Hai chiếc dép bên bờ suối
Câu chuyện bắt đầu từ một đôi dép cao su cũ mà tôi nhìn thấy dưới gầm bàn nhà ông Cường. Từ đôi dép ấy, ông nhớ lại một lần vượt suối giữa Trường Sơn cùng người đồng đội. Một trận lũ bất ngờ khiến cả hai phải bỏ lại nhiều đồ đạc để thoát thân. Nhiều năm sau, ông vẫn nhớ nhất việc người bạn đã nhường cho ông đôi dép tốt hơn.
Tôi chú ý đến đôi dép trước khi chú ý đến câu chuyện. Nó nằm dưới gầm chiếc bàn gỗ, đen bóng vì đã được sử dụng rất lâu. Tôi chỉ vào:
“Dép cũ thế này mà bác vẫn giữ ạ?”
Ông Cường đang rót trà thì nhìn xuống, ông cười:
“Không phải đôi ấy đâu.”
Tôi ngạc nhiên, ông cúi xuống lấy đôi dép lên.
“Nhưng nhìn nó thì bác lại nhớ một đôi khác.”
Tôi ngồi xuống. Ông bắt đầu kể.
Khoảng năm 1970, đơn vị ông hành quân qua khu vực A Lưới. Đường Trường Sơn khi ấy vô cùng khó đi.
“Có những đoạn toàn bùn. Đi một bước, chân lún đến mắt cá.”
Một hôm trời mưa rất lớn, một con suối vốn bình thường bỗng nước dâng rất nhanh. Đơn vị phải tìm cách vượt qua. Ông Cường đi cùng một người đồng đội tên Thành, quê Hải Phòng. Hai người vốn thân nhau.
“Thành khỏe hơn bác. Nó đi rừng giỏi lắm.”
Khi xuống suối, dép của ông Cường bị tuột, ông loay hoay tìm.
Thành quay lại:
“Bỏ đi!”
Ông bảo:
“Không có dép thì đi thế nào?”
Thành tháo một chiếc dép của mình đưa cho ông.
“Đi đôi của tao.”
Ông Cường không nhận.
“Thế mày đi bằng gì?”
Thành cười:
“Tao đi chân đất được.”
Hai người cãi nhau một lúc giữa dòng nước.
Cuối cùng Thành vẫn bắt ông nhận.
“Lúc ấy bác cứ nghĩ lát nữa lên bờ sẽ trả lại.”
Nhưng nước càng lúc càng mạnh, cả hai phải bám vào những rễ cây ven bờ mới sang được. Khi lên đến nơi, Thành cười:
“Thấy chưa? Có gì đâu.”
Ông Cường vẫn cầm chiếc dép trong tay.
“Bác bảo nó: ‘Tao nợ mày đôi dép.’”
Thành đáp:
“Sau này về mua đôi khác.”
Hai người tiếp tục hành quân. Ít lâu sau, đơn vị gặp một trận đánh ác liệt. Thành hy sinh, ông Cường kể đến đây thì dừng. Tôi không hỏi ngay.
Một lúc sau ông nói:
“Bác vẫn còn nhớ câu nó nói.”
“Sau này về mua đôi khác.”
Ông cười rất nhẹ.
“Nhưng nó không về.”
Sau chiến tranh, ông Cường có tìm về quê Thành.
Gia đình vẫn còn giữ vài đồ dùng của anh.
Mẹ Thành hỏi:
“Hồi ở chiến trường nó có khổ không cháu?”
Ông Cường nói:
“Có.”
“Nhưng nó tốt lắm.”
Ông không kể chuyện đôi dép.
Mãi đến khi mẹ Thành hỏi:
“Nó có giúp đỡ đồng đội không?”
Ông mới kể.
Bà cụ nghe xong, cười mà mắt đỏ hoe:
“Từ bé nó đã thế.”
Ông Cường nói:
“Lúc ấy bác mới hiểu, tính cách một người có khi không thay đổi dù ở đâu.”
Tôi hỏi:
“Bác có giữ chiếc dép Thành đưa không?”
Ông lắc đầu.
“Không.”
“Sau này đi nhiều, nó hỏng.”
Tôi hỏi:
“Thế tại sao đến giờ bác vẫn nhớ?”
Ông nhìn đôi dép dưới gầm bàn.
“Vì bác nhớ bàn chân của nó.”
Tôi ngạc nhiên.
Ông giải thích:
“Lúc ấy nó đi chân đất.”
“Bác đi đôi dép của nó.”
“Bác cứ nghĩ mãi.”
Một người đã nhường thứ mình có cho bạn trong lúc chính mình cũng chẳng có gì.
Ông Cường im lặng một lúc rồi nói:
“Chiến tranh có nhiều chuyện lớn.”
“Nhưng người lính thường nhớ những chuyện rất nhỏ.”
Một đôi dép.
Một ngụm nước.
Một nắm cơm.
Một người bạn.
Tôi hỏi:
“Nếu gặp lại Thành, bác sẽ trả đôi dép ấy thế nào?”
Ông bật cười.
“Trả làm gì?”
“Bác nợ nó cả đời rồi.”
Rồi ông nói:
“Nhưng nếu gặp được, bác sẽ bảo nó…”
“Đôi dép mày cho tao, tao đi được về đến nhà.”
Ông dừng lại.
“Còn mày thì không.”
Ngoài sân, gió thổi qua hàng cây. Tôi nhìn đôi dép cũ dưới gầm bàn, nó chẳng có gì đặc biệt. Nhưng từ câu chuyện của ông Cường, tôi hiểu rằng đôi khi một kỷ vật không cần phải là thứ quý giá. Nó có thể chỉ là một đôi dép cao su đã cũ, một vật mà người ta từng sẵn sàng tháo khỏi chân mình để đưa cho đồng đội. Và hơn năm mươi năm sau, người được nhận vẫn nhớ người đã cho. Không phải vì đôi dép. Mà vì trong những năm tháng khắc nghiệt nhất, anh đã chọn để người bạn của mình bước tiếp.
