HÀO KHÍ THĂNG LONG, NGUỒN SÁNG KHÔNG BAO GIỜ TẮT

Đầu năm 1967, cuộc phản công chiến lược mùa lần thứ 2 của Mỹ trên chiến trường miền Nam đã thất bại. Đế .quốc Mỹ lại đẩy mạnh cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc lên một bước mới: đánh thẳng vào trung tâm Hà Nội phá hoại tiềm lực kinh tế và quốc phòng, gây sức ép lớn nhất, nhanh nhất đối với ta, hy vọng có thể tập trung giải quyết nhanh chóng vấn đề Việt Nam trong thời gian ngắn nhất.

Tổng hành dinh đã có chỉ thị khẩn trương chuẩn bị phá tan bước leo thang mới hết sức nghiêm trọng của địch. Được sự chỉ đạo cụ thể của Quân chủng, bộ đội phòng không Hà Nội gấp rút tổ chức lại lực lượng, điều chỉnh lại đội hình. Ở vành ngoài các cụm tên lửa, các cụm pháo phòng không cỡ trung tăng cường luyện tập chiến đấu trong điều kiện địch tăng cường gây nhiễu điện tử. Ở vòng trong, ôm sát các mục tiêu bảo vệ, các cụm pháo phòng không cỡ nhỏ tăng cường huấn luyện bắn máy bay bổ nhào. Hơn 5 vạn dân quân tự vệ được trang bị súng trường súng máy các cỡ, nô nức huấn luyện hiệp đồng với bộ đội bắn máy bay tầng thấp, bắt địch nhảy dù, bắt giặc lái, cứu thương, vận chuyển tiếp tế đạn. Nhân dân Hà Nội bỏ ra hàng chục vạn ngày công khẩn trương xây dựng hàng chục trận địa mới. Sân vận động Hàng Đẫy, cột Đồng Hồ, Công viên Thông Nhất, bãi rác Tam Đa... cả đến bãi cát nổi giữa sông Hồng, ven hồ Trúc Bạch, cả trận địa nổi trên Hồ Tây nhanh chóng trở thành các trận địa chốt lợi hại, trong niềm kiêu hãnh của nhân dân các khu phố. Các nóc nhà cao tầng, kể cả hội trường Ba Đình, trên các đỉnh cao cầu Long Biên cũng được đặt các ổ súng liên thanh nặng. Hình ảnh các chiến sĩ phòng không hoạt động chuẩn bị chiến đấu trên những tầng cao, vừa gợi lên khí phách hào hùng vừa gợi lên tính chất lãng mạn cách mạng của tuổi trẻ Thủ đô thời chiến. Công tác phòng không nhân dân được triển khai rộng khắp, giao thông hào được đào đắp khắp các đường phố, công viên, bến xe, nhà ga, xí nghiệp. Một bộ phận nhân dân nội thành đi sơ tán. Thủ đô Hà Nội quân cũng như dân đều đã sẵn sàng.

Từ cuối tháng 4 năm 1967 dịch bắt đầu mở các đợt chiến dịch Sấm rền, mỗi đợt từ ba đến năm ngày, mỗi ngày dăm ba trận, mỗi trận hàng trăm lần/chiếc máy bay của không quân Mỹ từ các căn cứ ở Thái Lan như Cò-rạt - Tắc-ly và hàng trăm lần chiếc máy bay hải quân từ ba đến bốn tàu sân bay trên vịnh Bắc Bộ vào đánh phá ác liệt các trận địa phòng không, các căn cứ không quân, hệ thống giao thông vận tải, kho nhiên liệu các khu công nghiệp. Quân và dân Hà Nội đánh trả rất kiên cường quyết liệt. 9 giờ sáng ngày 25 tháng 4 năm 1967, một máy bay F105 bốc cháy rừng rực giữa trời phía đông bắc Hà Nội mở đầu cho đợt tác chiến bảo vệ Hà Nội năm 1967. Cả ngày 25 tháng 4 năm 1967, quân dân Hà Nội bắn rơi năm máy bay Mỹ chứng tỏ đội hình pháo tầng thấp đưa vào ôm sát mục tiêu đánh máy bay bổ nhào là đúng đắn. Ngày 25 tháng 4 năm 1967, là một trận đánh hiệp đồng xuất sắc của các đại đội pháo 57 ly. Sư đoàn được công nhận bắn rơi năm máy bay Mỹ. Đại đội 72 Trung đoàn 212 được công nhận bắn rơi tại chỗ F105 tại Cầu Đuống. Bên cạnh những thành tích và tiến bộ, trình độ tác chiến hiệp đồng từ khẩu đội đến đại đội có những điểm chưa tốt. Trình độ đánh đêm, đánh máy bay trong nhiễu còn yếu, do đó dẫn đến hiệu quả chiến đấu còn hạn chế.

Đầu tháng 5 năm 1967 toàn Sư đoàn có cuộc vận động Tháng 5 Đỏ hưởng ứng đợt thi đua luyện hay đánh giỏi, lập công dâng Bác - lấy thành tích mừng thọ Chủ tịch Hồ Chí Minh 77 tuổi do Quân chủng phát động.

Sư đoàn chủ trương gấp rút khắc phục những mặt còn yếu kém của bộ đội, nâng cao trình độ chiến đấu của các đơn vị. Các trung đoàn đều phải tranh thủ triển khai huấn luyện theo phương châm: yếu gì học nấy, sai đâu sửa đấy. Cơ quan huấn luyện quân chủng rất sâu sát giúp đỡ cùng với cơ quan huấn luyện của Sư đoàn tổ chức các tổ giáo viên lần lượt đến từng đơn vị, bồi dưỡng cho các thành phần cán bộ chiến sĩ theo kế hoạch cụ thể của Sư đoàn. Trong suốt tháng 5, các đơn vị vừa chiến đấu, sẵn sàng chiến đấu, vừa tranh thủ huấn luyện. Một ngày các đại đội phấn đấu đạt được đến 10 giờ học tập. Quy trình sẵn sàng chiến đấu + huấn luyện  chiến đấu + rút kinhnghiệm chiến đấu  bổ sung phương án rồi lại huấn luyện tiếp, học ngày không đủ tranh thủ học đêm cứ lặp đi lặp lại mỗi ngày. Sau đợt này trình độ bộ đội có nhiều chuyển biến, tiến bộ rõ rệt và hiệu suất chiến đấu cũng được nâng lên. Theo dõi chặt chẽ cuộc chiến đấu của quân và dân Hà Nội, ngày 6 tháng 5 Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký lệnh thưởng Huân chương Độc lập cho quân và dân Thủ đô Hà Nội. Đồng thời Người gửi thư khen đồng bào, chiến sĩ và cán bộ Hà Nội. "Từ ngày 25 tháng 4 năm 1967 đến nay quân và dân Hà Nội liên tiếp đánh thắng vẻ vang, trừng trị đích đáng từng bước leo thang mới của giặc Mỹ. Ngày 5 tháng 5 năm 1967, Hà Nội lại đánh giỏi, thắng lớn, bắn rơi tám máy bay Mỹ. Bác rất vui lòng thay mặt Trung ương Đảng và Chính phủ khen ngợi đồng bào, bộ đội và cán bộ Thủ đô ta". Ngày 18 tháng 5 năm 1967, Bộ Tổng tham .mưu tăng cường thêm Sư đoàn Phòng không 367 và mấy tàu chiến của Hải quân về neo đậu trên sông Hồng và cùng tham gia bảo vệ Thủ đô.

Sáng 19 tháng 5 năm 1967, Bác gửi tặng tám lẵng hoa cho các đơn vị Phòng không - Không quân và các ngành dân chính Đảng Hà Nội. Và cũng trong ngày đó quân dân Hà Nội thắng lớn: 10 máy bay Mỹ bị bắn rơi. Chiếc máy bay A3J rơi thẳng đứng nằm chình ình ngay giữa hè phố Lê Trực cách Phủ Chủ tịch chỉ vài trăm thước. Quân dân Hà Nội phấn khởi vui mừng chào đón chiến công to lớn đúng dịp kỷ niệm 77 năm ngày sinh của Bác Hồ. Chiều hôm đó Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến thăm Sở Chỉ huy phòng không Hà Nội, cùng đi có Tư lệnh Quân chủng Phòng không - Không quân Phùng Thế Tài. Cũng như lần trước Đại tướng nghe báo cáo các trận đánh trong ngày, tìm hiểu về nhiễu điện tử của địch, kinh nghiệm đối phó của ta, cách đánh máy bay bổ nhào, biểu dương bộ đội, dặn dò khẩn trương chỉ đạo rút kinh nghiệm thật kỹ các trận đánh này, bổ sung những điểm mới vào phương án chuẩn bị những trận sắp tới.

Sau khi tiễn chân Đại tướng ra về, anh Phùng Thế Tài tính tình bộc trực, thẳng thắn, quay lại bắt tay tôi thật chặt. Anh cười ha hả ôm vai kéo tôi đi rồi bất ngờ quay sang túm tóc tôi, anh nghiến răng rít lên: "giỏi lắm! khá lắm! Sinh nhật Bác mà không thắng lớn như hôm nay... thì mày chết với tao!".

Thấy anh đang phấn chấn, mà cũng sẵn thông cảm tình thân mật giữa anh và tôi nhưng tôi cũng hơi tự ái, thủng thẳng nói với anh:

- Anh Tài! Trong điều lệnh kỷ luật chẳng có điều nào ghi khi cấp dưới có khuyết điểm thì cấp trên được quyền túm tóc.

Bị bất ngờ anh há miệng cười, miệng rộng mở dưới cái trán và cả đỉnh đầu hói nhẵn thín, chỉ còn lơ thơ vài sợi tóc phía trên mang tai và sau gáy. Tôi cũng cười và vui vẻ tiếp:

- Anh Tài này! Nếu trong Điều lệnh kỷ luật có ghi cái khoản kỷ luật bằng hình thức túm tóc này - mà - mỗi cái tóc là một cái tội thì có lẽ đến hôm nay dù chỉ một sợi tóc trên mang tai và sau gáy anh cũng chẳng còn.

Anh lại nghiến răng, tay trái bẹo má tôi, tay phải thụi vào cánh tay tôi và cười ha hả:

- Mày đối đáp đáo để lắm!... Cái mồm mày độc địa!...khôn cứ bé choắt cả người!... Rồi anh hăng hái bước ra xe. Vừa được dăm bước anh quay lại nói tiếp: - Hôm nào mát trời, kiếm con chó vàng, thịt, nhớ gọi tao!

Sau các đợt chiến đấu ác liệt tháng 4, tháng 5 một số mục tiêu giao thông vận tải, nhà máy xe lửa Gia Lâm, khu ga và chân hàng Yên Viên, khu ga và chân hàng Văn Điển, sân bay Nội Bài, Hòa Lạc và một số trận địa phòng không bước đầu có bị thiệt hại nhưng địch đã phải trả giá đắt. Hàng trăm máy bay của cả không quân và hải quân Mỹ bị hạ, nhiều giặc lái máy bay bị tiêu diệt và bắt sống. Còn nhà máy điện Yên Phụ vẫn duy trì được hoạt động đều đều cung cấp điện sáng cho thành phố như một sự hiên ngang thách thức.

Vô cùng cay cú, Tổng thống Giôn-xơn (Johnson) đích thân ra lệnh phải hủy diệt bằng được nguồn ánh sáng điện Hà Nội, dìm Thủ đô Hà Nội vào đêm đen và chết chóc! Lần này Mỹ giao nhiệm vụ cho lực lượng đặc nhiệm 77 dùng loại vũ khí mới (được mệnh danh bom thông minh) - được lắp vô tuyến truyền hình (bom Waleye) có khả năng tự tìm đến mục tiêu để lao vào. Mỗi trận đánh vào Hà Nội, ngoài hàng trăm máy bay khác phóng rốc-két, bom phá, bom bi, bom nổ chậm, địch còn dành thêm hai chiếc chuyên dùng để phóng bom thông minh xuống hủy diệt nhà máy điện Yên Phụ. Mỹ huênh hoang tuyên truyền nhiều về thứ vũ khí hiện đại tân kỳ này nhưng con người điều khiển nó sau khi đã luồn lách vượt qua sự tấn công truy đuổi của máy bay tên lửa và pháo tầm trung từ vành ngoài, lọt được vào vòng trong phải nhanh chóng chiếm lĩnh được điểm cao, khoảng cách và góc độ bổ nhào thích hợp, từ bay nghiêng phải làm động tác lật sấp thân mình và nhanh nhất cũng phải dành hai, ba giây để ngắm và điều chỉnh chính xác mục tiêu trong ống kính rồi mới phóng bom vô tuyến truyền hình được. Quá trình một, hai, ba, bốn giây đó cũng chính là thời cơ thuận tiện nhất cho các pháo thủ tiểu cao ta đạp cò bắn những luồng đạn lửa xối xả thắng vào máy bay địch, uy hiếp trực tiếp tinh thần và sinh mạng thì làm sao người lái cổ thể bình tĩnh ngắm bắt được mục tiêu mà công kích chính xác được!

Chiều 10 tháng 6, sau một trận oanh tạc cực kỳ ác liệt của trên 50 máy bay Mỹ vào Nhà máy điện Yên Phụ, tôi và anh Quang Bích, Tư lệnh Sư đoàn phóng xe lên thăm nhà máy. Cả một khu vực rộng lớn từ chợ Châu Long - phố Cửa Bắc ra đến tận ven đê sông Hồng đầy rẫy, chi chít các hố bom. Địa hình khu vực đã méo mó biến dạng. Tường mái, nhà cửa tả tơi nhưng các lò hơi nhà máy vẫn trơ trơ đứng vững. Anh chị em công nhân đang ồn ào vui vẻ khẩn trương khắc phục hậu quả của trận oanh tạc; nét mặt người nào cũng hả hê bàn về trận đánh lớn vừa rồi. Đồng chí giám đốc vui vẻ dẫn hai chúng tôi đến xem "sự thần kỳ trên đất Thăng Long ngàn năm văn vật". Giữa những bức tường và các bao cát che quanh sáu lò hơi có một quả bom thông minh nằm gọn ngay trên nóc một lò hơi, không nổ. Đồng chí vui vẻ nói:

- Các anh bộ đội phòng không đánh giỏi quá! Tụi nó bị đạn lửa quạt tối tăm mặt mũi nên mấy chục trận vừa qua toàn phóng bom và tên lửa ra ngoài. Mãi đến hôm nay mới trúng được một quả lại không nổ! Đúng là hồng phúc Vua Hùng, Hào khí Thăng Long còn vượng thật! Anh em công nhân đang chuẩn bị lôi cổ nó ra. Điện Thủ đô đêm nay vẫn sáng!

Tôi thật sự xúc động trước hiện tượng này. Hoan nghênh Ban Giám đốc! hoan nghênh các đồng chí công nhân nhà máy điện Yên Phụ anh hùng! Ngày đêm dũng cảm bám lò bám máy, sửa chữa kịp thời đảm bảo cho dòng điện Thủ đô vẫn tỏa sáng thể hiện rõ quyết tâm và ý chí Việt Nam kiên cường đánh thắng giặc Mỹ xâm lược.

Lòng vui phơi phới, tôi bước lên xe về lại Sở Chỉ huy mà hai giọt nước mắt mấp mé bờ mi. Anh Quang Bích cười vui vẻ nhắc lại lời giám đốc:

- Đúng là hồng phúc Vua Hùng thật, Hào khí Thăng Long còn vượng thật! Bao nhiêu bom đạn tên lửa địch đều trượt ra ngoài. Mỗi một quả bom thông minh chui vào đúng lò hơi lại không nổ.

Tôi cũng cười:

- Có lẽ quả bom đó "thông minh thật"! Vì thật "thông minh" nên nó mới không nổ.

Âm mưu triệt phá nguồn điện của Hà Nội của Mỹ chưa thực hiện được mặc dù nhiều lần dùng "bom thông minh, mặc dù đã tổn thất nhiều máy bay và giặc lái. Việc tiến công vào nhà máy điện Yên Phụ phải tạm dừng. Tổng thống Mỹ ra lệnh ngừng ném bom khu vực Hà Nội trong bán kính 10 dặm, quay ra-đánh các tuyến giao thông - đường 1 bắc, đường 1 nam trọng tâm là đường 5, đồng thời chuẩn bị những âm mưu thủ đoạn mới với Hà Nội.

Bộ Tư lệnh Sư đoàn chỉ đạo các đơn vị ngoài nhiệm vụ thường xuyên sẵn sàng chiến đấu, thường xuyên đánh máy bay trinh sát vẫn phải tranh thủ huấn luyện, chủ yếu vẫn là huấn huyện đánh máy bay bổ nhào. Mỗi trung đoàn phải tổ chức huấn luyện đột phá mẫu một đại đội. Sau đó cho các đại đội khác đến tham quan, học tập. Bất cứ làm việc gì, mỗi ngày các đại đội cũng phải đảm bảo hiệp đồng đại đội từ một đến hai giờ. Đợt huấn luyện tháng 7 năm 1967 tiếp tục nâng cao trình độ chỉ huy của cán bộ và trình độ thao tác chiến đấu hiệp đồng của chiến sĩ.

Đồng thời cũng trong tháng 7, tranh thủ thời cơ địch chưa đánh Hà Nội, Sư đoàn tổ chức điều lực lượng đi chiến đấu trên ba hướng (anh em gọi đùa là đi đánh hôi, kiếm thêm đuôi máy bay Mỹ trên các hướng ngoài Hà Nội).

- Một cụm tên lửa và pháo đi tham gia bảo vệ cầu Giẽ trên hướng đường 1 nam.

- Một cụm pháo đi bảo vệ cầu Cẩm Giàng và cầu Như Quỳnh trên đường 5.

- Một cụm pháo và tên lửa ở khu vực Trung Giã (đường 3).

Trong tháng 7 năm 1967 trên cả ba hướng bảo vệ giao thông này Sư đoàn đã đánh hơn 20 trận, bắn rơi năm máy bay Mỹ.

Trong chiến đấu phòng không, các cán bộ chiến sĩ đều được giáo dục quán triệt nguyên tắc bắn rơi máy bay địch, bảo vệ an toàn mục tiêu và tự bảo vệ mình. Nhiệm vụ chính trị hàng đầu của đơn vị phòng không là phải bảo vệ an toàn các mục tiêu dù bản thân đơn vị mình có phải hy sinh tổn thất. Bắn trúng, bắn rơi máy bay địch chính là phương thức bảo vệ mục tiêu hiệu quả nhất và tự bảo vệ mình tốt nhất. Muốn bắn trúng, bắn rơi nhiều máy bay địch và bảo vệ an toàn mục tiêu thì yêu cầu các đơn vị pháo phòng không cỡ nhỏ phải đưa trận địa vào nằm sát cạnh các mục tiêu. Gắn sinh mệnh mình với sinh mệnh của mục tiêu, bất chấp mọi gian nguy tổn thất, nhưng rất có điều kiện thuận lợi bắn trúng, bắn rơi các máy bay cường kích bổ nhào. Đã nằm giữa vùng bom đạn nhưng trận địa che mình (các ụ pháo) lại không được đắp cao vì sẽ hạn chế khả năng cơ động ngắm bắn có khi thật thấp của nòng pháo. Ngồi trên mâm pháo nằm trong công sự lộ thiên giữa vùng bom đạn của kẻ thù, nhưng rất rộng rãi thoải mái cho tầm ngắm bắn, nhìn thẳng vào quân thù đang hùng hổ, gầm rít lao thẳng vào mình phóng từng tràng rốc két, từng tràng bom thì đó cũng là thời cơ thuận lợi nhất để mình tiêu diệt nó. Quan trọng chính là chỉ trong một, hai, ba tích tắc này thôi. Nhìn thẳng quân thù: bắn! bắn! bắn! Đã có nhiều máy bay Mỹ cháy bùng rơi xuống, bom thả chệch ra ngoài. Nhưng cũng đã từng có khẩu đội bị chôn vùi cả pháo thủ, chỉ huy và dân quân tự vệ. Các chiến sĩ đều hy sinh trên vị trí chiến đấu trong tư thế đối mặt với quân thù, để lại những hình ảnh thật hào hùng lẫm liệt. - Pháo thủ số 1 Nguyễn Văn Khánh ở Đại đội 1, Trung đoàn pháo H20 bị thương ở ngực vẫn không rời vị trí chiến đấu, quyết dồn hết sức lực quay khẩu pháo đã hỏng hệ thống điện, hướng nòng về bắn cùng đại đội. Bị thương lần hai, Khánh mới chịu để cho nữ dân quân thôn Gia Quát - Lê Thị Hạnh băng bó và đưa về tuyến sau. Một quả bom nổ làm Lê Thị Hạnh bị thương nhưng chị vẫn nén đau đưa thương binh về nơi cấp cứu.

- Trận địa đại đội 2 Trung đoàn H20 cũng bị trúng bom địch. Pháo thủ số 2 Nguyễn Văn Á bị bom bi xuyên vào ngực, bụng, thủng ba khúc ruột, vẫn cắn chặt môi cố gắng bê tiếp viên đạn pháo 100mm nặng gần 20 ki-lô-gam đưa lên máng tiếp đạn, kịp thời bắn đồng loạt với đại đội.

- Ở khẩu đội bên cạnh, một quả bom bi nổ làm nát hai bàn chân pháo thủ Nguyễn Văn Hoan. Dựa người vào máng tiếp đạn, dồn sức lên bàn tay phải ấn cần khởi động bắn viên đạn cuối cùng rồi mới gục xuống, hy sinh:

- Ở đại đội 6 Trung đoàn H34, trong một trận chiến đấu bảo vệ nhà máy điện Yên Phụ, pháo thủ Lê Việt Dũng hy sinh. Nhận được tin này, mẹ Chu Thị Loan người làng Cổ Nhuế, Từ Liêm nén đau thương dẫn người anh trai của Lê Việt Dũng là Lê Việt Hùng đến đơn vị xin các cấp chỉ huy nhận cho Hùng nhập ngũ thay vào vị trí của Việt Dũng, chiến đấu trả thù cho em, giết giặc cứu nước.

- Ở đại đội 76 Trung đoàn H12, bom bi rơi vào hầm pháo, khẩu đội trưởng Dương Triều Hướng dũng cảm nhặt bom bi đang xì khói vất ra ngoài công sự, tiếp tục chỉ huy chiến đấu.

- Ở đại đội 73, khẩu đội trưởng Nguyễn Văn Bi bê viên đạn 57mm bị mảnh bom địch văng vào đang phụt lửa vứt ra ngoài công sự bảo vệ cho đồng đội.

Ở khắp các trận địa phòng không Hà Nội những năm chiến tranh đã có không ít những tấm gương dũng cảm chiến đấu với tinh thần bị thương nặng không rên la, bị thương nhẹ không rời vị trí, chiến đấu đến hơi thở cuối cùng, sống chết với Thủ đô. Ở đâu cũng không thiếu những hình ảnh dân quân tự vệ anh hùng, những bà mẹ Việt Nam anh hùng sẵn sàng hy sinh cho độc lập thống nhất của Tổ quốc.

Tại khu vực Yên Viên - Cầu Đuống các đơn vị pháo chiến đấu rất kiên cường qua hàng trăm trận đánh dầy dạn chiến công và cũng nhiều lần sứt mẻ được mệnh danh là các "trụ thép phía đông”, một lần đang giữa trận đánh ác liệt một quả bom đen trũi lao xuống xiên chéo qua ụ đất nằm đúng dưới gầm mâm pháo khẩu đội 3 Đại đội 75 chưa nổ. Hai ba tiếng cùng quát to lên "kệ mẹ nó", toàn khẩu đội vẫn hăng say bắn tiếp, đổ lửa liên tục vào những máy bay đang nối đuôi nhau lao vào. Dăm bảy phút sau trận đánh kết thúc. Cả lũ máy bay đã cút xa, khẩu đội mới hè nhau kéo khẩu pháo rời xa quả bom với cái đuôi đen xì nhọn hoắt nhô lên như răng thần chết đang dọa nạt. Sau đó bom nổ, pháo và người an toàn. Cả đại đội vùng lên reo hò vang dội! Thật là dũng cảm ngoan cường, gan lỳ số 1 mà cũng thật là bình dị - các chiến sĩ pháo phòng không Việt Nam!

Cuộc đấu tranh "vạch nhiễu tìm thừ' của các trắc thủ tên lửa thật gay go quyết liệt! Tìm tín hiệu máy bay địch trên màn huỳnh quang trắng xóa nhiễu và luôn luôn nhấp nháy, thật là khó! Phải có những cặp mắt tinh tường lão luyện, những bàn tay vê, tay quay thuần thục với một đầu óc xét đoán cực kỳ nhạy bén sắc sảo, điều khiển từ một trái tim yêu nước nồng nàn, căm thù địch sâu sắc. Muốn tìm ra tín hiệu máy bay địch, ta phải phát sóng điện tử, sục sạo tìm tín hiệu khả nghi trong những dải nhiễu trắng xóa. Mỗi giây phát sóng là một giây có nguy cơ rước tên lửa không đối đất (Shrike) theo cánh sóng điện tử của ra-đa ta phát ra để tự động lao vào gốc cánh sóng tức là đài ra-đa trận địa ta. Trắc thủ tên lửa ta đã tìm ra phương thức phát sóng thích hợp nhất, vừa gan góc sục sạo túm cổ tín hiệu máy bay địch để tiêu diệt nó mà vẫn đảm bảo an toàn cho trận địa ta trong phạm vi chấp nhận được. Nhiều máy bay địch ẩn kín trong những giải nhiễu ma quái đã bị túm cổ và lập tức phải đền tội. Nhưng cũng đã có không ít lần cả kíp chiến đấu tên lửa ta hy sinh anh dũng trong tư thế đang điều khiển khí tài đánh địch.

Cũng đã không ít lần kíp chiến đấu của ta phát hiện được tín hiệu máy bay địch giữa những giải nhiễu nhấp nháy của màn huỳnh quang. Ta phóng tên lửa vào nó; đồng thời nó cũng phát hiện ra ta và phóng tên lửa vào ta. Làm sao? Tiếp tục điều khiển tên lửa ta tiêu diệt máy bay địch thì đồng thời cũng chấp nhận ăn tên lửa dịch đang lao vào? Các chiến sĩ ta vẫn gan góc nắm chắc địch, gan góc điều khiển tên lửa mình tiêu diệt máy bay địch. Rồi lập tức quay nhanh an-ten ta sang góc phương vị khác làm cho tên lửa địch văng ra ngoài cánh sóng điện tử của ta. Máy bay địch rơi, đồng thời tên lửa địch bay xuống nhưng trượt văng ra ngoài, cả trận địa an toàn. Thật là tuyệt vời! Ý chí, bản lĩnh, tài năng. Những trái tim vàng! Những bộ óc vàng! Những bàn tay vàng của chiến sĩ tên lửa Việt Nam!

Tiêu diệt máy bay địch - những con quỷ dữ đang gây tang tóc cho Thủ đô Hà Nội, quan trọng nhất là trong những giây phút quyết định này. Mà giữa cái sống và cái chết cả tập thể trận địa của ta thường cũng chỉ diễn ra trong những giây phút này. Với các chiến sĩ phòng không, tôi đã từng được cùng sống và chiến đấu suốt tám, chin năm trên mặt trận Hà Nội, bao giờ nhiệm vụ tiêu diệt máy bay địch bảo vệ an toàn mục tiêu cùng được đặt cao trên yêu cầu bảo vệ mình. Suốt những năm tháng chiến đấu gay go quyết liệt, không có hiện tượng nào vì mạng sống của mình mà bỏ mặc mục tiêu cho địch đánh phá.

Sau trận đánh ngày 10 tháng 6, Bộ Tổng chỉ đạo tiến hành một loạt biện pháp tăng cường bảo vệ nhà máy điện Yên Phụ. Từ nay muốn ném bom nhà máy, sau khi đã thoát khỏi các đòn trừng trị của máy bay MiG, các tiểu đoàn tên lửa, pháo phòng không cỡ trung, hệ thống khinh khí cầu trên hướng bay vào, các máy bay Mỹ lọt vào khu vực ngắm bắn lại gặp thêm khó khăn vì tự vệ khu phố Ba Đình đã quét sơn đen hết lượt khu nhà các phố Phó Đức Chính, Cửa Bắc, Hàng Bún, Châu Long, Nguyễn Trường Tộ... cùng màu với nhà máy. Một số vật thể cố định được đặt nghi trang làm biến đổi địa hình, cả sáu ống khói nhà máy cũng được hạ xuống rất thấp khiến cho phi công Mỹ rất khó phân biệt đâu là nhà máy điện? Bộ đội hóa học cũng bố trí các trận địa thả khói trắng xóa bao trùm cả khu vực. Trong khi chuẩn bị bổ nhào ném bom lại vấp phải hỏa lực rất mạnh của các trận địa chốtt lợi hại ở Nghĩa Dũng, ven hồ Trúc Bạch, trận địa nổi Hồ Tây và các súng máy phòng không đặt dày đặc trên đường Thanh Niên. Tường bảo vệ các lò hơi xây bằng đá, phía trong xếp các bao cát cao hơn trước ba mét. Một hệ thống giao thông hào chằng chịt trong nhà máy. Các kỹ sư và công nhân điện túc trực suốt ngày đêm lao động sản xuất và chiến đấu tại chỗ, sẵn sàng sửa chữa các bộ phận hư hỏng. Những biện pháp này đã góp phần tích cực vào việc bảo vệ nhà máy và dòng điện Thủ đô lúc ấy.

Tháng 8, tháng 10, tháng 11, tháng 12, địch lại tổ chức những đợt đánh phá quy mô lớn vào tất cả các mục tiêu quan trọng của Hà Nội, trung tâm vẫn là nhà máy điện Yên Phụ. Mỗi đợt vài ngày, mỗi ngày vài ba trận xuất kích, mỗi trận trên dưới 100 lần chiếc. Đợt tháng 8 chúng bị bắn rơi 22 chiếc. Ngày 25 tháng 10 lại bị rơi tám chiếc. Ngày 26 tháng 10 rơi 10 chiếc. Một máy bay A4E từ độ cao 1.800 mét trúng đạn tên lửa bùng cháy dữ dội lao thẳng vào bể xỉ than nhà máy. Thiếu tá Mac-kên hôm ấy nhảy dù uống no nước hồ Trúc Bạch. Ngày 27 tháng 10, Bác Hồ gửi thư khen: "Bác rất vui khen ngợi các chiến sĩ lực lượng vũ trang, đồng bào và cán bộ Hà Nội đã liên tiếp chiến thắng vẻ vang trong bốn ngày bắn rơi 30 máy bay Mỹ".

Năm ngày kể từ 24 đến 28 tháng 10 Mỹ huy động 500 lần chiếc, là đợt huy động không quân chiến thuật lớn nhất, cũng là nấc thang cao nhất, nhưng chúng đã bị quân dân Hà Nội bắn rơi liền 45 chiếc.

Thất bại liên tục nặng nề đến mức không thể đánh tiếp, địch phải tạm ngừng bỏ dở kế hoạch. Thiếu máy bay nghiêm trọng Mỹ phải cấp tốc điều máy bay chiến đấu từ Nhật Bản sang các căn cứ ở Thái Lan và đưa thêm tàu sân bay vào vịnh Bắc Bộ. Hà Nội lại được tăng cường thêm Sư đoàn Phòng không B65, hai trung đoàn pháo phòng không của Quân khu 3 và Quân khu Việt Bắc. Đây là thời kỳ lực lượng phòng không bảo vệ Hà Nội có số lượng đông nhất trong cả cuộc kháng chiến chống Mỹ. Tham mưu trưởng không quân Mỹ Mắc Co-nen đã phải thừa nhận: "Hà Nội, Hải Phòng là nơi tập trung các cỡ súng phòng không mà chúng ta chưa hề thấy trong lịch sử phòng không cua bất kỳ một thành phố nào hoặc một khu vực nào trên thế giới". Báo chí phương Tây cũng bình luận: "Ở Hà Nội có thể bước đi trên các nòng súng phòng không” . "Hà Nội là "Tọa độ lửa" - "Tọa độ chết".

Ngày 18 tháng 11 địch lại vào oanh tạc tiếp, quân dân Hà Nội lại bắn rơi tám chiếc, hầu hết rơi tại chỗ. Chỉ trong ba phút tên lửa bắn rơi bốn chiếc, ba chiếc rơi tại chỗ. Ngày 19 tháng 11 địch vào rất đông và bị bắn rơi tới 17 chiếc. Bộ đội tên lửa năng suất rất cao một ngày bắn rơi tám máy bay Mỹ. Bị tổn thất nặng nề, lúc đầu địch dự kiến kéo dài đợt oanh kích đến hết ngày 24 tháng 11 nhưng thực tế đến ngày 21 tháng 11 Mỹ đã phải tuyên bố kết thúc. Địch bị thua đau. Lầu Năm Góc tính sổ trong hai tháng 10 và 11 năm 1967 tổn thất về máy bay lên đến con số cao nhất trong cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc. Cứ 100 lần chiếc, một lần chiến đấu trước đây chỉ mất 2,5 chiếc thì trong hai tháng 10 và 11 tổn thất lên gấp đôi đến 4,5 lần chiếc vượt quá xa sức chịu đựng của không lực Hoa Kỳ. Đấy là chưa kể đến số máy bay bị thương cố bay lết về vào xưởng sửa chữa. Mỹ thiếu máy bay nghiêm trọng. Thiếu người lái càng nghiêm trọng hơn và tinh thần phi công Mỹ sa sút nghiêm trọng, rất lo sợ nhận nhiệm vụ bay vào tọa độ lửa Hà Nội.

Tất nhiên qua các lần oanh tạc ấy chúng đã gây cho ta những tổn thất về người và của. Nhưng quân dân Hà Nội càng đánh, càng thắng, càng già dặn trưởng thành, càng vững tin vào thắng lợi. Nguồn chi viện chiến lược cho chiến trường miền Nam ngày đêm vẫn tiếp diễn, quyết tâm giải phóng miền Nam của Đảng và nhân dân ta không mảy may suy giảm. Nhà máy điện Yên Phụ sau tám đợt địch tập trung hủy diệt vẫn kiên cường đứng vững, đêm đêm thắp sáng Thủ đô ta như một vầng ánh sáng không bao giờ tắt, như một niềm kiêu hãnh bất diệt Việt Nam.

Năm 1967 đối với Sư đoàn 361 được coi là một năm chiến đấu liên tục và ác liệt. Đồng thời cũng là năm được mùa về xây dựng và để lại kinh nghiệm tốt cho những năm sau. Chỉ kể từ tháng 4 đến cuối năm là chín tháng, không quân Mỹ tổ chức bảy đợt oanh kích lớn, mỗi đợt kéo dài chừng năm ngày. Chưa kể trước và sau đó là những ngày ta đánh máy bay trinh sát. Trước một đợt đánh thường là những cuộc họp phổ biến tình hình và nhiệm vụ lúc này, dự kiến địch sẽ hoạt động những ngày sắp tới và chú trọng ý đồ tác chiến của cấp trên, những nhiệm vụ chiến đấu cụ thể đơn vị cần đạt tới. Tất nhiên sau một đợt chiến đấu cũng phải họp rút ra những vấn đề cần bổ sung vào phương án tác chiến mới, cần bổ sung vào nội dung huấn luyện và một loạt những công việc phải làm như giải quyết các vấn đề về thương binh liệt sĩ, chấn chỉnh củng cố lại tổ chức đơn vị, củng cố lại trận địa công sự, nhiều khi cả điều chỉnh lại đội hình... Toàn những loại công việc không thể không làm ngay, không thể không tập trung lãnh đạo, chỉ huy phấn đấu đạt yêu cầu tốt nhất.

Nhìn lại quy trình những công việc như thế tưởng như không còn làm được gì khác. Thế mà đơn vị vẫn tiếp tục giải quyết các chương trình về giáo dục chính trị, huấn luyện quân sự. Thành phố cho Sư đoàn mượn hội trường của Trường Đảng Lê Hồng Phong nên chúng tôi tận dụng làm địa điểm tổ chức những đợt sinh hoạt chính trị lớn nhỏ trong năm. Tất nhiên giáo dục chính trị thường xuyên vẫn tiến hành ở các đơn vị cơ sở do chính trị viên, bí thư chi bộ có khi có cán bộ cơ quan chính trị trung đoàn xuống giúp thêm. Tất nhiên huấn luyện quân sự vẫn tiến hành ngay tại trận địa đại đội pháo và trong các xe khí tài của tên lửa...

Nhưng để hỗ trợ cho cán bộ chính trị quân sự ở cơ sở Sư đoàn tổ chức các đợt bồi dưỡng chính trị và tập huấn quân sự cho cán bộ cơ sở. Mỗi đợt sinh hoạt chính trị Sư đoàn tổ chức hai lớp cho cán bộ trung đoàn, tiểu đoàn và bí thư chi bộ. Còn lại một số cán bộ chưa được học thì các trung đoàn phải đảm nhiệm lấy làm sao đơn vị nào cũng đạt 100 phần trăm cán bộ được học tập chính trị. Những đợt tập huấn quân sự cấp tốc cho cán bộ có khi đến trưởng các xe khí tài và dàn trắc thủ tên lửa, cao xạ, các cán bộ đại đội pháo. Có khi đến các khẩu đội trưởng. Có những .lớp hai, ba ngày, có lớp hàng tuần, anh em ăn ngủ ngay tại trường. Sư đoàn đã tổ chức một khung cán bộ phụ trách quản lý phục vụ ,giảng viên là đích thân cán bộ Sư đoàn, thủ trưởng các phòng và những trợ lý đầu ngành. Đôi khi có những lớp tập huấn phải tổ chức đội mẫu thì cơ quan xuống phối hợp với trung đoàn ở một đơn vị nào có nhiều kinh nghiệm nhất. Năm 1967 cũng là năm Sư đoàn được mùa về xây dựng cơ bản, làm được nhiều, có chất lượng tốt. Tháng 6, tháng 7 năm 1967 đánh nhiều mà vẫn tổ chức học tập cuộc vận động bảo vệ Đảng. Tháng 10, 11 năm 1967 Thường vụ Đảng ủy Sư đoàn tổ chức sơ kết cuộc vận động xây dựng đơn vị cơ sở. Làm tại cơ quan đoàn bộ Trung đoàn 212 bên cạnh các cụm trận địa pháo bảo vệ cầu Đuống, Yên Viên. Chủ nhiệm chính trị Sư đoàn Hoàng Khoát tung hầu hết cán bộ đầu ngành vào cuộc họp này. Trong cuộc họp sơ kết đó cán bộ trung đoàn các đơn vị đều nhất trí cao với kết luận chung là càng chiến đấu liên tục ác liệt càng phải quan tâm xây dựng tổ chức cơ sở vững mạnh. Và chỉ có xây dựng cơ sở vững mạnh các trung đoàn mới đủ sức hoàn thành các nhiệm vụ được giao. Anh Nguyễn Xuân Mậu, Phó chính ủy Quân chủng Phòng không - Không quân tham dự và chỉ đạo cuộc họp này đã tuyên bố rằng:

- Hoàn cảnh khẩn trương phức tạp như Sư đoàn 361 mà làm được tốt như thế này. Các đơn vị khác không thể vin lý do mình là bận chiến đấu bận quá không làm được - qua kinh nghiệm Sư đoàn 361, rõ ràng là chỉ có chỉ đạo xây dựng cơ bản tốt, xây dựng cơ sở tốt mới hoàn thành tốt được nhiệm vụ.

Hồi đó Sư đoàn thiếu nhiều cán bộ chính trị sơ cấp. Xin trên cũng không có. Được sự đồng ý của Quân chủng và Cục Cán bộ chúng tôi chủ trương tự đào tạo gấp. Rút những cán bộ trung đội có trình độ chính trị, là chi ủy viên về Trường Đảng Lê Hồng Phong dự một lớp bồi dưỡng cấp tốc 35 ngày, ra bố trí làm chính trị viên phó đại đội. Nguồn tại chỗ không đủ chúng tôi sang Thường vụ Thành ủy xin một số bí thư chi bộ, đảng ủy viên cơ sở có trình độ, có sức khỏe về cùng dự lớp đào tạo cán bộ chính trị sơ cấp này.

Một số cán bộ nhất là cán bộ chủ trì cấp đại đội và tiểu đoàn thường phàn nàn rằng đã chiến đấu rồi lại còn bao nhiêu việc về xây dựng cơ bản phải làm. Làm sao không bị động. Làm sao làm hết? Làm sao làm tốt? Làm sao chiến đấu không đảo lộn kế hoạch chương trình? Trong một cuộc họp chúng tôi nêu vấn đề để anh em góp ý cách giải quyết. Và chúng tôi kết luận ý kiến của anh em: Dù là cấp tiểu đoàn hay đại đội, cũng là thủ trưởng đơn vị ở cơ sở mọi việc trên chỉ đạo xuống không thể không làm. Chỉ có tích cực làm, tranh thủ làm và làm có kế hoạch và khéo kết hợp mới giải quyết hết công việc. Việc gì có thể làm hôm nay không để đến ngày mai.

Lúc nắng thì huấn luyện quân sự, ở giữa trận địa luôn luôn sẵn sàng chiến đấu. Ngày mưa hay lúc râm nên tổ chức học chính trị. Kế hoạch tháng làm từ cuối tháng trước. Kế hoạch tuần làm từ ngày chủ nhật tuần trước. Công việc ngày hôm nay bắt đầu từ buổi tối hôm qua. Trước khi đi ngủ đã phải bàn nhau về công việc ngày mai, tránh chồng chéo dẫm đạp lên nhau. Không thể chấp nhận sáng ngủ dậy không biết phải làm gì. Nếu cứ gặp việc gì làm việc ấy thì dù tích cực đến đâu vẫn cứ bị động, công việc va chạm vào nhau và rất dễ sót lọt.

Nhìn chung lại, do đặc điểm tình hình nhiệm vụ của sư đoàn lúc ấy chúng tôi đã kiên trì thực hiện phương châm: vừa chiến đấu vừa xây dựng, kết hợp với chiến đấu và sẵn sàng chiến đấu mà tranh thủ tập huấn bồi dưỡng đội ngũ cán bộ và huấn luyện bộ đội. Đồng thời nắm thật vững, làm thật tốt công tác xây dựng cơ sở, lấy giáo dục chính trị - tư tưởng làm gốc, lấy xây dựng chi bộ bốn tốt làm trung tâm, lấy bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm đòn bẩy. Đây được coi là một nguyên nhân quan trọng khiến Sư đoàn nhanh chóng khắc phục được những yếu kém của mình, nhanh chóng nâng trình độ cán bộ chiến sĩ lên dần ngang tầm của nhiệm vụ.