HAI DÒNG THƠ VIẾT SAU KHÓI LỬA

Có những bài thơ được viết trong những phút giây yên bình. Nhưng cũng có những bài thơ được sinh ra từ khói lửa chiến tranh, từ niềm vui sau những tháng ngày đất nước bị giày xéo bởi quân xâm lược.

Bài thơ “Tụng giá hoàn kinh sư” của Trần Quang Khải là một tác phẩm như vậy.

Sau những thắng lợi quan trọng của quân dân nhà Trần trong cuộc kháng chiến chống Nguyên – Mông lần thứ hai năm 1285, kinh thành Thăng Long được khôi phục. Trong không khí chiến thắng ấy, Trần Quang Khải đã sáng tác bài thơ nổi tiếng để ghi lại khí thế của thời đại.

Hai câu thơ đầu được nhiều thế hệ người Việt Nam biết đến:

Đoạt sáo Chương Dương độ,
Cầm Hồ Hàm Tử quan.

Chỉ với mười chữ Hán trong nguyên tác, Trần Quang Khải đã nhắc đến hai chiến thắng quan trọng: Chương Dương và Hàm Tử.

Cách diễn đạt của bài thơ rất cô đọng. Không có những lời kể dài dòng về diễn biến trận đánh. Không mô tả cụ thể từng đoàn quân, từng loại vũ khí hay từng cuộc giao tranh. Nhưng chính sự ngắn gọn ấy lại tạo nên khí thế mạnh mẽ.

“Đoạt sáo” – cướp lấy giáo giặc. “Cầm Hồ” – bắt giặc Hồ. Những động từ mạnh mẽ đã cho thấy thế chủ động của quân dân Đại Việt trong cuộc phản công.

Đằng sau hai dòng thơ là cả một giai đoạn chiến đấu đầy gian khổ.

Năm 1285, quân Nguyên tiến vào Đại Việt với lực lượng mạnh. Triều đình nhà Trần và quân dân Đại Việt phải đối mặt với thử thách lớn. Trong cuộc chiến ấy, Trần Quang Khải giữ vai trò quan trọng. Ông tham gia vào việc bảo vệ các vùng trọng yếu và sau đó góp phần vào cuộc phản công, đặc biệt là chiến thắng Chương Dương và quá trình khôi phục Thăng Long.

Nhưng điều làm cho bài thơ “Tụng giá hoàn kinh sư” có giá trị đặc biệt không chỉ nằm ở hai câu đầu.

Hai câu sau của bài thơ hướng đến một tư tưởng lớn hơn: sau chiến thắng là trách nhiệm xây dựng đất nước.

Đó là một suy nghĩ rất sâu sắc.

Người ta có thể dễ dàng say mê trong niềm vui chiến thắng. Nhưng một nhà chính trị có tầm nhìn phải nghĩ đến những ngày sau chiến tranh. Một đất nước muốn tồn tại không thể chỉ dựa vào những chiến thắng trong quá khứ. Đất nước cần được xây dựng, cần sự ổn định và sự chung sức của mọi người.

Trần Quang Khải không chỉ là một vị tướng. Ông còn là một đại thần giữ trọng trách lớn trong triều đình. Vì thế, trong thơ của ông, niềm vui chiến thắng luôn gắn với trách nhiệm đối với tương lai.

Bài thơ cũng cho thấy một hình ảnh khác của Trần Quang Khải.

Trên chiến trường, ông là một vị tướng.

Trong triều đình, ông là một đại thần.

Nhưng trong những khoảnh khắc lịch sử, ông cũng là một nhà thơ.

Điều đó cho thấy vẻ đẹp đặc biệt của con người thời Trần. Văn và võ không tách rời. Một người có thể cầm quân ngoài trận mạc nhưng cũng có thể dùng ngôn từ để lưu giữ tinh thần của thời đại.

Trần Quang Khải còn được biết đến là một người học rộng và có thơ văn. Tư liệu về ông ghi nhận tập “Lạc Đạo”, dù phần lớn tác phẩm không còn nguyên vẹn. Những bài thơ còn lại cho thấy một tâm hồn không chỉ biết đến chiến trận mà còn có sự gắn bó với thiên nhiên và cuộc sống.

Với người trẻ hôm nay, “Tụng giá hoàn kinh sư” có thể được đọc như một bài học về cách nhìn nhận thành công.

Chiến thắng là đáng tự hào, nhưng chiến thắng không phải là điểm kết thúc.

Sau khi đạt được một thành công trong học tập hay công việc, điều quan trọng là phải biết tiếp tục cố gắng. Sau một thành quả, luôn có một trách nhiệm mới.

Trần Quang Khải đã nhìn thấy điều đó từ hơn bảy thế kỷ trước.

Bài thơ của ông vì thế không chỉ là khúc ca chiến thắng. Đó còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm.

Từ khói lửa của chiến tranh, một vị tướng đã viết nên những dòng thơ ngắn.

Nhưng những dòng thơ ấy đã đi qua hàng trăm năm lịch sử.

Ngày nay, khi đọc lại “Đoạt sáo Chương Dương độ, Cầm Hồ Hàm Tử quan”, chúng ta không chỉ nghe thấy tiếng vang của chiến thắng.

Chúng ta còn nghe thấy nhịp đập của một thời đại, nơi những con người như Trần Quang Khải đã sống hết mình vì vận mệnh của đất nước.