HẢI THƯỢNG LÃN ÔNG VÀ BÀI HỌC VỀ LÒNG NHÂN

Một buổi chiều mùa đông, khi núi rừng Hương Sơn chìm trong màn sương mỏng, một người nông dân nghèo vội vã tìm đến nhà Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác.

Người đàn ông ấy quần áo cũ kỹ, đôi chân lấm đầy bùn đất. Trên gương mặt hiện rõ vẻ lo lắng. Ông đã đi một quãng đường rất xa chỉ để tìm đến vị danh y mà người dân trong vùng vẫn truyền tai nhau rằng: “Ai có bệnh, cứ tìm đến cụ Lãn Ông. Cụ không phân biệt giàu nghèo.”

Đứng trước cửa nhà, người nông dân ngập ngừng hồi lâu mới dám lên tiếng.

“Thưa cụ, xin cụ cứu giúp con tôi!”

Lê Hữu Trác bước ra. Ông nhìn người khách rồi nhẹ nhàng hỏi:

“Cháu bé bị bệnh đã bao lâu?”

“Đã mấy ngày rồi, thưa cụ. Cháu sốt cao, không ăn uống được. Nhà tôi nghèo, không có tiền mời thầy thuốc. Nghe người ta nói cụ chữa bệnh giỏi nên tôi đánh liều đến đây.”

Nghe vậy, Lê Hữu Trác không hỏi thêm chuyện tiền bạc. Ông chỉ lấy chiếc túi thuốc, khoác lên vai rồi nói:

“Anh dẫn ta đến nhà.”

Con đường đến nhà người bệnh xa và khó đi. Đường núi quanh co, nhiều đoạn trơn trượt. Nhưng người thầy thuốc già vẫn bước theo người nông dân.

Khi đến nơi, ông nhìn thấy một căn nhà nhỏ đơn sơ. Trong góc nhà, đứa trẻ đang nằm mê man trên chiếc giường tre.

Lê Hữu Trác ngồi xuống bên cạnh bệnh nhân.

Ông không vội vàng cho thuốc.

Ông quan sát sắc mặt đứa trẻ, xem hơi thở, bắt mạch, hỏi người mẹ về những biểu hiện của bệnh trong những ngày qua.

Sau một hồi lâu, ông mới kê đơn.

Người mẹ nhìn những vị thuốc rồi cúi đầu, giọng nghẹn ngào:

“Thưa cụ… nhà tôi không có tiền.”

Lê Hữu Trác mỉm cười:

“Cứ lo chữa bệnh cho cháu trước. Chuyện tiền nong không quan trọng.”

Ông còn dặn người mẹ cách sắc thuốc, cách chăm sóc đứa trẻ và những điều cần tránh.

Trước khi ra về, ông quay lại nói:

“Nếu đêm nay cháu có biểu hiện bất thường, phải báo ngay. Bệnh của trẻ con không thể chủ quan.”

Người mẹ rưng rưng nước mắt.

Bà không biết phải cảm ơn vị danh y thế nào.

Đối với gia đình nghèo ấy, việc một người thầy thuốc nổi tiếng chịu đi một quãng đường xa để chữa bệnh miễn phí chẳng khác nào một ân huệ lớn lao.

Nhưng với Lê Hữu Trác, đó chỉ là việc mà một người làm nghề y phải làm.

Ông từng nghĩ rằng người thầy thuốc nếu chỉ chăm chăm nhìn vào tiền bạc thì sẽ rất dễ quên mất điều quan trọng nhất: người đang nằm trước mặt mình là một con người đang đau đớn và cần được cứu chữa.

Suốt cuộc đời hành nghề, Hải Thượng Lãn Ông luôn giữ quan niệm ấy.

Ông chữa bệnh cho người giàu, nhưng cũng chữa cho người nghèo.

Ông có thể được mời đến những nơi giàu sang, nhưng cũng sẵn sàng đi đến những làng quê xa xôi.

Bởi trong mắt ông, bệnh tật không phân biệt sang hèn.

Và người thầy thuốc cũng không được phép phân biệt người bệnh bằng tiền bạc.

Nhưng Lê Hữu Trác không chỉ là người có lòng nhân.

Ông còn là một người thầy thuốc luôn nghiêm khắc với chính mình.

Có những bệnh ông không chắc chắn, ông không tùy tiện kê thuốc.

Có những trường hợp khó, ông tìm đọc thêm sách, suy nghĩ nhiều ngày.

Ông ghi chép lại những gì mình quan sát được để lần sau có thể chữa bệnh tốt hơn.

Ông hiểu rằng chỉ có lòng thương người thôi chưa đủ.

Người thầy thuốc phải có tài để cứu người và phải có đức để không làm tổn thương người bệnh.

Vì thế, ông dành nhiều năm nghiên cứu y học, tổng hợp kinh nghiệm của các thế hệ đi trước và những điều mình trực tiếp trải nghiệm trong quá trình chữa bệnh.

Những ghi chép ấy dần dần trở thành một công trình đồ sộ.

Đó là bộ Hải Thượng y tông tâm lĩnh.

Không phải một ngày, một tháng mà có thể hoàn thành công trình ấy.

Đó là kết quả của hàng chục năm học tập, chữa bệnh, suy ngẫm và ghi chép.

Mỗi trang sách là một phần kinh nghiệm mà ông muốn để lại cho thế hệ sau.

Ông hiểu rằng đời người hữu hạn.

Một ngày nào đó, ông sẽ không còn có thể trực tiếp khám bệnh cho từng người.

Nhưng nếu những kiến thức ông tích lũy được được truyền lại cho các thế hệ thầy thuốc, thì ông vẫn có thể tiếp tục giúp đỡ người bệnh.

Vì vậy, ông viết sách.

Ông dạy học.

Ông truyền lại kinh nghiệm.

Ông nhắc nhở những người làm nghề y phải luôn giữ lòng nhân và sự trong sạch.

Có lần, khi nói về nghề nghiệp của mình, ông nhấn mạnh rằng người thầy thuốc phải coi việc cứu người là nghĩa vụ. Không được vì giàu nghèo mà phân biệt đối xử, không được vì danh lợi mà làm điều trái với đạo đức nghề nghiệp.

Đối với Hải Thượng Lãn Ông, một người thầy thuốc chân chính phải biết đặt tính mạng người bệnh lên trên lợi ích của bản thân.

Chính vì không màng danh lợi nên ông mới lấy hiệu là Lãn Ông – một người “lười” với công danh, không muốn chen chân vào chốn quan trường.

Nhưng ông không hề lười với việc học.

Không lười với việc chữa bệnh.

Không lười với trách nhiệm của một người thầy thuốc.

Ngược lại, ông dành cả cuộc đời mình cho những công việc ấy.

Có một lần, triều đình triệu ông vào kinh để chữa bệnh cho Thế tử Trịnh Cán. Lê Hữu Trác vốn không thích chốn quyền quý, nhưng trước yêu cầu của triều đình, ông vẫn lên đường.

Chuyến đi ấy đã để lại cho ông nhiều suy nghĩ.

Ông tận mắt nhìn thấy cuộc sống xa hoa trong phủ chúa, đồng thời chứng kiến những căn bệnh và nỗi đau của con người ở phía sau những bức tường quyền quý.

Ông ghi lại hành trình ấy trong Thượng kinh ký sự.

Nhưng sau tất cả, ông vẫn trở về Hương Sơn.

Ông không chọn cuộc sống nơi kinh thành.

Ông trở về với núi rừng, với những người bệnh bình thường và với công việc nghiên cứu y học mà ông đã lựa chọn.

Năm 1791, Hải Thượng Lãn Ông qua đời.

Nhưng cái chết không thể khép lại câu chuyện về ông.

Bởi những gì ông để lại vẫn tiếp tục sống.

Trong những trang sách y học.

Trong những bài thuốc.

Trong những người thầy thuốc học nghề.

Và đặc biệt là trong quan niệm về y đức.

Hơn hai trăm năm đã trôi qua kể từ ngày Hải Thượng Lãn Ông rời khỏi cuộc đời này. Y học ngày nay đã thay đổi rất nhiều. Những chiếc máy hiện đại có thể nhìn sâu vào cơ thể con người. Những phòng mổ có thiết bị tiên tiến. Những loại thuốc mới được nghiên cứu và sản xuất.

Nhưng có một điều không bao giờ thay đổi.

Đó là khi một người bệnh bước vào phòng khám, họ vẫn cần một người thầy thuốc có kiến thức và lòng nhân.

Họ cần một người biết lắng nghe.

Biết chia sẻ.

Biết đặt sự sống của bệnh nhân lên trên lợi ích riêng.

Đó chính là bài học mà Hải Thượng Lãn Ông đã để lại.

Câu chuyện về người nông dân nghèo năm xưa có thể chỉ là một câu chuyện nhỏ giữa hàng nghìn bệnh nhân mà ông từng chữa trị. Nhưng qua câu chuyện ấy, người ta có thể hiểu được vì sao tên tuổi Lê Hữu Trác vẫn được kính trọng qua nhiều thế hệ.

Ông không trở thành danh y chỉ vì biết nhiều bài thuốc.

Ông trở thành danh y bởi ông biết dùng tài năng để cứu người và dùng lòng nhân để giữ gìn nghề thuốc.

Nếu có người hỏi điều gì khiến Hải Thượng Lãn Ông trở nên vĩ đại, có lẽ không cần tìm câu trả lời quá xa.

Đó chính là cách ông đối xử với một người bệnh nghèo.

Không hỏi người ấy có bao nhiêu tiền.

Không nhìn họ sang hay hèn.

Không tính toán mình được gì.

Ông chỉ nhìn thấy một người đang đau và nghĩ cách cứu họ.

Có lẽ, đó mới chính là ý nghĩa sâu sắc nhất của hai chữ “lương y”.

Và cũng chính vì thế, sau hàng trăm năm, người đời vẫn nhớ đến Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác như một biểu tượng của nền y học dân tộc – một người thầy thuốc có trí tuệ lớn nhưng một tấm lòng còn lớn hơn.