“Hịch tướng sĩ”

Trong kho tàng văn học trung đại Việt Nam, có những tác phẩm vượt ra ngoài giới hạn của một thời đại để trở thành tiếng nói của cả dân tộc. “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn là một tác phẩm như vậy.

Tác phẩm ra đời trong bối cảnh Đại Việt phải đối mặt với nguy cơ xâm lược từ quân Nguyên – Mông. Sau cuộc chiến năm 1258, tình hình giữa Đại Việt và đế quốc Nguyên – Mông tiếp tục căng thẳng. Nhà Trần hiểu rằng một cuộc chiến quy mô lớn có thể xảy ra bất cứ lúc nào.

Trong hoàn cảnh ấy, việc chuẩn bị quân đội là nhiệm vụ vô cùng quan trọng.

Nhưng Trần Quốc Tuấn hiểu rằng chuẩn bị chiến tranh không chỉ có nghĩa là chuẩn bị vũ khí hay lương thực.

Quan trọng hơn là chuẩn bị con người.

Một đội quân dù đông nhưng thiếu ý chí, thiếu tinh thần trách nhiệm và thiếu sự đoàn kết thì khó có thể chiến đấu hiệu quả.

Vì vậy, “Hịch tướng sĩ” trước hết là lời nói với những người đang mang trên vai trách nhiệm bảo vệ đất nước.

Trần Quốc Tuấn bắt đầu bằng việc nhắc lại những tấm gương trung thần, nghĩa sĩ trong lịch sử. Những con người ấy đã không tiếc thân mình khi đất nước gặp nguy nan.

Qua đó, ông đặt ra một câu hỏi về trách nhiệm của những người đang sống trong thời đại của mình.

Nếu đất nước bị xâm lược mà tướng sĩ chỉ nghĩ đến lợi ích riêng thì điều gì sẽ xảy ra?

Nếu chỉ quan tâm đến tiền bạc, danh lợi, thú vui mà quên mất việc rèn luyện quân đội thì khi chiến tranh đến, họ sẽ dựa vào đâu để bảo vệ mình và gia đình?

Những câu hỏi ấy khiến “Hịch tướng sĩ” không chỉ là lời kêu gọi chiến đấu, mà còn là một bài học về trách nhiệm.

Điểm đặc biệt của tác phẩm là cách Trần Quốc Tuấn nói với tướng sĩ.

Ông vừa nghiêm khắc, vừa gần gũi.

Ông nhắc đến tình cảm giữa chủ tướng và quân sĩ, đồng thời chỉ ra những nguy cơ có thể xảy ra nếu họ không chuẩn bị.

Ông cũng đưa ra viễn cảnh về tương lai: nếu chiến thắng, họ sẽ được hưởng thành quả; nếu thất bại, không chỉ bản thân mà cả gia đình, quê hương và đất nước đều chịu hậu quả.

Đó là cách thức đánh thức ý thức trách nhiệm từ bên trong mỗi con người.

“Hịch tướng sĩ” vì vậy không đơn thuần nói rằng “hãy chiến đấu”.

Nó đặt ra một vấn đề sâu sắc hơn:

Vì sao phải chiến đấu?

Câu trả lời là vì đất nước.

Vì gia đình.

Vì danh dự.

Vì những giá trị mà con người không thể dễ dàng đánh đổi.

Đó là lý do tác phẩm có sức lay động lớn.

Ngày nay, chúng ta không còn sống trong hoàn cảnh chiến tranh như thế kỷ XIII. Nhưng câu hỏi về trách nhiệm vẫn còn nguyên giá trị.

Một học sinh có trách nhiệm với tương lai của mình bằng cách học tập nghiêm túc.

Một người trẻ có trách nhiệm với cộng đồng bằng cách sống văn minh, biết giúp đỡ người khác.

Một đoàn viên có trách nhiệm với quê hương bằng việc tham gia những hoạt động thiết thực.

Một người lao động có trách nhiệm với xã hội bằng việc làm tốt công việc của mình.

Mỗi thời đại có một “Hịch tướng sĩ” riêng.

Nếu thế hệ Trần Hưng Đạo được kêu gọi cầm vũ khí bảo vệ non sông, thì thế hệ trẻ hôm nay được kêu gọi cầm lấy tri thức, khoa học, công nghệ, sáng tạo và trách nhiệm để xây dựng đất nước.

Điều đáng quý nhất trong “Hịch tướng sĩ” không phải chỉ là những lời văn hào hùng.

Đó là tinh thần đánh thức con người khỏi sự thờ ơ.

Một dân tộc chỉ thực sự mạnh khi mỗi người hiểu rằng mình có trách nhiệm với vận mệnh chung.

Hơn bảy trăm năm đã trôi qua, nhưng tiếng gọi ấy vẫn còn vang vọng.

Không phải tiếng gọi ra trận.

Mà là tiếng gọi mỗi người hãy sống có trách nhiệm hơn với quê hương, với cộng đồng và với chính tương lai của mình.