“Hành quân trong thời bình”

Sau khi rút khỏi khu vực đóng quân, đơn vị bác Tấn bắt đầu một chặng hành quân rất khác.

Vẫn là con đường rừng năm nào.
Vẫn những lối mòn quen thuộc, những con dốc trơn sau mưa, những tán cây che kín ánh trời.

Nhưng lần này… không còn tiếng máy bay.
Không còn những khoảng dừng gấp vì nghi có địch.
Không còn cảm giác phải căng tai nghe từng âm thanh nhỏ nhất.

Anh em vẫn đi theo đội hình, vẫn giữ kỷ luật.
Nhưng bước chân nhẹ hơn.

Không phải vì đường dễ…
mà vì lòng người đã khác.

Bác Tấn nói, điều lạ nhất là… không còn phải “nhìn lên trời” nữa.

Trước đây, cứ đi được một đoạn là lại ngẩng lên — xem có máy bay không, có pháo sáng không.

Còn bây giờ, họ có thể nhìn thẳng phía trước.
Hoặc cúi xuống… để ý những điều rất nhỏ.

Có người dừng lại, nhặt một chiếc lá rơi, xoay xoay trong tay.
Có người nhìn một dòng suối, đứng lâu hơn bình thường.

Những thứ trước đây luôn ở đó…
nhưng chưa bao giờ có thời gian để nhìn.

Khi ra khỏi rừng sâu, đơn vị bắt đầu đi qua những bản làng.

Những mái nhà sàn hiện ra sau hàng cây.
Khói bếp bay lên mỏng và thẳng.

Có tiếng chó sủa.
Rồi tiếng người gọi nhau.

Và rồi… trẻ con chạy ra.

Bác Tấn bảo, khoảnh khắc đó ông nhớ rất rõ.

Lũ trẻ đứng từ xa nhìn, ban đầu còn dè chừng.
Nhưng rồi có đứa chạy lại gần hơn, mắt mở to, tò mò.

Một thằng bé hỏi:
“Bộ đội hả?”

Một người trong đơn vị cười, gật đầu.

Thằng bé cười theo.

Một nụ cười rất tự nhiên — không sợ hãi, không né tránh.

Bác Tấn nói, nhiều năm rồi ông mới lại thấy ánh mắt như vậy.

Người dân trong bản dần dần ra nhiều hơn.

Có người mang nước.
Có người mang sắn, mang bắp.

Không phải tiếp tế trong vội vàng như thời chiến.
Mà là mang ra, đặt xuống, rồi đứng lại… nói chuyện.

Một cụ già chống gậy, bước chậm ra gần đường.

Nhìn từng người lính đi qua.

Rồi cụ nói, giọng trầm và chậm:

“Các chú… hoàn thành điều Bác dặn rồi…”

Câu nói ấy làm cả nhóm đi chậm lại.

Không ai đáp ngay.

Không phải vì không biết nói gì…
mà vì trong lòng có cái gì đó nghẹn lại.

Hồ Chí Minh.

Cái tên ấy, trong suốt những năm chiến tranh, luôn ở bên họ — trong lời động viên, trong những câu chuyện kể lại, trong những tấm ảnh nhỏ cất trong ba lô.

Và bây giờ, khi nghe một người dân nhắc lại…

Nó không còn là khẩu hiệu.
Không còn là mục tiêu xa xôi.

Mà là điều… họ vừa đi qua.

Bác Tấn kể, lúc đó ông không nghĩ đến “chiến thắng”.

Không nghĩ đến công lao.

Chỉ thấy… nhẹ.

Nhẹ như vừa đặt xuống một gánh nặng rất lâu.

Đoàn người tiếp tục đi.

Không còn vội.
Không còn căng.

Có người bắt đầu nói chuyện nhiều hơn.
Có người kể về quê mình.

“Không biết nhà giờ thế nào…”
“Cây mít sau vườn chắc lớn rồi…”
“Không biết còn ai nhớ mình không…”

Những câu chuyện rất đời thường…
mà trước đây, ít khi dám nghĩ đến.

Chiều xuống, họ dừng chân gần một con suối.

Không cần ngụy trang quá kỹ.
Không cần đào hầm vội.

Chỉ nhóm một bếp lửa nhỏ.

Lửa cháy lên, tiếng củi nổ tí tách.

Có người ngồi nhìn lửa rất lâu.

Bác Tấn nói, hôm đó ông nhận ra một điều rất rõ:

Hòa bình… không phải là điều gì ồn ào.

Không phải là tiếng reo hò.
Không phải là cờ hoa.

Mà là những thứ rất nhỏ:

Một con đường đi mà không phải sợ.
Một đứa trẻ dám lại gần.
Một bữa cơm ăn mà không vội vàng.
Một đêm ngủ… không giật mình vì tiếng bom.

Ông cười nhẹ khi kể lại:

“Chiến tranh dạy mình cách chịu đựng…
còn hòa bình dạy mình cách sống lại.”

Và rồi ông nói thêm, chậm rãi:

“Lúc đi qua bản làng hôm đó…
tôi mới tin thật sự là mình đã đi đến cuối con đường rồi.”