Hành động nhỏ, chiến công lớn

Giữa những khu phố đông đúc của Sài Gòn, những căn nhà tưởng như chỉ phục vụ cuộc sống thường ngày lại trở thành nơi cất giấu vũ khí, trú ém cán bộ và chuẩn bị cho những trận đánh lớn. Đằng sau những căn nhà ấy là sự tính toán, kiên trì và lòng quả cảm của người chiến sĩ biệt động Trần Văn Lai.

Trần Văn Lai, tự Mai Hồng Quế, bí danh Năm U.Som, sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, TP Thái Bình. Trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, ông là cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Ông được giao nhiệm vụ hoạt động trong lòng địch. Đây là công việc đặc biệt nguy hiểm bởi ông phải thường xuyên tiếp xúc với các cơ quan, nhân viên và khu vực do đối phương kiểm soát.

Theo chỉ đạo của Tư lệnh Trần Hải Phụng, ông thực hiện “ba hóa”, gồm nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa. Ông lấy tên Mai Hồng Quế, đóng vai nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập và được bố trí làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ.

Nhờ vỏ bọc hợp pháp, Trần Văn Lai có điều kiện tiếp cận nhiều thông tin. Ông thu thập được bản đồ, họa tiết thiết kế của những công trình quan trọng và đặc biệt là bản đồ hệ thống cống ngầm của TP Sài Gòn.

Để đưa tài liệu ra ngoài, ông cắt bản đồ thành nhiều phần nhỏ, đánh ký hiệu rồi ngụy trang dưới đệm xe và bánh xe sơ cua. Chiếc ô-tô màu trắng biển số EL-6899 được sử dụng trong những chuyến vận chuyển bí mật này.

Nhưng công việc của ông không chỉ dừng ở việc thu thập tin tức.

Từ năm 1962, tổ chức yêu cầu tìm một địa điểm thuận lợi để ém quân, cất giấu vũ khí và chuẩn bị tiến công các cơ quan đầu não. Trần Văn Lai đã chủ động bán hai căn biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà mặt phố đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3.

Tại đây, ông tự mình đào và xây dựng hầm bí mật. Hàng chục tấn đất đá được đưa ra khỏi hầm trong bí mật. Công việc đòi hỏi rất nhiều thời gian và sự cẩn trọng bởi chỉ một dấu hiệu bất thường cũng có thể khiến cơ sở bị phát hiện.

Sau khi hoàn thành căn hầm, ông tự lái ba chuyến ô-tô chở vũ khí về cất giấu. Hơn 2,5 tấn vũ khí được đưa vào hầm, chuẩn bị cho Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Kho vũ khí này phục vụ các lực lượng biệt động tiến công nhiều mục tiêu quan trọng tại Sài Gòn như Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ Mỹ, Đài phát thanh và Bộ Tư lệnh Hải quân.

Năm 1966, Trần Văn Lai tiếp tục được giao nhiệm vụ xây dựng một căn cứ dự bị. Ông tìm đến căn nhà số 42/82 Nguyễn Văn Thành, Bà Chiểu và xây dựng tại đây một hầm nổi làm căn cứ mật cho Sở Chỉ huy.

Sau Tết Mậu Thân, hoạt động của lực lượng biệt động bị đối phương truy lùng. Trần Văn Lai bị lộ và trở thành đối tượng bị bắt giữ. Chính quyền Việt Nam cộng hòa treo thưởng hai triệu đồng cho việc bắt ông, đồng thời tịch thu phần lớn tài sản.

Theo lệnh của tổ chức, ông lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi để tiếp tục hoạt động.

Những căn nhà năm xưa có thể chỉ là những địa điểm bình thường trên bản đồ thành phố, nhưng đối với lực lượng biệt động, chúng là những mắt xích quan trọng của một mạng lưới bí mật. Câu chuyện của Trần Văn Lai cho thấy phía sau những trận đánh lớn luôn có những con người âm thầm chuẩn bị từng căn hầm, từng chuyến xe và từng kho vũ khí.