TRẦN QUANG KHẢI VÀ HÀO KHÍ ĐÔNG A – NGỌN LỬA CHƯƠNG DƯƠNG, KHÚC TRÁNG CA KHẢI HOÀN

Trong dòng chảy ngàn năm giữ nước của dân tộc Việt Nam, thế kỷ XIII là một thiên anh hùng ca lẫm liệt, nơi hào khí Đông A bùng cháy mạnh mẽ để nhấn chìm vó ngựa viễn chinh của đế quốc Nguyên - Mông hung hãn. Nhắc đến “thời hoa lửa” vĩ đại ấy, lịch sử thường ngợi ca danh tướng kiệt xuất Trần Hưng Đạo với tài thao lược đỉnh cao. Thế nhưng, bên cạnh vị Quốc công Tiết chế, còn có một ngôi sao sáng khác trong hoàng tộc nhà Trần, một vĩ nhân văn võ song toàn, vừa là nhà quân sự đại tài trên chiến trường, vừa là nhà ngoại giao, thi sĩ kiệt xuất giúp định hình vương triều thịnh trị. Người anh hùng thầm lặng nhưng vĩ đại ấy chính là Thượng tướng Thái sư Trần Quang Khải.

Trần Quang Khải (1241 – 1294) là con trai thứ ba của vua Trần Thái Tông. Sinh ra trong nhung lụa vương giả nhưng ông không màng đến cuộc sống an nhàn, sớm miệt mài rèn luyện cung kiếm, tinh thông kinh sử và thông thạo nhiều thứ tiếng ngoại bang. Với tài năng xuất chúng và nhân cách cao thượng, ông được phong chức Thái sư, lĩnh trọng trách đứng đầu triều đình về cả hành pháp, ngoại giao lẫn quân sự. Đứng trước hiểm họa xâm lăng khốc liệt của quân Nguyên - Mông lần thứ hai (năm 1285), khi nửa triệu quân giặc do Thoát Hoan chỉ huy tràn sang hòng nuốt chửng Đại Việt, Trần Quang Khải đã bước vào một “thời hoa lửa” nghẹt thở, gánh vác vận mệnh giang sơn xã tắc trên hai vai.

Đóng góp vĩ đại đầu tiên của Trần Quang Khải không nằm ở gươm đao, mà nằm ở đại cuộc đoàn kết dân tộc. Hiểu rõ mối hiềm khích thế hệ trước giữa hai chi phái trong dòng tộc, ông đã chủ động cởi bỏ khoảng cách, cùng Trần Hưng Đạo tắm chung một thuyền, xóa nhòa mọi tị hiềm cá nhân để đồng lòng dốc lực chống giặc. Sự hòa hợp của hai bậc rường cột ấy chính là ngọn lửa sưởi ấm lòng quân sĩ, tạo nên khối đại đoàn kết toàn dân tộc vững chắc như bàn thạch. Trên chiến trường khốc liệt ở mặt trận phía Nam (vùng Nghệ An - Thanh Hóa), Trần Quang Khải được giao trọng trách chặn đứng mũi tiến công hiểm độc của danh tướng Toa Đô từ Chiêm Thành đánh ra. Bằng lối đánh du kích mưu trí, phòng ngự kiên cường, ông đã giam chân giặc, làm thất bại hoàn toàn kế hoạch gọng kìm chiến lược của kẻ thù.

Khi thời cơ phản công chiến lược chín muồi vào mùa hè năm 1285, "thời hoa lửa" của Trần Quang Khải bùng nổ chói lọi nhất tại bến Chương Dương. Ông trực tiếp tổng chỉ huy thủy quân Đại Việt, phối hợp cùng các tướng Trần Quốc Toản, Nguyễn Khoái bất ngờ mở cuộc tập kích thần tốc vào căn cứ thủy quân chủ lực của giặc Nguyên trên sông Hồng.

Trận chiến Chương Dương diễn ra vô cùng ác liệt. Khói lửa chiến trường bốc cao nghi ngút, tiếng trống trận vang dội đôi bờ, quân ta dốc toàn lực lượng xông lên giết giặc với tinh thần "Sát Thát" ngút trời. Sự dũng mãnh và mưu lược của Trần Quang Khải đã đập tan hoàn toàn tuyến phòng thủ kiên cố của địch, tiêu diệt và làm tan rã hàng vạn quân thù, buộc Thoát Hoan phải chui vào ống đồng tháo chạy nhục nhã về nước. Chiến thắng bến Chương Dương cùng với chiến thắng Hàm Tử đã mở toang cánh cửa giải phóng kinh thành Thăng Long, ghi dấu ấn vào lịch sử quân sự như một trong những trận thủy chiến oanh liệt nhất.

Giữa niềm vui khải hoàn khi rước hai vua Trần trở lại kinh đô khói lửa chưa tan, tâm hồn thi sĩ của vị Thượng tướng đã rung lên những vần thơ bất hủ trong bài "Tụng giá hoàn kinh sư" (Phò giá về kinh):

"Chương Dương đoạt giáo giặc,
Hàm Tử bắt quân thù.
Thái bình tu nỗ lực,
Vạn cổ thử giang khu."

Áng thơ không chỉ là một khúc khải hoàn ca chiến thắng mà còn là một bản tuyên ngôn mang tầm nhìn thời đại: đất nước có thái bình thịnh trị thì muôn đời sau vẫn phải dốc sức, đồng lòng canh tân và rèn luyện nội lực.

Cuộc đời của Thượng tướng Thái sư Trần Quang Khải là biểu tượng ngời sáng của một trí tuệ lớn, một nhân cách đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên hết. Ngài đã chứng minh rằng, một dân tộc anh hùng không chỉ biết cầm gươm ra trận, mà còn biết dùng tri thức, văn hóa và sự đoàn kết để giữ vững vẹn toàn bờ cõi.

Hơn bảy thế kỷ đã lùi xa, sóng nước bến Chương Dương xưa giờ đã thanh bình, nhưng câu chuyện thời hoa lửa của Trần Quang Khải vẫn luôn là ngọn đuốc sưởi ấm lòng yêu nước cho thế hệ trẻ hôm nay. Lời nhắc nhở "Thái bình tu nỗ lực" của Ngài vẫn vẹn nguyên giá trị thời đại. Đứng trước trang sử vàng chói lọi của tiền nhân, tuổi trẻ Việt Nam hôm nay nguyện mang ngọn lửa của tri thức, khát vọng và trách nhiệm, nỗ lực học tập và cống hiến hết mình để bảo vệ vững chắc chủ quyền và dựng xây đất nước Việt Nam ngày càng phồn vinh, giàu đẹp, vững bước trên đài vinh quang.