HỒ BÁ PHẤN (ĐỘI PHẤN) – CHÍ SĨ YÊU NƯỚC DÙNG BINH NGHỆ ĐỊCH ĐỂ CHỐNG PHÁP

Từ người nông dân Nghệ An đến người lính trong hàng ngũ Pháp

Hồ Bá Phấn có tên thật là Hồ Trọng Phấn, còn được gọi là Hồ Sỹ Phấn, tên chữ là Càn Thái. Ông quê ở xã Nghi Vạn, huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An, xuất thân trong một gia đình nông dân. Từ khi còn trẻ, ông đã có tinh thần yêu nước và từng tham gia lực lượng nghĩa quân chống Pháp.

Sau những trải nghiệm ban đầu, ông nhận ra rằng muốn đối đầu với quân đội thực dân, nghĩa quân cần hiểu cách tổ chức, chiến thuật và cách sử dụng vũ khí hiện đại. Vì vậy, ông quyết định gia nhập lực lượng lính bản địa, thường được gọi là lính khố xanh. Trong thời gian phục vụ, ông tích lũy được nhiều kinh nghiệm quân sự, được thăng lên chức đội trưởng rồi chánh đội trưởng, chỉ huy một lực lượng lính tập đông đảo.

Tuy ở trong hàng ngũ quân đội Pháp, Hồ Bá Phấn vẫn giữ mối quan tâm đến vận mệnh đất nước. Việc tiếp xúc trực tiếp với cách huấn luyện và tổ chức quân sự của đối phương đã giúp ông có thêm kiến thức để chuẩn bị cho con đường đấu tranh sau này.

Bí mật tham gia Duy Tân hội, huấn luyện nghĩa quân

Đầu thế kỷ XX, phong trào yêu nước ở Nghệ An và Hà Tĩnh phát triển mạnh, trong đó có hoạt động của Duy Tân hội do Phan Bội Châu cùng các đồng chí gây dựng. Nhận thấy Hồ Bá Phấn là người có tinh thần yêu nước và kinh nghiệm quân sự, một số thành viên của hội đã bí mật vận động ông tham gia.

Từ đó, ông tận dụng vị trí trong lực lượng lính tập để giúp các hội viên học cách sử dụng vũ khí và rèn luyện kỹ năng quân sự. Dưới danh nghĩa tuyển lính bổ sung, ông tạo điều kiện cho những người yêu nước được huấn luyện, chuẩn bị lực lượng cho các hoạt động chống Pháp. Đây là cách làm táo bạo, đòi hỏi sự kín đáo và lòng tin giữa những người cùng chí hướng.

Năm 1908, khi phong trào chống thuế lan đến Nghệ An và Hà Tĩnh, Hồ Bá Phấn tham gia cuộc nổi dậy đánh chiếm thành Hà Tĩnh. Ông chỉ huy hơn một trăm lính phản chiến phối hợp với các lực lượng nghĩa quân. Tuy nhiên, do tương quan lực lượng chênh lệch và trang bị còn hạn chế, nghĩa quân chỉ giữ được thành trong thời gian ngắn trước khi quân Pháp phản công. Cuộc nổi dậy thất bại, nhưng Hồ Bá Phấn cùng một số người vẫn thoát khỏi vòng vây và tiếp tục hoạt động.

Tiếp tục chiến đấu và bị thực dân Pháp truy bắt

Sau cuộc nổi dậy ở Hà Tĩnh, Hồ Bá Phấn tiếp tục bí mật chiêu mộ lực lượng, tổ chức huấn luyện quân sự tại các căn cứ và phối hợp với những người yêu nước khác. Ông chú trọng việc rèn luyện nghĩa quân, tận dụng địa hình và nâng cao khả năng chiến đấu để bù đắp những hạn chế về quân số, vũ khí.

Trong quá trình hoạt động, ông từng bị quân Pháp bắt giữ nhưng tìm cách trốn thoát. Ngày 16 tháng 2 năm 1910, tòa án binh thực dân Pháp kết án tử hình vắng mặt ông. Trước sức ép truy lùng ngày càng lớn, Hồ Bá Phấn tiếp tục liên kết với các lực lượng nghĩa quân do những chí sĩ như Đặng Thái Thân lãnh đạo, tham gia nhiều trận chiến chống quân Pháp.

Năm 1912, khi Phan Bội Châu thành lập Việt Nam Quang phục hội, Hồ Bá Phấn tiếp tục hoạt động trong phong trào. Ông cùng đồng đội chuẩn bị lực lượng cho kế hoạch đánh thành Nghệ An. Tuy nhiên, khi công việc chuẩn bị chưa hoàn tất, mật thám Pháp phát hiện kế hoạch và tổ chức vây bắt.

Ngày 3 tháng 7 năm 1916, Hồ Bá Phấn bị thực dân Pháp hành quyết tại quán Thầu Dầu, thành phố Vinh. Cuộc đời chiến đấu của ông khép lại khi phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX vẫn đang phải đối mặt với sự đàn áp khốc liệt của chính quyền thuộc địa.

Dấu ấn của một người chiến đấu bằng chính kinh nghiệm của đối phương

Hồ Bá Phấn là một gương mặt đáng chú ý trong lịch sử phong trào yêu nước ở Nghệ An đầu thế kỷ XX. Từ một người nông dân, ông trở thành người chỉ huy có kinh nghiệm quân sự, biết tận dụng thời gian phục vụ trong quân đội Pháp để học hỏi kỹ năng, rồi bí mật truyền đạt lại cho nghĩa quân.

Con đường ông lựa chọn cho thấy sự đa dạng trong phương thức đấu tranh của các chí sĩ thời bấy giờ. Dù những cuộc nổi dậy chưa đạt được mục tiêu cuối cùng, các hoạt động của ông và đồng đội vẫn phản ánh khát vọng giành độc lập, cũng như nỗ lực tìm kiếm phương thức tổ chức lực lượng để chống lại bộ máy quân sự của thực dân.

Tên tuổi Hồ Bá Phấn còn được lưu lại trong lịch sử phong trào Duy Tân và Việt Nam Quang phục hội. Ông là một trong những người đã dành cuộc đời mình cho cuộc đấu tranh chống thực dân Pháp, để lại dấu ấn về lòng can đảm, sự mưu trí và tinh thần không khuất phục trước sự truy lùng của kẻ thù.