Gùi Gạo Qua Rừng, Ba Con Không Trở Lại - Mẹ Việt Nam Anh hùng Lê Thị Đắc

Mẹ Lê Thị Đắc sinh năm 1924 tại xã Tam Thanh, huyện Tam Kỳ, tỉnh Quảng Nam. Mẹ qua đời năm 2022, thọ 98 tuổi. Cuộc đời Mẹ trải qua hai cuộc kháng chiến lớn của dân tộc, mang theo những mất mát không gì bù đắp được: ba người con lần lượt hy sinh, còn Mẹ sống đến cuối đời với ký ức về những lần tiễn con đi trong bom đạn.

Khi còn trẻ, Lê Thị Đắc tham gia công tác phụ nữ ở xã Tam Thanh. Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, Mẹ làm nhiệm vụ tiếp tế gạo, thực phẩm cho lực lượng cách mạng. Những chuyến đi ấy không hề dễ dàng. Trong hoàn cảnh chiến tranh, một người phụ nữ mang gùi lương thực đi qua các vùng bị kiểm soát luôn có thể bị chặn hỏi, bắt giữ hoặc nghi ngờ. Tuy vậy, Mẹ vẫn kiên trì hoàn thành nhiệm vụ, bởi Mẹ hiểu rằng người chiến sĩ ngoài mặt trận chỉ có thể chiến đấu khi phía sau có nhân dân che chở, nuôi dưỡng.

Trong thời gian hoạt động, Mẹ gặp ông Trương Văn Lân, sinh năm 1922, một chiến sĩ cách mạng đang chiến đấu tại huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Ông cảm phục sự gan dạ của người phụ nữ nhỏ bé nhưng sẵn sàng vượt qua sự kiểm soát của đối phương để đưa lương thực đến cho cán bộ và chiến sĩ. Họ nên duyên vợ chồng trong chiến tranh. Năm 1945, Mẹ sinh người con đầu là Trương Ngọc Sử; năm 1947, gia đình có thêm con gái Trương Thị Nhung; năm 1949, người con trai Trương Vinh Quang ra đời.

Năm 1957, vợ chồng Mẹ Đắc đưa gia đình vào khu vực Quảng Nhiêu, huyện Krông Búk cũ, nay thuộc xã Quảng Tiến, huyện Cư M’gar, tỉnh Đắk Lắk. Khi ấy, vùng đất này còn hoang vu, nhiều rừng rậm và đường đi rất khó khăn. Người dân phải bẻ lá rừng, rải dọc đường để đánh dấu lối về. Trong bối cảnh chính quyền Ngô Đình Diệm đẩy mạnh “tố cộng, diệt cộng”, ông Trương Văn Lân được giao làm cơ sở hoạt động bí mật. Ban ngày, ông làm thợ rừng để che mắt đối phương; ban đêm hoặc những khi có điều kiện, ông tìm hiểu tình hình, rồi vào rừng báo tin cho cán bộ và bộ đội.

Ở hậu phương, Mẹ Lê Thị Đắc vừa nuôi 11 người con, vừa tham gia Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Quảng Nhiêu. Mẹ bí mật làm liên lạc, vận chuyển gạo, muối và thực phẩm đến các cơ sở cách mạng trong rừng. Công việc ấy diễn ra liên tục, lặng lẽ và đầy hiểm nguy. Nhiều lần đối phương nghi ngờ, bắt Mẹ để tra hỏi. Khoảng các năm 1965–1966, lính Mỹ từng bắt Mẹ và người con gái thứ sáu giam trong nửa tháng nhằm ép khai về việc tiếp tế cho cách mạng. Nhưng Mẹ không khai báo. Không thu được thông tin, họ buộc phải trả tự do cho hai mẹ con.

Tấm gương của cha mẹ đã ảnh hưởng sâu sắc đến các con. Từ năm 1964 đến 1968, ba người con lớn là Trương Ngọc Sử, Trương Thị Nhung và Trương Vinh Quang lần lượt tham gia hoạt động cách mạng khi mới khoảng 18 đến 20 tuổi. Nhưng chiến tranh không cho gia đình Mẹ có ngày đoàn tụ trọn vẹn.

Năm 1967, Trương Vinh Quang hy sinh khi đang trên đường trở về lấy lương thực cho bộ đội sau nhiệm vụ dẫn đoàn công tác của Huyện ủy ra căn cứ. Anh và một đồng đội bị lực lượng biệt kích phục kích, hy sinh tại chỗ và được du kích chôn cất trong rừng. Nỗi đau mất con đến rất bất ngờ, nhưng ông Lân khi ấy đang là Đại đội trưởng Đội Hậu cần thuộc Ban Binh vận tỉnh Đắk Lắk nên không thể lập tức rời nhiệm vụ. Gần một tháng sau, khi tình hình tạm lắng, ông mới cùng gia đình vào rừng tìm nơi chôn cất con trai.

Hai năm sau, người con gái Trương Thị Nhung tiếp tục hy sinh. Chị thuộc đơn vị Thị đội tỉnh Đắk Lắk, hoạt động biệt động trong khu vực Buôn Ma Thuột. Để nắm tin tức và dẫn đường cho lực lượng cách mạng, chị thường ngụy trang làm người bán gạo. Trong một lần đi tìm hiểu tình hình đối phương tại khu vực đồn điền nông thôn Phước An, nay thuộc huyện Krông Pắc, chị bị lính Mỹ bắn chết.

Năm 1974, khi đất nước sắp đến ngày toàn thắng, người con trai đầu Trương Ngọc Sử cũng hy sinh trên đường đi vào căn cứ cách mạng. Ba người con, ba lần nhận tin dữ, ba khoảng trống không bao giờ có thể lấp đầy. Ông Trương Văn Lân từng nghẹn ngào kể rằng: “Ngày đi, cả bốn bố con lên đường phục vụ non sông, đất nước nhưng khi về chỉ còn lại một mình tôi".

Sau ngày đất nước thống nhất, Mẹ Lê Thị Đắc trở về cuộc sống đời thường ở Đắk Lắk. Nhưng Mẹ không bao giờ quên những người con đã nằm lại trong rừng sâu, trên những con đường đất đỏ và trong các vùng căn cứ. Với sự hy sinh của ba người con vì sự nghiệp giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc, Mẹ được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng năm 1994.

Câu chuyện của Mẹ Lê Thị Đắc là câu chuyện về một người phụ nữ không trực tiếp cầm súng nhưng đã chiến đấu bằng lòng can đảm và sự bền bỉ. Mẹ gùi gạo, chuyển muối, giữ bí mật, chịu tù đày và nuôi dưỡng các con trong chiến tranh. Ba người con của Mẹ đã không trở về, nhưng sự hy sinh của họ cùng bước chân âm thầm của người mẹ vẫn là một phần sâu đậm trong lịch sử kháng chiến của vùng đất Đắk Lắk.