Hang Nhà báo – nhà in bí mật giữa núi rừng Hòa Bình
Trong thời kỳ Mỹ leo thang đánh phá miền Bắc, Báo Nhân Dân xây dựng một cơ sở dự phòng bí mật tại hang Nhà báo, còn có mật danh A2, ở Lương Sơn, Hòa Bình. Ông Nguyễn Văn Đậu là một trong bốn người được giao bảo vệ cơ sở. Tại đây, hai máy in lớn, mỗi máy nặng hơn 10 tấn, được tháo dỡ, vận chuyển bằng sức người và ròng rọc rồi lắp đặt trong hang để bảo đảm hoạt động in ấn có thể tiếp tục nếu cơ sở chính ở Hà Nội bị đánh phá.
Năm 1967, trước nguy cơ chiến tranh phá hoại ngày càng ác liệt, Báo Nhân Dân chuẩn bị một cơ sở bí mật trong khu vực núi đá vôi thuộc Lương Sơn, Hòa Bình. Hang Nhà báo được lựa chọn làm nơi đặt bộ phận nhà in; cách đó khoảng 1 km là hang Hổ, nơi bố trí khu làm việc của tòa soạn. Địa điểm phải được giữ bí mật, nằm trong rừng và cách Quốc lộ 6 khoảng 4 km.
Theo lời kể của ông Nguyễn Văn Đậu, ông cùng Nguyễn Quang Chinh và hai cán bộ của Báo Nhân Dân được giao nhiệm vụ bảo vệ cơ sở. Công việc không đơn giản, bởi khu vực khi ấy là rừng rậm, có suối, đường đi khó khăn và phải giữ tuyệt đối bí mật.
Điểm đặc biệt của cơ sở là việc đưa hai máy in LB 201 và LB 202, mỗi máy trên 10 tấn, vào trong hang. Theo nhân chứng Nguyễn Đình Đắc, thời điểm đó không có máy cẩu hay thiết bị nâng hiện đại; cán bộ, công nhân chỉ sử dụng một chiếc ròng rọc và sức người. Sau khoảng 10 ngày, máy được tháo dỡ và vận chuyển đến hang; khoảng một tháng sau, hai máy in được lắp đặt hoàn chỉnh.
Cơ sở A2 được chuẩn bị nhằm bảo đảm việc xuất bản báo chí không bị gián đoạn trong trường hợp Hà Nội bị đánh phá nghiêm trọng. Báo Nhân Dân chưa chính thức in báo tại đây, nhưng cơ sở đã từng in một số ấn phẩm của các đoàn thể như Báo Khoa học, Báo Phụ nữ và Báo Thiếu niên Tiền phong trước khi máy móc được chuyển về Hà Nội vào đầu năm 1973.
Trong ký ức của ông Nguyễn Văn Đậu còn có một dấu tích rất đặc biệt. Trên vòm hang vẫn còn dòng chữ “Chống Mỹ cứu nước 65-72”. Theo lời ông kể, dòng chữ này do công nhân nhà in Ngô Hanh khắc vào năm 1972; để thực hiện, ông Hanh phải đứng lên một trong hai chiếc máy in đặt trong hang.
Những ngày sống và làm việc tại cơ sở bí mật cũng đầy thiếu thốn. Các lán trại được dựng bằng tre nứa, điều kiện sinh hoạt khó khăn; khi mưa lớn, nước suối dâng khiến việc tiếp tế bị ảnh hưởng. Những ký ức ấy cho thấy phía sau hoạt động báo chí thời chiến là cả một hệ thống hậu cần, kỹ thuật và bảo vệ được tổ chức trong điều kiện đặc biệt.
Ý nghĩa tuyên truyền
Câu chuyện về ông Nguyễn Văn Đậu và hang Nhà báo là một lát cắt ít được biết đến của kháng chiến chống Mỹ: giữ cho thông tin, báo chí và công tác tuyên truyền được duy trì ngay cả trong điều kiện chiến tranh phá hoại. Đây không phải câu chuyện về một trận đánh trực tiếp, mà là câu chuyện về những con người âm thầm bảo đảm một nhiệm vụ rất quan trọng ở hậu phương.
Thông điệp: “Giữa chiến tranh, có những người không trực tiếp cầm súng nhưng vẫn âm thầm giữ cho tiếng nói, thông tin và niềm tin được truyền đi.”
