Hà Nội - "Điện Biên Phủ trên không" năm 1972

Tháng 11 và 12 năm 1972, cuộc đàm phán giữa Việt Nam và Hoa Kỳ ở Hội nghị Pa-ri (Pháp) ngày càng căng thẳng mà không đi đến kết quả nào. Ở Hoa Kỳ, Nich xơn được tái cử thêm nhiệm kỳ Tổng thống nữa. Ngay sau khi tái nhiệm, Nich xơn trở mặt, ngang ngược đòi sửa đổi nhiều điều trong bản dự thảo Hiệp định. Đương nhiên bên ta không thể chấp nhận. Chính trường ngoại giao căng thẳng, dự báo Mỹ sẽ có biện pháp quân sự mạnh hòng khuất phục Chính phủ Việt Nam.

Điều này đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh dự báo ngay năm 1968 khi Người đến thăm Bộ Tư lệnh Phòng không Không quân, Người đã dặn: "Sớm muộn gì rồi Mỹ cũng sẽ đưa B.52 ra đánh Hà Nội, rồi có thua nó mới chịu thua” (1)

Thực hiện lời Bác Hồ căn dặn, từ tháng 2- 1968 Quân ủy Trung ương dự kiến Mỹ có thể dùng B.52 leo thang đánh phá Hà Nội, Hải Phòng nên đã giao nhiệm vụ cho Bộ Tư lệnh Quân chủng Phòng không - Không quân xây dựng kế hoạch tác chiến.

Tháng 9-1971, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương đã nhận định: bước vào năm 1972, hoặc là địch sẽ rút nếu đạt được giải pháp; nêu chưa đạt, địch có thể tập trung không quân đánh phá mạnh ra miền Bắc. Phía ta cần có các giải pháp đề phòng.

Là Bí thư Quân ủy Trung ương, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã ra chỉ thị cho các đảng bộ trong toàn quân: “ B.52 không chỉ đánh ở miền Nam. Đến mức độ nào đó, cũng có thể đánh vào Thủ đô Hà Nội. Quân chủng phòng không – không quân phải nghiên cứu kỹ đối tượng này”.

Các lực lượng bộ đội cao xạ, ra đa, tên lửa và không quân được lệnh triển khai huấn luyện chiến đấu theo các phương án đã được kết luận. Ta cũng bí mật xây dựng thêm một số trận địa tên lửa, trận địa cơ động cho pháo cao xạ và sân bay dã chiến chuẩn bị đối phó với B. 52. Lực lượng dân quân tự vệ Hà Nội và một số thành phố được bổ sung thêm hỏa lực bắn máy bay. Các phương án sơ tán và bảo vệ các cơ quan, bảo vệ nhân dân, bảo vệ tài sản đã được triển khai.

Từ tháng 5-1972, Ních xơn đã ra lệnh mở chiến dịch không quân Lainơbechcơ I dùng máy bay B. 52 mang trút hàng ngàn tấn bom hòng ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc cho chiến trường miền Nam.

Ngày 25-11-1972, trong Chỉ thị của Quân ủy Trung ương “Tăng cường sẵn sàng chiến đấu” do Đại tướng Võ Nguyên Giáp ký đã nói rõ: “ Sắp tới, địch có thể ném bom, bắn phá trở lại các mục tiêu ngoài vĩ tuyến 20 với mức độ ác liệt hơn trước. Chúng có thể liều lĩnh dùng B.52 đánh phá các trọng điểm Hà Nội, Hải Phòng…”

Từ nhận định chính xác của Bộ Chính trị , Quân ủy Trung ương mà khi đó Đại tướng Võ Nguyên Giáp với các trọng trách: Bí thư Quân ủy trung ương- Bộ Trưởng Bộ Quốc phòng- Tổng Tư lệnh QĐND Việt Nam đã ra chỉ thị cho quân và dân miền Bắc đã triển khai các phương án sẵn sàng đánh trả nếu B. 52 vào bầu trời Hà Nội, Hải Phòng và các tỉnh miền Bắc.

Ngày 17-12-1972, Tổng thống Mỹ ra lệnh chính thức mở chiến dịch bằng không quân đánh phá Hà Nội, Hải Phòng và các tỉnh miền Bắc Việt Nam. Chiến dịch có tên là Lainơbechcơ II. Phía ta, tất cả các binh chủng và lực lượng dân quân tự vệ đã sẵn sàng chiến đấu. Các cơ quan và nhân dân được lệnh sơ tán khỏi thành phố nhằm tránh tổn thất và thiệt hại.

19h 20 phút ngày 18-12-1972, từng tốp B.52 của Mỹ tiến về Hà Nội liên tiếp dội bom xuống sân bay Nội Bài, khu vực Yên Viên, Gia Lâm, Đông Anh. Các lực lượng chiến đấu phòng không ba thứ quân của ta liên tiếp bắn trả. Chiến dịch “Điện Biên Phủ trên không” diễn ra trong 12 ngày đêm cuối năm 1972 của quân dân Hà Nội bắt đầu.

20 giờ 16 phút ngày 18-12; Tiểu đoàn 59 thuộc Trung đoàn tên lửa phòng không 261 bộ đội Phòng không Hà Nội đã bắn hạ ngay 1 chiếc B.52 của Mỹ ngay trên bầu trời cửa ngõ vào Thủ đô.( máy bay rơi xuống địa bàn Phủ Lỗ, Đông Anh, Hà Nội). Đây là chiếc B.52 đầu tiên phải đền tội ngay trên bầu trời Hà Nội. Khi nghe đồng chí Nguyễn Quang Bích- Phó Tư lệnh Phòng không – không quân báo cáo chiến thắng, Đại tướng còn phải hỏi lại: - có đúng B.52 không? Đồng chí Bích khẳng định lại đúng là B 52. Đại tướng và Tổng hành dinh vỡ òa trong niềm vui . Như vậy là quân ta hoàn toàn có khả năng tiêu diệt con ngáo ộp B.52 được mệnh danh là pháo đài bay “bất khả xâm phạm” của Mỹ.

Không lâu sau vào lúc 20 giờ 16 phút, Tiểu đoàn tên lửa 52, Trung đoàn 267 thuộc Sư đoàn 365 từ trận địa tại Nghệ An đã bắn bị thương 1 máy bay B.52 khác của Mỹ đang trên đường tiến vào Hà Nội, buộc chiếc máy bay này phải quay về hạ cánh khẩn cấp tại sân bay Đà Nẵng. Cả đêm 18 - 12, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Quân ủy Trung ương không ngủ để 5 phút một lần nghe báo cáo diễn biến tình hình từ các trận địa và kịp thời chỉ đạo. Rạng sáng ngày 19-12 Đại tướng đã đích thân đến thăm hỏi, động viên bộ đội và nhân dân tại hai khu vực bị B.52 ném bom là Yên Viên và Đông Anh.

Ngay sau đó, sáng 19-12, khi khói lửa còn chưa tan hết, Bộ Chính trị đã khẩn trương họp tại Tổng hành dinh để nghe Bộ Tổng tham mưu báo cáo tình hình. Đại tướng cũng vừa từ các mặt trận Yên Viên, Đông Anh trở về kịp buổi họp.

Những ngày sau đó, mức độ quyết liệt của chiến dịch tăng cao. Nhiều trận địa bị trúng bom, tỷ lệ thương vong cao. Đại tướng luôn theo dõi sát sao, kịp thời động viên bộ đội và nhận định đúng tình hình để có những chỉ thị sáng suốt. Đêm 20 rạng ngày 21-12, ta bắn hạ 5 máy bay B.52 của Mỹ. Ngày hôm đó, Đại tướng đã chỉ thị cho quân chủng Phòng không- không quân: “Thắng lợi của chúng ta là rất lớn, cần cố gắng phát huy chiến thắng hơn nữa. Địch sẽ tập trung đánh các trận địa tên lửa. Phải bằng mọi cách bảo vệ tên lửa để tiếp tục tiêu diệt B.52. Chú ý đảm bảo đạn tên lửa để đánh được liên tục…”

Sau đó Đại tướng cũng gọi điện trực tiếp động viên khích lệ các đơn vị phòng không Hà Nội :“ Cả nước đang hướng về Hà Nội. Toàn thế giới đang hướng về Hà Nội. Từng giờ, tứng phút, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương theo dõi cuộc chiến đấu của Hà Nội. Vận mện của Tổ quốc đang nằm trong tay các chiến sĩ phòng không bảo vệ Hà Nội.” Những lời nói thân thương của Đại tướng đã khích lệ tinh thần và sự gan dạ của bộ đội ta quyết tâm đánh thắng B.52 của Mỹ. Trong suốt thời gian chiến dịch 12 ngày đêm lịch sử đó, Đại tướng bấp chấp hiểm nguy, đã luôn tận dụng thời gian xuống trận địa kịp thời thăm hỏi, chia sẻ, động viên bộ đội và nhân dân.

Ngày 22- 12- 1972, nhân dịp ngày kỷ niệm thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam; Đại tướng đã đến trận địa Tiểu đoàn 77 tên lửa ở Chèm vẫn đang trong tình trạng sẵn sàng chiến đấu. Đại tướng đã ân cần vào xe chỉ huy yêu cầu kíp chiến đấu thao tác và báo cáo cụ thể công việc tác chiến, xử lý kỹ thuật và tinh thần hợp đồng tác chiến. Sau đó Đại tướng trao đổi, bàn bạc và động viên các chiến sĩ sáng tạo tìm thêm nhiều cách đánh tối ưu. Hình ảnh vị Tư lệnh quân đội gần gũi với chiến sĩ tại mặt trận đã động viên to lớn tinh thần cán bộ chiến sĩ ta khi đó.

Trước đó một ngày, trong khi đang trên đường tới thăm một trận địa phòng không ở trên đê sông Đáy, máy bay Mỹ phóng mấy quả tên lửa Srai gần đó, khiến cho tất cả đoàn công tác trên xe của Đại tướng chỉ kịp dừng xe nhao xuống thân đê tránh đạn. Ngay sau đó, Đại tướng và đoàn lại lên xe đi tới thăm trận địa. Việc này, sau đó không hiểu sao mấy hãng tin phương Tây đưa tin Đại tướng bị tử thương vì bom B,52 của Mỹ tại mặt trận. Về sau Đài Tiếng nói Việt Nam phải thu thanh và cho phát bài phát biểu chào mừng ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam của Đại tướng trên sóng để cải chính sự nhầm lẫn trên.

Trận chiến trên không với B,52 và các loại máy bay Mỹ ngày càng quyết liệt hơn. Nhất là từ sau đêm Giáng sinh năm 1972. Mỹ cay cú vì bị thua đau với Việt Nam trên bầu trời Hà Nội. Đêm 26-12, chúng huy động hàng trăm lần B. 52 đánh phá dã man các khu dân cư trong nội thành Hà Nội. Đó cũng là đêm khu phố Khâm Thiên, Bệnh viện Bạch Mai… bị rải thảm gây tổn thất nặng nề nhất. Hơn 100 điểm dân cư bị dội bom, hàng ngàn người chết trong đêm đó. Hà Nội tang tóc và đau thương nhưng vô cùng kiên cường đánh trả. Cũng trong đêm đó, từ hầm Tổng Hành dinh, Đại tướng được chứng kiến 2 chiếc B.52 của Mỹ bị bắn cháy bùng lên như bó đuốc khổng lồ sáng rực cả bầu trời phía Nam Hà Nội. Nhìn hình ảnh đó Đại tướng vô cùng xúc động.

Đêm đó quân và dân ta bắn rơi 8 máy bay . 52. Ngớt tiếng bom rơi, Đại tướng đã cùng với Bác Tôn Đức Thắng đến thăm hỏi ân cần nhân dân khu phố Khâm Thiên. Các đồng chí Trường Chinh và Phạm Văn Đồng đến thăm Bệnh viện Bạch Mai và nhân dân Gia Lâm v.v…

Trong những tháng ngày lịch sử đó, Đại tướng vẫn giành thời gian đến thăm và nói chuyện với bộ đội và nhân dân tại các trận địa. Tại làng hoa Ngọc Hà, khi Đại tướng đến xem xác chiếc B.52 bị rơi tại đó, có một phụ nữ đã đến nắm lấy tay Đại tướng bày tỏ sự xúc động: “Lần đầu tiên được gặp Đại tướng… chúng tôi không sợ chúng nó…Phải diệt cho hết chúng nó đi.”

Như dự đoán trước được thất bại của chiến dịch Lainơbechcơ II, biết không thể khuất phục được Việt Nam; ngay ngày 22-12, phía Mỹ đã gửi công hàm đề nghị ta họp lại Hội nghị Pa ri theo những nội dung ta đã thỏa thuận từ tháng 10-1972.

Đến ngày 28-12-1972, đã có 32 chiếc trong tổng số 200 máy bay . 52 của Mỹ bị quân ta bắn hạ trên bầu trời Hà Nội, Hải Phòng. Một tổn thất quá nặng nề và ngoài sức tưởng tượng của Mỹ.

Ngày 29-12, Mỹ còn tổ chức nhiều đợt với các máy bay B.52, F. 111, F. 4…đánh phá thêm nhiều tỉnh, thành phố miền Bắc: Hà Bắc, Lạng Sơn, Vĩnh Phú, Thái Nguyên. Chúng cũng phải đền tội đích đáng. Đêm đó ta bắn rơi thêm 1 B.52, 1 máy bay F. 4.

Đêm ngày 29-12, Đại tướng đã phê duyệt Thông cáo chiến thắng do Cục Tuyên huấn dự thảo với nội dung: “ chỉ trong 12 ngày đêm, quân và dân ta đã: bắn rơi 77 máy bay hiện đại, trong đó có 33 máy bay chiến lược B.52, 5 máy bay F .111, 24 máy bay phản lực hiện đại, 3 máy bay trinh sát, 1 máy bay lên thẳng; bắn cháy 8 tàu chiến Mỹ; tiêu diệt và bắt sống hàng trăm giặc lái Mỹ…”

Thông cáo được Đại tướng chỉnh duyệt xong vào lúc quá nửa đêm và được chuyển ngay xuống Thông tấn xã Việt Nam. Sáng sớm ngày hôm sau, toàn văn Thông cáo đã được các báo đăng trang trọng trang nhất. Đài Tiếng nói Việt Nam phát ngay trên đầu bản tin Thời sự. Tin vui Hà Nội chiến thắng làm nức lòng quân dân cả nước và bạn bè năm châu.

7 giờ 30 phút sáng ngày 30-12- 1972, Ních xơn buộc phải tuyên bố ngừng ném bom từ vĩ tuyến 20 trở ra. Sau thất bại nặng nề này, Mỹ phải vào vòng đàm phán Hiệp định Pa ri theo đúng ý đồ của ta.

Có thể nói: Chiến thắng 12 ngày đêm lịch sử của trận “ Điện Biên Phủ trên không” năm 1972 là chiến thắng của màn hợp xướng phối hợp nhuần nhuyễn giữa các quân binh chủng mà Đại tướng Võ Nguyên Giáp với 3 cương vị: Bí thư Quân ủy trung ương- Bộ Trưởng Bộ Quốc phòng- Tổng Tư lệnh QĐND Việt Nam là một Nhạc trưởng chỉ huy xuất sắc tài ba. Chiến thắng đã làm nên một trang huyền thoại của lịch sử Việt Nam. Đại tướng cũng trở thành một vị Tướng huyền thoại của Việt Nam với hai chiến thắng lẫy lừng Điện Biên Phủ năm 1954 và Điện Biên Phủ trên không năm 1972.