"Hậu phương cũng pháo đài"

Những tưởng chỉ được biết đến họ qua hình ảnh, hiện vật lưu giữ, chẳng ngờ mới đây, tại Chương trình giao lưu nghệ thuật “Hưng Yên-đinh ninh lời Bác”, chúng tôi đã may mắn được gặp một trong số nữ anh hùng du kích Hoàng Ngân vang danh ấy. Đó là bà Trương Thị Tám, người được nhà thơ Huy Cận dành tặng những vần thơ trang trọng: Con gái vùng du kích/ Tuổi bẻ gãy sừng trâu/  Đòn gánh dồn đánh địch/ Hậu phương cũng pháo đài...

Ở tuổi 87 nhưng bà Trương Thị Tám vẫn rắn rỏi và mạnh mẽ trong từng cử chỉ, lời nói. Sinh ra và lớn lên ở thôn Bắc Châu, xã Đông Kết, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên, 19 tuổi, Trương Thị Tám tình nguyện tham gia đội du kích của xã. Sau nhiều lần chiến đấu, phục vụ chiến đấu, cô thôn nữ đã trở thành nữ du kích mưu trí, dũng cảm. Đồng đội và cấp trên tín nhiệm, Trương Thị Tám được bổ nhiệm làm Xã đội phó xã Đông Kết, vừa làm công tác địch vận, vừa tích cực xây dựng lực lượng du kích tại địa phương. Từ năm 1951 đến giữa năm 1954, Trương Thị Tám đã cùng đội du kích tham gia hơn 70 trận đánh lớn, nhỏ.

Anh hùng LLVT nhân dân Trương Thị Tám trò chuyện với các tướng lĩnh quê Hưng Yên. Ảnh: NGỌC MAI

Năm tháng đã lùi xa, có chuyện nhớ chuyện quên nhưng trận đánh diệt bọn lính gác ở bốt Phương Trù (thuộc huyện Khoái Châu) do bà trực tiếp chỉ huy luôn còn trong trí nhớ. Bà kể: “Đến tháng 6-1953, bốt Phương Trù đã được địch bố trí công sự vững chắc, có nhiều lớp hàng rào thép gai bảo vệ. Lính Pháp và tay sai tuần tra canh gác ngày đêm. Khi được giao nhiệm vụ đánh tiêu diệt bọn lính ở bốt, tôi không khỏi lo lắng. Cuối cùng, sau khi bàn bạc thống nhất với ban chỉ huy xã đội, chúng tôi chọn được 7 chị em dũng cảm, gan dạ tình nguyện bước vào trận đánh”.

Sau khi nắm được quy luật hoạt động và cách bố trí của địch, chị em hóa trang thành nông dân cắt cỏ dưới chân đê hoặc giả gánh rau củ, hoa màu ra chợ bán, đồng thời luyện thành thục phương án đánh địch. Sáng 20-6-1953, bà Tám trực tiếp dẫn một tổ đi đầu trên đê vờ gánh rau, gánh chuối vào chợ bán, một tổ giả cắt cỏ đi dưới chân đê. Sau khi qua mấy tên lính gác đầu tiên, vừa đến chỗ tốp lính có khẩu súng trung liên, bà Tám bất ngờ hô to “xung phong”. Chị em đồng loạt tuốt đòn gánh hướng về phía địch đánh tới tấp... Giai thoại “đòn gánh đánh Tây” của đội nữ du kích bắt đầu từ sự kiện này. Chỉ với những chiếc đòn gánh thô sơ-là dụng cụ phổ biến của nông dân Đồng bằng Bắc Bộ, các mẹ, các chị đã khiến kẻ địch hoảng sợ, hoang mang. Trận ấy, ta giành thắng lợi, tiêu diệt và làm bị thương 5 tên địch, thu một khẩu súng trường, một máy điện đàm, một hòm đạn. “Quân địch chạy về bốt Phương Trù cố thủ. Sau 20 ngày vây lấn, tấn công, lực lượng của ta đã tiêu diệt toàn bộ bốt”-bà Tám nhớ lại.

Sau trận đánh đó, chị em trong Đội nữ du kích Hoàng Ngân càng có thêm niềm tin vào chiến thắng. Vừa tích cực lao động sản xuất, họ vừa ngày đêm luyện tập, chiến đấu, bảo vệ cơ sở cách mạng, góp phần làm nên chiến thắng của cả dân tộc trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Nữ đội trưởng Trương Thị Tám giữ vai trò hạt nhân trong chiến công chung này. 

Với những thành tích trong kháng chiến, bà Trương Thị Tám đã 3 lần được chọn đại diện cho nữ du kích Hoàng Ngân tỉnh Hưng Yên tham gia lễ duyệt binh, diễu binh tại Hà Nội vào các năm 1955, 1956, 1957 và nhiều lần được gặp Bác Hồ. Bà cho biết: “Được tham gia đội hình duyệt binh, diễu binh tôi đã thấy vinh dự lắm rồi. Đã vậy, tôi còn được lựa chọn phát biểu trước Bác và Đại tướng Võ Nguyên Giáp nữa. Đến giờ cứ nhớ tới 6 lần được gặp Bác Hồ là tôi không sao quên được cảm xúc chung của cả 6 lần: Xúc động, tự hào và cả bối rối nữa”.

Với bà Trương Thị Tám, những lần được gặp Bác đã tiếp thêm niềm tin và sức mạnh để bà nhận và hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao dù ở bất cứ hoàn cảnh nào, nhất là khi bà chấp nhận cuộc sống xa chồng, một mình nuôi 4 con thơ để ông vào Nam chiến đấu năm 1968. Chẳng ngờ 4 năm sau, bà nhận được tin chồng hy sinh. Đau đớn là thế, nhưng trên cương vị là Bí thư Đảng ủy xã Đông Kết, bà vẫn không rời nhiệm vụ. Người dân xã Đông Kết đến giờ vẫn không quên hình ảnh Bí thư Đảng ủy xã Trương Thị Tám đầu đội khăn tang tới các gia đình vận động bà con góp sức người, sức của ủng hộ kháng chiến...

Giờ đây, tuổi cao nhưng bà Tám vẫn hăng hái tham gia các phong trào của địa phương, tích cực tuyên truyền, động viên con cháu và nhân dân chấp hành chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Một điều vui mừng với cá nhân bà cũng như gia đình và địa phương là ngày 26-4-2018, Chủ tịch nước đã ký quyết định phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân cho nữ du kích Hoàng Ngân Trương Thị Tám vì đã có những thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược.