Hai màu áo, một đời vì cách mạng

Có những cuộc đời đi qua lịch sử không chỉ bằng những chiến công nơi trận mạc, mà còn bằng trí tuệ, tài năng và những dấu ấn để lại trong lòng đồng chí, đồng đội. Cuộc đời của Nguyễn Sơn, tên khai sinh Vũ Nguyên Bác, là một trường hợp đặc biệt như thế: một người Việt Nam đã có nhiều năm hoạt động cách mạng tại Trung Quốc, rồi trở về quê hương tiếp tục cống hiến cho cách mạng Việt Nam.

Ngày 1-10-1908, Vũ Nguyên Bác ra đời tại phố Yên Ninh, Hà Nội, trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Lớn lên trong cảnh đất nước bị thực dân thống trị, ông sớm tiếp thu tinh thần dân tộc và giác ngộ cách mạng. Năm 1925, khi vừa bước sang tuổi 17, ông được lựa chọn và bí mật đưa sang Quảng Châu (Trung Quốc). Từ đây, cuộc đời ông gắn bó với phong trào cách mạng Trung Quốc và với những năm tháng hoạt động đầy gian khổ.

Tại Trung Quốc, ông mang tên Hồng Thủy và từng đảm nhiệm nhiều nhiệm vụ trong Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc. Ông tham gia Vạn lý trường chinh, làm công tác chính trị, giảng dạy và có nhiều đóng góp trong lĩnh vực quân sự, giáo dục. Không chỉ giỏi quân sự, Nguyễn Sơn còn có vốn hiểu biết sâu rộng về văn hóa, văn nghệ; ông từng giảng dạy, viết sách và quan tâm đến những giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, theo lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông trở về Việt Nam và lấy tên Nguyễn Sơn. Từ đây, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều trọng trách trong quân đội, trong đó có Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến miền Nam Việt Nam, Hiệu trưởng Trường Sĩ quan Lục quân Trung học Quảng Ngãi, Cục trưởng Cục Quân huấn Bộ Tổng Tham mưu và Khu trưởng kiêm Chính ủy Liên khu 4.

Ngày 19-1-1948, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh 111/SL, phong quân hàm Thiếu tướng cho Nguyễn Sơn trong đợt phong tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Trong những năm ở Việt Nam, ông không chỉ trực tiếp chỉ huy chiến đấu mà còn đặc biệt chú trọng công tác đào tạo cán bộ. Tháng 12-1946, ông về làm Hiệu trưởng Trường Võ bị Trần Quốc Tuấn, trực tiếp truyền đạt những kinh nghiệm quân sự mà ông đã tích lũy qua nhiều năm chiến đấu và công tác.

Năm 1951, Nguyễn Sơn trở lại Trung Quốc công tác. Với những đóng góp cho cách mạng Trung Quốc, năm 1955, ông được Nhà nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa phong quân hàm Thiếu tướng. Một người Việt Nam mang quân hàm tướng của cả hai nước Việt Nam và Trung Quốc – từ đó, tên tuổi “Lưỡng quốc tướng quân Nguyễn Sơn” được nhắc đến như một dấu ấn đặc biệt trong lịch sử cách mạng hai nước.

Ngày 21-10-1956, Nguyễn Sơn qua đời sau một thời gian lâm bệnh nặng, khi mới 48 tuổi. Cuộc đời ông tuy không dài nhưng đã dành khoảng ba thập kỷ cho hoạt động cách mạng, để lại dấu ấn ở cả Việt Nam và Trung Quốc.

Từ phố Yên Ninh đến những năm tháng cách mạng ở Trung Quốc, rồi trở về Việt Nam cống hiến, Nguyễn Sơn đã đi qua một hành trình đặc biệt của lịch sử. Hai đất nước ghi nhận ông theo những cách khác nhau, nhưng ở cả hai nơi, ông vẫn được nhớ đến như một người chiến sĩ cộng sản kiên trung, một vị tướng tài năng và một người dành trọn cuộc đời cho cách mạng.