Hải Thượng Lãn Ông
Hải Thượng Lãn Ông (tên thật là Lê Hữu Trác) là đại danh y, nhà văn, nhà thơ và nhà tư tưởng lớn; ông được tôn vinh là "ông tổ" của ngành y học cổ truyền Việt Nam và được UNESCO vinh danh là Danh nhân văn hóa thế giới năm 2023.
Thông tin cá nhân & Xuất thân
Năm sinh - mất: 1724 – 1791 (thọ 67 tuổi).
Tên hiệu: Hải Thượng Lãn Ông ("Hải Thượng" ghép từ Hải Dương và Bầu Thượng; "Lãn Ông" nghĩa là ông già lười - lười danh lợi nhưng cần mẫn với nghề y).
Quê quán:
Quê cha: Làng Liêu Xá, huyện Đường Hào, phủ Thượng Hồng, Hải Dương (nay thuộc huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên).
Quê mẹ: Thôn Bàu Thượng, xã Tĩnh Diệm, huyện Hương Sơn, tỉnh Hà Tĩnh (nơi ông sống phần lớn cuộc đời).
Xuất thân: Gia đình khoa bảng danh giá; thân sinh là Tiến sĩ Lê Hữu Mưu (làm quan Thị lang Bộ Công thời Lê).
Cột mốc cuộc đời
Thời trẻ: Theo học tại Thăng Long, nổi tiếng thông minh, giỏi cả văn lẫn võ. Sau khi cha mất, ông nghiên cứu binh thư và từng vào quân ngũ chúa Trịnh.
Bước ngoặt theo nghề Y: Chán cảnh chém giết và xã hội rối ren, ông lấy lý do bệnh tật xin về quê mẹ tại Hương Sơn (Hà Tĩnh) ở ẩn. Tại đây, khi chữa bệnh nặng dưới sự giúp đỡ của lương y Trần Độc, ông bén duyên, đọc sách thuốc và quyết chí theo con đường y học.
Sự nghiệp y học: Ông miệt mài cứu chữa bệnh nhân, giảng dạy, biên soạn sách và đúc kết kinh nghiệm lâm sàng dựa trên cơ địa người Việt.
Sự kiện "Lai kinh" (1782): Ông được chúa Trịnh triệu về Thăng Long chữa bệnh cho thế tử Trịnh Cán và chúa Trịnh Sâm. Dù được chúa trọng dụng, ông vẫn kiên quyết xin trở về vùng núi Hương Sơn sống thanh bạch.
Di sản & Tác phẩm chính
Hải Thượng y tông tâm lĩnh: Bộ "Bách khoa toàn thư" y học gồm 28 tập, 66 quyển, đúc kết toàn bộ y lý, y thuật, phương thuốc và nguyên tắc y đức ("Y đức" là tiêu chuẩn hàng đầu của người làm nghề y).
Thượng kinh ký sự: Tác phẩm văn học bằng chữ Hán ghi lại nhật ký chuyến đi từ Hà Tĩnh ra Thăng Long chữa bệnh cho chúa Trịnh, có giá trị lịch sử và hiện thực sâu sắc.
Tác phẩm khác: Lĩnh Nam bản thảo, Vệ sinh yếu quyết, Bảo thai thần hiệu diễn ca...
