Hai trận không kích đáng nhớ

Đồng chí Lê Thanh Đạo sinh năm 1943 tại xã Thụy Phương, huyện Từ Liêm (nay là phường Thụy Phương, quận Bắc Từ Liêm, TP Hà Nội). Tháng 7-1963, ngay khi tốt nghiệp cấp 3, ông nhập ngũ về Trung đoàn 84, Sư đoàn Pháo binh 351 rồi được lựa chọn đi học sĩ quan pháo binh tại Sơn Tây. “Trước khi kết thúc năm thứ nhất, Trường Sĩ quan Pháo binh tổ chức hội thao bắn ném, tôi được đại diện lớp tham gia. Ngay quả đạn đầu tiên, tôi đã bắn trúng lô cốt và thế là “lọt vào tầm ngắm của cấp trên” để bồi dưỡng chuyên sâu. Chẳng ngờ chưa đầy 10 tháng sau, tôi lại nhận được quyết định sang Liên Xô đào tạo phi công quân sự”, anh hùng Lê Thanh Đạo bắt đầu câu chuyện.

Thông thường, để đào tạo được một phi công quân sự phải mất ít nhất 5 năm. Vậy mà trong những năm 60 của thế kỷ trước, chỉ sau 3 năm vừa học tiếng vừa học bay là các phi công của ta đã tốt nghiệp để về nước, bước ngay vào cuộc chiến đấu với không quân Mỹ. Lê Thanh Đạo cũng không ngoại lệ. Năm 1968, với 200 giờ bay huấn luyện tích lũy, ông về nước và được biên chế về Phi đội 1, Trung đoàn 921. Ông liên tục cùng đồng đội cơ động đến các sân bay để huấn luyện và trực sẵn sàng chiến đấu, chủ yếu là ở Khu 4. Giờ đây đã ở tuổi 79, ông vẫn khỏe mạnh và minh mẫn khi kể với chúng tôi về những trận không chiến của mình. Nhớ nhất là hai trận đầu xuất kích và đánh thắng của ông cùng đồng đội.

Trận thứ nhất diễn ra ngày 18-12-1971, khi ông đang là phi công của Phi đội 1, Trung đoàn 921. Hôm đó là kíp trực của phi công Võ Chí Giáp và Phạm Phú Thái. Nhưng do đại đội có việc giao cho Phạm Phú Thái nên Lê Thanh Đạo vào trực thay. “Từ khi về nước, tôi chủ yếu theo các phi công tiền bối huấn luyện làm quen với điều kiện chiến đấu trong nước chứ chưa thực chiến lần nào. Hôm ấy, nghe tiếng kẻng báo động chiến đấu, tôi liền khẩn trương làm công tác chuẩn bị với tốc độ nhanh nhất có thể. Biên đội tôi bay theo hướng 270 độ về phía tây. Qua bộ đàm, tiếng thông báo liên tục về khoảng cách và số lượng máy bay đang hướng về phía chúng tôi, nhưng thực tế chúng tôi chưa thấy mục tiêu. Chừng 10 phút bay theo đài dẫn đường mới thấy chiếc F-4 của địch, tôi liền bám theo. Khi bắt được mục tiêu, tôi thông báo: “Không kích đây” và thực hiện đúng những động tác đã được luyện tập rồi nghiêng trái thoát ly, đồng thời báo với số 2 bắn tiếp. Tôi nghe rõ tiếng Giáp hô: “Cháy rồi còn đâu!”, ông kể.

Bằng một quả tên lửa, ngay trận đầu không chiến, phi công Lê Thanh Đạo đã thành công tiêu diệt địch. Ông tâm sự, lúc đó chẳng suy nghĩ, lo lắng gì nhiều, nhận được lệnh là bước vào buồng lái với tâm thế sẵn sàng tìm diệt kẻ thù. Tuy nhiên niềm vui chiến thắng chưa được bao lâu, ngay chiều hôm đó, ông lại đau đớn nhận tin một đồng đội của mình hy sinh trên bầu trời Yên Bái. Phi công Lê Thanh Đạo bùi ngùi: “Chiến tranh là thế. Niềm vui chiến thắng và nỗi buồn ly biệt có thể đến bất cứ lúc nào. Dù vậy, những người lính bay chúng tôi chưa bao giờ nao núng. Bản thân tôi trong chiến đấu từng hai lần phải nhảy dù thoát ly máy bay, hai chân đều bị thương nhưng với quyết tâm vượt khó, tôi đã tích cực rèn luyện, phục hồi sức khỏe. Qua giám định, chưa đầy 6 tháng sau khi bị thương, tôi đã đủ điều kiện để trở lại đội hình chiến đấu. Thế mới có trận đánh thứ hai tôi kể sau đây”.

Đó là trận đánh ngày 10-5-1972, được ghi nhận là ngày chiến đấu ác liệt, nhiều kỷ lục nhất trên mặt trận không đối không ở Việt Nam. Phía Mỹ công bố đã cho 388 lần chiếc máy bay đánh phá miền Bắc. Phía Việt Nam, bộ đội không quân đã xuất kích 64 lần chiếc gồm 22 tốp trên cả 3 loại máy bay được trang bị là MiG-21, MiG-19 và MiG-17. Trong lần xuất kích của mình, biên đội Lê Thanh Đạo và Vũ Văn Hợp đã lập công xuất sắc, là những phi công đầu tiên bắn rơi máy bay Mỹ. Khi ấy, Lê Thanh Đạo mang quân hàm trung úy, là Trung đội trưởng thuộc Phi đội 9 (Đại đội 9), Trung đoàn 927. Trung đoàn này mới được thành lập ngày 3-2-1972 trên cơ sở lực lượng phi công nòng cốt lấy từ Phi đội 3 (Đại đội 3) của Trung đoàn 921.