nguy hiểm lắm.”

Trời chưa tối hẳn, cả tiểu đội bắt đầu leo dốc.

Những bước đầu còn đều. Nhưng càng lên cao, con đường càng hẹp. Đất nhão ra dưới dép cao su, mỗi bước chân phải ghìm rất mạnh mới khỏi trượt.

Bao gạo ép xuống vai đau buốt. Mồ hôi chảy vào mắt cay xè. Hơi thở dồn dập như có lửa trong ngực.

Cụ kể nhỏ:

“Lúc ấy không ai còn nghĩ đến chiến công hay anh hùng gì cả. Chỉ nghĩ làm sao đưa được bao gạo lên đến nơi.”

Đi được nửa dốc, tiếng máy bay bất ngờ vọng lại từ xa.

Tiểu đội lập tức ép sát vào vách núi. Không ai được chạy. Chỉ có tiếng động cơ gầm trên đầu rồi xa dần.

Chờ vài phút, Hậu mới ra hiệu tiếp tục.

Con dốc sau trận mưa càng trơn hơn. Một tân binh phía trước bất ngờ trượt chân, cả người ngã quỵ xuống. Bao gạo kéo anh tụt xuống mấy mét.

Anh Dinh và Hòa lao tới giữ lại.

Chỉ chậm một chút nữa, người và gạo có thể đã lao xuống vực.

Tân binh ấy mặt tái mét, thở không ra hơi.

Hậu đặt tay lên vai anh:

“Bình tĩnh. Nghỉ một phút rồi đi tiếp.”

Không ai trách móc.

Vì ai cũng hiểu mình có thể là người ngã tiếp theo.

Trời bắt đầu tối. Rừng Trường Sơn chuyển sang màu đen đặc. Tiểu đội phải đi sát nhau, người sau nhìn bàn chân người trước để bước.

Mỗi lần dừng nghỉ, mọi người chỉ tựa lưng vào vách đá vài chục giây rồi lại đứng dậy. Nếu ngồi xuống lâu quá, sẽ không còn muốn mang gạo lên nữa.

Anh Dinh nhớ nhất một khoảnh khắc gần tới đỉnh dốc.

Vai anh đau đến tê dại, chân run lên vì mệt. Anh thật sự nghĩ mình không bước nổi thêm.

Đúng lúc ấy, từ phía trên có tiếng Hòa gọi xuống:

“Cố lên Dinh! Còn một đoạn nữa thôi!”

Rồi Hậu tiếp lời:

“Bao gạo này không phải của riêng mình đâu!”

Câu nói ấy như đánh thức anh.

Anh nghiến răng, cúi người về phía trước và bước tiếp từng bước một.

Đêm rừng im phăng phắc, chỉ còn tiếng thở nặng nhọc và tiếng dép cao su bám vào đất ướt.

Khi đặt chân lên đỉnh dốc, anh buông bao gạo xuống mà hai vai như rời khỏi thân người. Cả tiểu đội nằm vật trên nền đất ẩm, không ai nói được câu nào.

Một lúc lâu sau, Hòa mới cười thều thào:

“Lần sau cho tao gùi… nửa bao thôi.”

Tiếng cười bật lên giữa đêm rừng mệt lả mà ấm lạ thường.

Gạo được giao đủ cho đơn vị.

Không mất một bao nào.

Không mất một người nào.

Tiểu đội trưởng Hậu nhìn những bao gạo xếp dưới tấm tăng rồi nói rất khẽ:

“Hôm nay các cậu thắng một trận rồi đấy.”

Cụ Dinh kể đến đây, mắt ánh lên niềm xúc động:

“Hồi đó tôi mới hiểu hậu cần cũng là chiến đấu.”

Nhiều năm sau, cụ đi qua nhiều trận đánh có tiếng súng, có bom đạn, có hy sinh. Nhưng ký ức về đêm gùi gạo qua dốc tử thần vẫn không phai.

Tôi hỏi:

“Vì sao lại nhớ sâu như vậy?”

Cụ đáp:

“Vì lúc ấy chúng tôi mang trên lưng không chỉ là gạo, mà là sự sống của đồng đội ở phía trước.”

Là người sưu tầm lịch sử, tôi hiểu rằng chiến tranh được làm nên không chỉ bởi những người trực tiếp nổ súng. Những bước chân âm thầm gùi gạo, tải đạn, cáng thương qua núi rừng cũng là một phần của chiến thắng.

Gùi gạo qua con dốc tử thần không chỉ là một nhiệm vụ vận chuyển. Đó là bài học về sự bền bỉ, về tinh thần không bỏ cuộc và về tình đồng đội – khi một người muốn ngã xuống thì những bàn tay khác kéo họ đứng lên để cùng đưa được “hạt gạo của chiến trường” vượt qua vực sâu và bom đạn Trường Sơn.