Hiệu lệnh "Đèo Phượng Hoàng đỏ lửa"
Tuyến tử thủ của Lữ đoàn Dù 3 trên đỉnh đèo Phượng Hoàng
Sau chiến thắng lịch sử giải phóng Buôn Ma Thuột ngày 10-3-1975, quân chủ lực ta thừa thắng xông lên, rầm rộ men theo trục đường 21 tiến xuống đồng bằng duyên hải Nam Trung Bộ.
Để chặn đứng bước tiến vũ bão của quân giải phóng và tìm kiếm cơ hội tái tổ chức lại lực lượng sau thất bại thảm hại ở Tây Nguyên, đối phương đã điều động Lữ đoàn Dù 3 – một trong những đơn vị trù bị thiện chiến nhất – cùng nhiều hỏa lực pháo binh thiết lập tuyến phòng thủ tầng tầng lớp lớp tại đèo Phượng Hoàng. Với địa hình hiểm trở, vực sâu thăm thẳm và vách đá dựng đứng, địch ngạo nghễ coi đây là "cánh cổng thép" bất khả xâm phạm che chắn cho toàn bộ tỉnh Khánh Hòa.
Hiệu lệnh "Đèo Phượng Hoàng đỏ lửa" đêm 29 tháng 3
Nhận rõ ý đồ co cụm của địch, Bộ Tư lệnh Sư đoàn 10 hạ quyết tâm phải nhanh chóng xóa sổ tuyến phòng thủ này để không cho địch kịp củng cố thế trận.
Từ ngày 26 đến 29-3-1975, các trung đoàn bộ binh của Sư đoàn 10 bí mật cắt rừng, trèo đèo lội suối, từng bước áp sát trận địa và hình thành thế trận bốn mũi giáp công sắc bén. Đúng đêm 29-3, giữa bóng tối mịt mùng của đại ngàn Trường Sơn, mật lệnh thiêng liêng vang lên: "Đèo Phượng Hoàng đỏ lửa!". Ngay lập tức, hàng loạt họng pháo của quân ta đồng loạt phát hỏa, trút bão lửa dồn dập vào các công sự đầu não của Lữ đoàn Dù 3, mở màn cho trận quyết chiến sinh tử.
Cuộc đọ sức giằng co giữa hai ý chí
Trận đánh trên đỉnh đèo Phượng Hoàng diễn ra vô cùng ác liệt và nghẹt thở suốt nhiều ngày đêm.
Địch quyết giữ để bảo vệ đường lui, còn quân ta quyết chiếm để mở lối về đồng bằng. Giữa làn đạn đan chéo và bom pháo cày xới nát từng vạt rừng, các chiến sĩ Sư đoàn 10 kiên cường bám chặt từng gờ đá, đánh bật hàng chục đợt phản kích điên cuồng của lính dù đối phương. Đến chiều ngày 1-4, trước tinh thần quả cảm vô song của các chiến sĩ giải phóng quân, phần lớn sinh lực địch bị tiêu diệt, tinh thần quân ngụy rơi vào hoảng loạn, rệu rã tột cùng.
Đòn công kích tối 1-4: Phá tan "cánh cổng thép", xuôi về đồng bằng
Nắm bắt chính xác thời cơ vàng khi sức kháng cự của địch đã suy kiệt, Chỉ huy Sư đoàn 10 phát lệnh mở trận tổng công kích tối hậu vào tối ngày 1-4-1975.
Từ bốn hướng, các mũi thọc sâu của ta đồng loạt nổ súng xung phong, đánh xuyên táo từ Tây sang Đông, xé toạc toàn bộ hệ thống công sự kiên cố. Toàn bộ Lữ đoàn Dù 3 với gần 4.000 quân bị đánh tan tác và loại khỏi vòng chiến, ta thu giữ nguyên vẹn toàn bộ trang thiết bị vũ khí của đối phương.
"Cánh cổng thép" đèo Phượng Hoàng bị bẻ gãy hoàn toàn. Tuyến đường huyết mạch xuôi xuống Ninh Hòa được mở toang, đoàn xe tăng và bộ binh Sư đoàn 10 dũng mãnh lao dốc tràn xuống đồng bằng, mở đầu cho chuỗi chiến thắng rực rỡ giải phóng trọn vẹn quê hương Khánh Hòa trong mùa xuân đại thắng.
