TRẠNG TRÌNH NGUYỄN BỈNH KHIÊM – NGỌN LỬA TRÍ TUỆ VÀ CHÂN LÝ ĐỊNH HƯỚNG GIANG SƠN
Lịch sử dân tộc Việt Nam không chỉ được viết nên bởi khói lửa nơi chiến trường, bởi tiếng gươm đao hay những chiến công oanh liệt của các bậc tướng lĩnh. Có một “thời hoa lửa” rất khác, âm thầm nhưng vĩ đại, rực cháy bằng ánh sáng của trí tuệ, tư tưởng và lòng yêu nước thương dân sâu sắc. Thế kỷ XVI – giai đoạn bi kịch của lịch sử phong kiến Việt Nam khi giang sơn rơi vào cảnh chia cắt, huynh đệ tương tàn giữa các thế lực Lê - Mạc - Trịnh - Nguyễn – chính là thời kỳ chứng kiến một ngọn hải đăng trí tuệ rực sáng. Người sở hữu bộ óc thiên tài ấy, bậc hiền triết dùng những lời sấm truyền và mưu lược để an bài vận mệnh đất nước, chính là Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm.
Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 – 1585), tự Hanh Phủ, hiệu Bạch Vân cư sĩ, sinh ra tại vùng đất Hải Phòng. Từ thuở nhỏ, ông đã nổi tiếng là bậc thần đồng nhờ sự giáo dưỡng của người mẹ – một người phụ nữ tinh thông tướng số, dịch lý. Lớn lên giữa lúc nhà Hậu Lê suy vi, đất nước hỗn loạn, ông quyết định ở ẩn, mãi đến năm 45 tuổi mới đi thi và ngay lập tức đỗ Trạng nguyên dưới triều nhà Mạc. Bước vào chốn quan trường với một tấm lòng thanh liêm, chính trực, ông hết lòng phò tá triều đình, lo cho cuộc sống của nhân dân. Thế nhưng, khi tận mắt chứng kiến bè lũ gian thần lũng đoạn, ông đã dũng cảm dâng "Thất trảm sớ" xin chém đầu 7 nịnh thần. Sớ không được phê duyệt, ông thẳng thắn treo ấn từ quan, trở về quê nhà dựng am Bạch Vân, mở trường dạy học.
"Thời hoa lửa" của Nguyễn Bỉnh Khiêm bùng cháy mạnh mẽ nhất chính từ mái am Bạch Vân thanh tịnh, nơi ông được người đời kính cẩn tôn xưng là Trạng Trình. Dù đã rời bỏ chốn cung đình, nhưng trái tim ông chưa một ngày nguôi yên trước nỗi đau chia cắt của đất nước. Bằng sự am tường sâu sắc về Kinh Dịch và năng lực tiên tri kiệt xuất, ông trở thành người đại cố vấn đứng trên tất cả các tập đoàn phong kiến đương thời. Khi nhà Mạc suy tàn đến hỏi kế, ông đưa ra lời khuyên quý báu: "Cao Bằng tuy nhỏ, khả diên sổ thế" (vùng đất Cao Bằng tuy nhỏ nhưng có thể kéo dài được vài đời), giúp nhà Mạc tồn tại thêm gần một thế kỷ. Khi chúa Trịnh do dự muốn cướp ngôi nhà Lê, ông mượn chuyện khuyên người hầu đi chùa thờ Phật mà bảo: "Giữ chùa thờ Phật thì được ăn oản" (ý khuyên nên tiếp tục tôn phò vua Lê), nhờ đó tránh được một cuộc đảo chính đẫm máu.
Đặc biệt nhất, tầm nhìn chiến lược của Nguyễn Bỉnh Khiêm đã khai sinh ra một cõi giang sơn mới cho dân tộc ở phương Nam. Năm 1558, khi Nguyễn Hoàng bị chúa Trịnh chèn ép đến bước đường cùng, đã sai người đến am Bạch Vân xin lời chỉ giáo. Trạng Trình không trả lời trực tiếp mà thong dong ngắm đàn cá ngoài ao, buông một câu thơ sấm truyền định mệnh: "Hoành Sơn nhất đái, vạn đại dung thân" (Một dải Hoành Sơn có thể dung thân muôn đời). Lời khuyên vàng ngọc ấy đã mở đường cho Nguyễn Hoàng dấn thân vào vùng đất Thuận Hóa, mở mang bờ cõi về phía Nam, đặt nền móng cho hình hài đất nước Việt Nam chữ S hoàn chỉnh ngày hôm nay.
Cả cuộc đời Nguyễn Bỉnh Khiêm là minh chứng cho một nhân cách cao cả: sống giữa thời loạn mà tâm không loạn, lui về ẩn dật mà tầm nhìn bao quát cả giang sơn. Ông dùng trí tuệ làm vũ khí để hạn chế tối đa máu xương của bách tính, dùng những lời tiên tri để định hướng cho sự bình yên của quốc gia. Tập thơ Bạch Vân am thi tập và những lời Sấm Trạng Trình để lại không chỉ là di sản văn hóa vô giá mà còn là bài học sâu sắc về nhân sinh và thời thế.
Bốn thế kỷ đã trôi qua, khói lửa phân tranh thời Lê - Mạc đã lùi sâu vào dĩ vãng, nhưng ngọn lửa trí tuệ của Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm vẫn soi sáng lòng thế hệ trẻ hôm nay. "Thời hoa lửa" của ông nhắc nhở tuổi trẻ rằng: Sức mạnh vĩ đại nhất của một dân tộc nằm ở tri thức, ở tầm nhìn chiến lược và một tấm lòng luôn hướng về nhân dân. Đứng trước trang sử vàng của cha ông, thế hệ hôm nay nguyện mang ngọn lửa nhiệt huyết của học tập và nghiên cứu, đem trí tuệ và khát vọng của mình để chung tay dựng xây một nước Việt Nam giàu mạnh, văn minh và phát triển vững bền.
