HÃY NHỚ LẤY LỜI TÔI!

Từ làng Thanh Quýt đến góc phố Sài Gòn

Năm 1940, tại làng Thanh Quýt (huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam), một cậu bé chào đời trong một gia đình lao động nghèo. Người ta đặt tên anh là Nguyễn Văn Trỗi.

Lớn lên giữa cái nắng cái gió khắc nghiệt của miền Trung, tận mắt chứng kiến nỗi tủi nhục của người dân mất nước, năm 1956, chàng trai trẻ quyết định rời quê vào Sài Gòn bươn chải. Anh học và làm nghề thợ điện tại Nhà máy điện Chợ Quán.

Nếu như không có chiến tranh, Nguyễn Văn Trỗi cũng như bao thanh niên khác: Ngày ngày đi làm, tối về vun vén cho gia đình nhỏ, sống một cuộc đời êm đềm bình dị. Nhưng giữa lòng Sài Gòn những năm 1960 — nơi giăng kín đồn bốt và tai mắt kẻ thù — nhịp sống nhộn nhịp không giấu nổi những bất công, uất ức.

Không thể khoanh tay đứng nhìn, năm 1963, người thợ điện trẻ tuổi chính thức gia nhập lực lượng Biệt động Sài Gòn. Anh không chiến đấu trên những mặt trận rộng lớn, mà hoạt động ngay trong lòng chảo địch. Mỗi góc phố, mỗi ngõ hẻm đều là ranh giới giữa sự sống và cái chết. Nhưng Trỗi vẫn kiên định bước đi, bằng trái tim của một người yêu nước nồng nàn.

Mối tình ngắn ngủi và đêm Rừng Thơm

Đầu năm 1964, Trỗi được đưa về căn cứ Rừng Thơm (Long An) để học chính trị và huấn luyện quân sự. Giữa những đêm sương lạnh vùng ven, người chiến sĩ trẻ miệt mài học cách gài mìn, ném lựu đạn, học cách giữ lòng kiên trung khi rơi vào tay địch. Và cũng chính nơi đây, giữa tiếng lá rừng rì rào, anh thương, anh nhớ về người con gái Sài Gòn dịu dàng: Phan Thị Quyên.

Tình yêu của Trỗi và Quyên không có những buổi hẹn hò thơi thới, chẳng có những lời hứa hẹn xa xôi. Họ đến với nhau bằng sự chân thành, giản dị của hai tâm hồn đồng điệu. Một đám cưới nhỏ được tổ chức trong sự chúc phúc ấm áp của đồng đội và người thân.

Nhưng hạnh phúc lứa đôi mới vừa chớm nở, chiếc giường cưới còn hơi ấm thì Nguyễn Văn Trỗi nhận nhiệm vụ đặc biệt: Đặt mìn tại cầu Công Lý để tiêu diệt đoàn xe của Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert McNamara.

Ngày anh lên đường, người vợ trẻ Phan Thị Quyên nén giọt nước mắt chia ly. Chị không níu kéo, không ngăn cản. Chị hiểu con đường anh đi là vì tương lai của biết bao gia đình khác.

Bão táp ở cầu Công Lý và khí tiết trong lao tù

Đêm 9 tháng 5 năm 1964, tại khu vực cầu Công Lý, do sự cố ngoài dự kiến, Nguyễn Văn Trỗi bị địch phát hiện và bắt giữ.

Biết anh là mắt xích quan trọng của Biệt động Sài Gòn, kẻ thù dùng mọi thủ đoạn: Từ tiền tài, nhung lụa đến những trận đòn tra khảo dã man, "thập tử nhất sinh". Chúng muốn anh khai ra đồng đội, chỉ ra căn cứ. Nhưng đáp lại sự tàn bạo của kẻ thù chỉ là thái độ đàng hoàng, sự im lặng đanh thép của người thanh niên 24 tuổi.

Tin Trỗi bị bắt và bị tuyên án tử hình xôn xao khắp thế giới. Tại đất nước Venezuela xa xôi, một đơn vị du kích đã bắt cóc sĩ quan Mỹ — Đại tá Smolen — để đòi đổi lấy tự do cho Nguyễn Văn Trỗi. Nhưng sự tráo trở của kẻ thù đã khiến cuộc trao đổi không thành. Bản án tử hình vẫn bị thi hành.

9 phút làm nát lòng kẻ thù tại khám Chí Hòa

Sáng ngày 15 tháng 10 năm 1964, tại khám Chí Hòa, kẻ thù đưa Nguyễn Văn Trỗi ra pháp trường. Bố trí rất đông nhà báo trong và ngoài nước, chúng muốn biến buổi xử tử thành một lời đe dọa. Nhưng chúng đã hoàn toàn thất bại.

Nguyễn Văn Trỗi bước ra, gầy gò nhưng tư thế vô cùng hiên ngang. Anh từ chối rửa tội. Khi tên đao phủ tiến lại gần định dùng dải băng đen bịt mắt anh, Trỗi gạt phắt tay ra và tuôn ra những lời đanh thép:

"Không! Phải để tôi nhìn mảnh đất này, mảnh đất thân yêu của tôi!"

Anh muốn đôi mắt mình được ôm trọn bầu trời quê hương lần cuối. Đứng trước cọc bắn, trước những họng súng đen ngòm của kẻ thù, người thanh niên 24 tuổi không một chút run sợ. Anh rõ ràng, dõng dạc hô vang các khẩu hiệu cách mạng và gửi lại một lời nhắn nhủ khắc sâu vào lịch sử:

"HÃY NHỚ LẤY LỜI TÔI!" "Đả đả quân xâm lược Mỹ!" "Hồ Chí Minh muôn năm!" (3 lần)

Những tiếng súng chát chúa vang lên. Nguyễn Văn Trỗi ngã xuống khi chưa kịp nhìn thấy ngày quê hương sạch bóng thù, chưa kịp sống trọn những ngày hạnh phúc bên người vợ trẻ. Nhưng hình ảnh anh ngẩng cao đầu trước pháp trường đã trở thành một biểu tượng bất tử về lòng can đảm.

Tuổi 24 còn mãi với thời gian

Sau khi anh hy sinh, nhà văn Trần Đình Vân đã ghi lại câu chuyện của anh qua cuốn sách "Sống như anh". Tên của người thợ điện làng Thanh Quýt lan truyền khắp thế giới, trở thành nguồn cảm hứng đấu tranh cho hàng triệu thanh niên.

Nguyễn Văn Trỗi ngã xuống ở tuổi 24 — cái tuổi đẹp nhất của đời người. Anh không kịp đi hết con đường, không kịp thấy Sài Gòn rợp cờ hoa ngày thống nhất. Nhưng anh đã đánh đổi tuổi xuân ngắn ngủi của mình để viết nên một bản hùng ca trường tồn.

Hôm nay, đi qua những con đường, những ngôi trường mang tên Nguyễn Văn Trỗi, giữa khung cảnh hòa bình rộn rã tiếng cười, câu nói "Hãy nhớ lấy lời tôi!" vẫn vút cao như một lời nhắc nhở. Anh ngã xuống để chúng ta được sống; anh đã hy sinh tuổi trẻ của mình để giữ lấy hòa bình cho muôn đời sau!