Hành trình dâng hiến cho Nhà Tây Sơn và Kết thúc của Bà Bùi Thị Xuân

Bà Bùi Thị Xuân, sinh năm 1752, là một trong năm người trong Tây Sơn ngũ phụng thư. Là một người vợ chính pháp của Thái phó Trần Quang Diệu, bà còn là một Đô Đốc dưới phương triều nhà Tây Sơn.
 Năm 1771, Nguyễn Nhạc hay Thái Đúc Đế được các người hợp cùng với các nhân sĩ cùng phương tôn làm Tây Sơn Vương. Ông đã giao trách nhiệm về kinh tế cho 3 người, trong đó có bà Bùi Thị Xuân. Cùng với tài nghệ xuất chúng trong kiếm thuật, bắn cung, cưỡi ngựa và huấn luyện voi. Bà và chồng nhanh chóng đã trở thành một những thủ lĩnh trụ cột trong hàng ngũ quân lính thời Tây Sơn, góp công lớn cho Nhà Tây Sơn. Tháng 7, Năm 1775, Nguyễn Nhạc đã giao cho Nguyễn Huệ trọng trách đánh Phú Yên, Nguyễn Huệ đã giao lại cho bà Bùi Thị Xuân và ông Võ Đình Tú quản đốc, đem quân đi đánh Phú Yên. Đến năm 1785, Bà và chồng ở trận Rạch Gầm-Xoài Mứt đánh tan 2 vạn quân Xiêm La. Bùi Thị Xuân đã cùng chồng mình chỉ huy bộ binh song song với tướng Võ Văn Dũng và Nguyễn Huệ, người chỉ huy thuỷ quân. Bà đã chém đầu tướng Xiêm tên Lục Côn. Bà tiếp tục lập nhiều thành tích cho mình xuyên suốt hành trình đánh dẹp các phe chống đối. Vào ngày 29 tháng 7 năm 1792, vua Quang Trung đột ngột qua đời, sau đấy vương triều bắt đầu suy yếu do vua kế nhiệm (Cảnh Thịnh) còn quá trẻ, phải để cậu ruột của mình chuyên quyền, Là Thái sư Bùi Đắc Tuyên. Trong cùng thời gian trên 2 vợ chồng bà bị chia cách khi bà Bùi Thị Xuân cử đi trấn thủ Quảng Nam và chồng bà được cử vào  Diên Khánh chống quân Nguyễn. Nghe tin cha con Thái sư Bùi Đắc Tuyên bị bắt giết do tướng Võ Văn Dũng làm nên. Chồng bà đã lo sợ và đã về kinh đống đô ở bờ Nam sông An Cựu, sau đấy bà cũng nhận tin hồi triều. Đến năm 1802, bà và chồng bị bắt giữ trong hành trình chạy trốn. Kết thúc của bà là một cách chết dã man khi bà đã bị cột bằng dây sắt trên cột và bị thiêu sống theo lệnh Nguyễn Ánh.