Hà Văn Mao – Người thủ lĩnh đồng bào Mường kiên cường bảo vệ chiến lũy Ba Đình

Khi phong trào Cần Vương bùng nổ, thổ hào người Mường Hà Văn Mao đã tập hợp hàng ngàn trai tráng bản Mường mang theo cung nỏ tẩm thuốc độc, súng kíp và dao quắm về gia nhập nghĩa quân Ba Đình dưới sự chỉ huy của Đinh Công Tráng và Phạm Bành.

Ông phụ trách việc tiếp tế gỗ lim, tre ngà và lương thảo từ vùng rừng núi miền Tây Thanh Hóa về đắp chiến lũy Ba Đình. Trong các trận đánh giằng co với quân viễn chinh Pháp, đội quân xạ thủ nỏ của Hà Văn Mao từ trên các chòi tre ngụy trang đã bắn xối xả các làn tên tẩm thuốc độc bẻ gãy nhiều đợt xung phong của lính lê dương Pháp, gây cho giặc nỗi khiếp đảm tột cùng.

Sau khi căn cứ Ba Đình thất thủ đầu năm 1887, ông đưa nghĩa quân Mường rút về vùng rừng núi Điền Lư (Bá Thước) tiếp tục lập căn cứ đánh du kích tiêu hao địch. Trong trận huyết chiến bảo vệ bản Mường cuối năm 1887, bị giặc bao vây chặt bốn phía, người thủ lĩnh Hà Văn Mao đã chiến đấu dũng cảm đến mũi tên cuối cùng trước khi tuốt gươm tuẫn tiết để giữ trọn khí phách của người con núi rừng xứ Thanh.