Hồ Bá Thược

Không ai trong chúng tôi được xem nguyên văn bức thư, chỉ nghe cơ quan điều tra thuật lại: “Cảm ơn các ngài! Nhờ cuốn "Chỉ dẫn Đường bộ Việt Nam", chúng tôi đi khắp đất Việt mà không gặp trở ngại nào…”, kèm theo thư là một bản copy hoàn hảo cuốn sách nội bộ của ta.Tại sao một tài liệu đóng dấu “Mật - Lưu hành nội bộ” lại rơi vào tay CIA? Tôi, người tham gia biên soạn, choáng váng. Cơ quan tình báo của ta hẳn còn cay đắng hơn. Muốn hiểu đầu đuôi, phải lật lại quá khứ.Năm 1978, cuốn "Chỉ dẫn Đường bộ Việt Nam" lần đầu ra đời. Cuốn sách 310 trang được viết tay bằng mực Tàu, in thủ công tại Xưởng in I của Cục Bản đồ. Dù thô sơ, nó ngay lập tức được các đơn vị toàn quân hoan nghênh. Giáo sư, Trung tướng Hoàng Minh Thảo (sau là Thượng tướng) còn gửi thư khen, động viên xuất bản lần sau tốt hơn.Năm 1979, trong bối cảnh chiến tranh biên giới, Cục trưởng Cục Vận tải chỉ thị làm bản tái bản quy mô lớn. Chúng tôi khảo sát hơn 15.000 km đường bộ trong ba tháng, đối chiếu từng cầu cống, từng con dốc. Gần một năm miệt mài, cuốn sách dày 415 trang ra đời, in đẹp, chắc tay, tổng hợp 31.310 km đường bộ cùng đường sắt, đường sông, đường biển, cả mạng đường ở Lào và Campuchia. 2050 cuốn được phát hành, mỗi cuốn đánh một mã số riêng.Năm 1992, khi tôi đã về hưu và làm thủy thủ kiếm sống, tình cờ gặp lại Đại tá Phùng Thế Lạc. Bên cốc trà đá, ông nói nhỏ, giọng căng như dây đàn: “Bộ đang điều tra ai bán cuốn sách cho CIA. Có thể người biên soạn, in ấn, phát hành sẽ bị hỏi…”. Tôi chỉ biết thở dài. 2050 cuốn, ứng với 2050 người cầm. Ai biết nó trôi dạt đâu?Vài năm sau, trong Ngày truyền thống Vận tải Quân sự, tôi gặp lại Phạm Hữu Tuyên, đồng nghiệp cũ, nay đã là Đại tá. Anh cười xòa:“Dạo ấy tôi thoát nạn trong gang tấc. CIA không mua, không xin, chúng ăn cắp!”.Hóa ra, trong một lần chuyên gia Công binh Việt Nam làm nhiệm vụ thuộc đoàn MIA (Tổ chức tìm kiếm người mất tích trong chiến tranh) tại Campuchia, chuyên gia Mỹ chỉ… thoáng nhìn thấy cuốn sách. Chỉ nhìn thôi, nhưng với nghề tình báo, thế là đủ. Họ đã tìm cách sao chép toàn bộ, từ nội dung đến chiếc mã số XXOO trên trang đầu.Chính sự sơ suất ấy cứu chúng tôi. Dựa vào mã số, cơ quan điều tra truy ngược về đơn vị cấp phát. Nhưng danh sách đã lưu 15 năm, liệu còn không? Tuyên kể rằng, anh phải lục tung nhà kho suốt gần tháng trời mới tìm được một quyển vở học sinh nhàu nát mà cháu nội tôi tặng! Trong đó, anh ghi đủ các đơn vị đã nhận sách. Manh mối cuối cùng dẫn đến hai chuyên gia thuộc đoàn MIA từng làm việc cùng phía Mỹ.Bài học cho mọi người, cho mọi lĩnh vực, một khi làm việc hoặc liên quan đến người nước ngoài, đặc biệt với người Mỹ. Nếu mải nhìn phía trước, không lo phía sau, chắc chắn sẽ mất một cái gì đó mà mình không biết…