Hộ chiếu mang tên Trần Văn Trung của Thượng tướng Hoàng Cầm
Hộ chiếu mang tên Trần Văn Trung của Thượng tướng Hoàng CầmBảo tàng Quân đoàn 4 hiện đang lưu giữ và trưng bày trang trọng những kỷ vật của Thượng tướng Hoàng Cầm (nguyên Tư lệnh đầu tiên của Quân đoàn 4), trong đó có Hộ chiếu mang tên Trần Văn Trung do Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam cấp ngày 17/8/1967, đồng chí sử dụng để hợp pháp hóa giấy tờ cho những chuyến đi thực hiện nhiệm vụ cách mạng từ năm 1967-1970.
Đồng chí Hoàng Cầm (bí danh: Năm Thạch), tên thật là Đỗ Văn Cẩm, sinh ngày 30/4/1920, xuất thân từ một gia đình nông dân ở xã Sơn Công, huyện Ứng Hòa, tỉnh Hà Tây (nay là thành phố Hà Nội). Đồng chí tham gia cách mạng năm 1945, là chiến sĩ Giải phóng quân Hà Nội; tháng 8/1945, được kết nạp vào Đoàn Thanh niên Cứu quốc; tháng 02/1947 được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương (nay là Đảng Cộng sản Việt Nam). Từ tháng 10/1945 – 11/1946, đồng chí trưởng thành từ chiến sỹ đến Đại đội phó thuộc Trung đoàn 97. Tháng 12/1946 – 02/1947, đồng chí là Đại đội trưởng kiêm Chính trị viên Đại đội 120 Sơn La. Từ tháng 3/1947 – 8/1954, đồng chí là Chính trị viên Đại đội 590, Tiểu đoàn 18, Biên giới Lào – Việt; Đại đội trưởng Đại đội 250, Trung đoàn 97; Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 90; Tiểu đoàn phó, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 130, Trung đoàn 209, Sư đoàn 312; Trung đoàn phó, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 209, Sư đoàn 312. 
Hộ chiếu của đồng chí Hoàng Cầm đang được trưng bày trang trọng tại Bảo tàng Quân đoàn 4. Ảnh BTQĐ4. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, tháng 5/1954, đồng chí là Trung đoàn trưởng Trung đoàn 209, Đại đoàn 312, chỉ huy đơn vị đầu tiên đánh thọc sâu vào khu trung tâm Mường Thanh, bắt sống Tướng Đờ-cát và toàn bộ Bộ Tham mưu của cứ điểm địch. Từ tháng 9/1954-1964, đồng chí là Tham mưu truởng, Sư đoàn phó, Sư đoàn trưởng Sư đoàn 312. Cuối năm 1964, đồng chí Hoàng Cầm nhận lệnh vào chiến đấu ở chiến trường miền Đông Nam Bộ. Cuộc hành quân của đồng chí không phải đi bằng con đường mòn Trường Sơn mà là một con đường bí mật. Đoàn cán bộ gồm hai người lên máy bay từ Hà Nội sang Quảng Châu (Trung Quốc), sau đó xuống tàu biển, từ đây họ cải trang và được bố trí làm công nhân máy tàu trên chuyến tàu biển có trọng tải cỡ vài ngàn tấn. Trong cuốn hồi ký “Chặng đường mười nghìn ngày”, Thượng tượng Hoàng Cầm đã viết về chuyến hành quân bí mật này: “Trong suốt cuộc kháng chiến chống Pháp, rồi mười năm sau ngày giải phóng miền Bắc (1954 – 1964), về làm Sư trưởng Sư đoàn 312, tôi vẫn là người lính bộ binh, lần đầu “cưỡi sóng Biển Đông” đi làm nhiệm vụ giải phóng miền Nam... Con tàu lần lượt vượt qua những điểm chốt nguy hiểm, qua các khu vực do hải quân đối phương kiểm soát một cách an toàn. Để đánh lạc hướng theo dõi, con tàu đi xuống gần Singapore rồi đột ngột bẻ ngoặt lên cập bến cảng Shihanoukville. Khi đến địa điểm hẹn, Đại sứ Trung Quốc tại Campuchia đi xe hơi xuống biển cảng để đón đoàn về Phnômpênh. Đến ngoại ô, cơ sở của ta đón, sang xe và chạy thẳng về một nhà kho của thương gia Hoa Kiều ở ngay trung tâm Phnômpênh. Mấy ngày sau, hai người đóng giả vai Việt kiều đi chơi cuối tuần bằng xe du lịch rồi chạy về hướng biên giới giáp Việt Nam. Đồng chí Huỳnh Kháng Minh (sau này làm Thứ trưởng Bộ Thông tin tuyên truyền của Chính phủ Cách mạng Lâm thời) ra đón và cả ba người cùng đèo nhau trên “ngựa sắt” (xe đạp) rồi theo đường mòn cắt rừng qua ngả Cà Tum về Cục R, lúc bấy giờ đóng ở huyện Tân Biên…”. 
Hộ chiếu của đồng chí Hoàng Cầm đang được trưng bày trang trọng tại Bảo tàng Quân đoàn 4. Ảnh BTQĐ4. Có mặt ở chiến trường miền Đông Nam Bộ, đồng chí Hoàng Cầm đã tham gia chỉ huy nhiều chiến dịch có tính chất bước ngoặt, làm thay đổi cục diện chiến trường, như: Chiến dịch Đồng Xoài (tháng 6/1965); Bàu Bàng – Dầu Tiếng (11/1965); Chiến dịch Nguyễn Huệ (1972); Chiến dịch Phước Long (12/1974 – 01/1975); Chiến dịch Xuân Lộc; Chiến dịch Hồ Chí Minh (4/1975). Trong những năm tháng xông pha trận mạc ở chiến trường miền Nam Việt Nam, để tránh bị lộ về thân thế và cở sở cách mạng, đồng chí Hoàng Cầm có bí danh là Năm Thạch và sử dụng Hộ chiếu mang tên Trần Văn Trung do Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam cấp ngày 17/8/1967, có giá trị tới ngày 31/12/1970. Trong hộ chiếu có đoạn viết: “Ban Liên lạc đối ngoại trực thuộc Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam yêu cầu các nhà chức trách hành chánh và quân sự các nước bạn để người mang hộ chiếu này được đi lại dễ dàng và được mọi sự giúp đỡ khi cần thiết”. Nhờ có tấm hộ chiếu nên đồng chí Hoàng Cầm đã đi lại thực hiện nhiệm vụ cách mạng giữa hai miền Nam – Bắc thuận lợi trong những năm 1967 – 1970. Tấm hộ chiếu đã góp phần thành công cho những lần đồng chí Hoàng Cầm thực hiện nhiệm vụ của Đảng, Nhà nước và Quân đội giao; đây cũng là minh chứng cho một giai đoạn hoạt động cách mạng của đồng chí trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Sau này, khi ở những cương vị khác: Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân đoàn 4, Phó Tư lệnh Bộ đội Việt Nam tại Campuchia, Tổng Thanh tra Quân đội, đồng chí Hoàng Cầm luôn hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao, được Đảng, Nhà nước, Quân đội ghi nhận và tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh cùng nhiều phần thưởng cao quý khác. Trong suốt những năm tháng tại ngũ và về nghỉ chế độ, đồng chí vẫn lưu giữ cẩn thận những kỷ vật kháng chiến, trong đó có tấm hộ chiếu mang tên Trần Văn Trung. Tháng 02/2012, Bảo tàng Quân đoàn 4 vinh dự được tiếp nhận một số hiện vật của Thượng tướng Hoàng Cầm từ gia đình trao tặng, trong đó có tấm hộ chiếu mang tên Trần Văn Trung. Hiện nay, Hộ chiếu của Thượng tướng Hoàng Cầm đang được lưu giữ và trưng bày phục vụ công tác giáo dục lịch sử truyền thống tại Bảo tàng Quân đoàn 4./. Tư liệu tham khảo: Hồi ức “Chặng đường mười nghìn ngày” của Thượng tướng Hoàng Cầm do Nhà xuất bản Quân đội nhân dân xuất bản năm 2001.Lê Thị Gấm (Bảo tàng Quân đoàn 4)
Hộ chiếu của đồng chí Hoàng Cầm đang được trưng bày trang trọng tại Bảo tàng Quân đoàn 4. Ảnh BTQĐ4. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, tháng 5/1954, đồng chí là Trung đoàn trưởng Trung đoàn 209, Đại đoàn 312, chỉ huy đơn vị đầu tiên đánh thọc sâu vào khu trung tâm Mường Thanh, bắt sống Tướng Đờ-cát và toàn bộ Bộ Tham mưu của cứ điểm địch. Từ tháng 9/1954-1964, đồng chí là Tham mưu truởng, Sư đoàn phó, Sư đoàn trưởng Sư đoàn 312. Cuối năm 1964, đồng chí Hoàng Cầm nhận lệnh vào chiến đấu ở chiến trường miền Đông Nam Bộ. Cuộc hành quân của đồng chí không phải đi bằng con đường mòn Trường Sơn mà là một con đường bí mật. Đoàn cán bộ gồm hai người lên máy bay từ Hà Nội sang Quảng Châu (Trung Quốc), sau đó xuống tàu biển, từ đây họ cải trang và được bố trí làm công nhân máy tàu trên chuyến tàu biển có trọng tải cỡ vài ngàn tấn. Trong cuốn hồi ký “Chặng đường mười nghìn ngày”, Thượng tượng Hoàng Cầm đã viết về chuyến hành quân bí mật này: “Trong suốt cuộc kháng chiến chống Pháp, rồi mười năm sau ngày giải phóng miền Bắc (1954 – 1964), về làm Sư trưởng Sư đoàn 312, tôi vẫn là người lính bộ binh, lần đầu “cưỡi sóng Biển Đông” đi làm nhiệm vụ giải phóng miền Nam... Con tàu lần lượt vượt qua những điểm chốt nguy hiểm, qua các khu vực do hải quân đối phương kiểm soát một cách an toàn. Để đánh lạc hướng theo dõi, con tàu đi xuống gần Singapore rồi đột ngột bẻ ngoặt lên cập bến cảng Shihanoukville. Khi đến địa điểm hẹn, Đại sứ Trung Quốc tại Campuchia đi xe hơi xuống biển cảng để đón đoàn về Phnômpênh. Đến ngoại ô, cơ sở của ta đón, sang xe và chạy thẳng về một nhà kho của thương gia Hoa Kiều ở ngay trung tâm Phnômpênh. Mấy ngày sau, hai người đóng giả vai Việt kiều đi chơi cuối tuần bằng xe du lịch rồi chạy về hướng biên giới giáp Việt Nam. Đồng chí Huỳnh Kháng Minh (sau này làm Thứ trưởng Bộ Thông tin tuyên truyền của Chính phủ Cách mạng Lâm thời) ra đón và cả ba người cùng đèo nhau trên “ngựa sắt” (xe đạp) rồi theo đường mòn cắt rừng qua ngả Cà Tum về Cục R, lúc bấy giờ đóng ở huyện Tân Biên…”. Hộ chiếu của đồng chí Hoàng Cầm đang được trưng bày trang trọng tại Bảo tàng Quân đoàn 4. Ảnh BTQĐ4. Có mặt ở chiến trường miền Đông Nam Bộ, đồng chí Hoàng Cầm đã tham gia chỉ huy nhiều chiến dịch có tính chất bước ngoặt, làm thay đổi cục diện chiến trường, như: Chiến dịch Đồng Xoài (tháng 6/1965); Bàu Bàng – Dầu Tiếng (11/1965); Chiến dịch Nguyễn Huệ (1972); Chiến dịch Phước Long (12/1974 – 01/1975); Chiến dịch Xuân Lộc; Chiến dịch Hồ Chí Minh (4/1975). Trong những năm tháng xông pha trận mạc ở chiến trường miền Nam Việt Nam, để tránh bị lộ về thân thế và cở sở cách mạng, đồng chí Hoàng Cầm có bí danh là Năm Thạch và sử dụng Hộ chiếu mang tên Trần Văn Trung do Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam cấp ngày 17/8/1967, có giá trị tới ngày 31/12/1970. Trong hộ chiếu có đoạn viết: “Ban Liên lạc đối ngoại trực thuộc Ủy ban Trung ương Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam yêu cầu các nhà chức trách hành chánh và quân sự các nước bạn để người mang hộ chiếu này được đi lại dễ dàng và được mọi sự giúp đỡ khi cần thiết”. Nhờ có tấm hộ chiếu nên đồng chí Hoàng Cầm đã đi lại thực hiện nhiệm vụ cách mạng giữa hai miền Nam – Bắc thuận lợi trong những năm 1967 – 1970. Tấm hộ chiếu đã góp phần thành công cho những lần đồng chí Hoàng Cầm thực hiện nhiệm vụ của Đảng, Nhà nước và Quân đội giao; đây cũng là minh chứng cho một giai đoạn hoạt động cách mạng của đồng chí trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Sau này, khi ở những cương vị khác: Tư lệnh kiêm Chính ủy Quân đoàn 4, Phó Tư lệnh Bộ đội Việt Nam tại Campuchia, Tổng Thanh tra Quân đội, đồng chí Hoàng Cầm luôn hoàn thành xuất sắc mọi nhiệm vụ được giao, được Đảng, Nhà nước, Quân đội ghi nhận và tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh cùng nhiều phần thưởng cao quý khác. Trong suốt những năm tháng tại ngũ và về nghỉ chế độ, đồng chí vẫn lưu giữ cẩn thận những kỷ vật kháng chiến, trong đó có tấm hộ chiếu mang tên Trần Văn Trung. Tháng 02/2012, Bảo tàng Quân đoàn 4 vinh dự được tiếp nhận một số hiện vật của Thượng tướng Hoàng Cầm từ gia đình trao tặng, trong đó có tấm hộ chiếu mang tên Trần Văn Trung. Hiện nay, Hộ chiếu của Thượng tướng Hoàng Cầm đang được lưu giữ và trưng bày phục vụ công tác giáo dục lịch sử truyền thống tại Bảo tàng Quân đoàn 4./. Tư liệu tham khảo: Hồi ức “Chặng đường mười nghìn ngày” của Thượng tướng Hoàng Cầm do Nhà xuất bản Quân đội nhân dân xuất bản năm 2001.Lê Thị Gấm (Bảo tàng Quân đoàn 4)
