Hồ Đức Vai
Vai (tức Hồ Đức Vai) sinh nãm 1942, dân tộc Pa Cô, quê ở thôn Lê Lốc, xã Hồng Bắc, huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên - Huế, vào du kích năm 1961. Khi được tuyên dương Anh hùng đồng chí là xã đội trưởng, đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam.
Mồ côi cha lẫn mẹ từ năm lên 6 tuổi, Hồ Đức Vai sống nhờ bà con đùm bọc, bữa đói, bữa no cho tới lúc trưởng thành. Được cách mạng giúp đỡ và giáo dục, dồng chí đã nhận rõ phải quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược, giải phóng đất nước, nên đã hãng hái tham gia hoạt động kháng chiến.
Ở địa phương đồng chí, cơ sử cách mạng lúc đầu còn rất yếu, bọn địch thường truy lùng tìm bắt cán bộ và đàn áp, bóc lột nhân dân rất thậm tệ. Công việc đầu tiên đồng chí được giao là vận động nhân dân chống giặc bắt lính, vót chông rào làng và trồng sắn ủng hộ cách mạng. Đồng chí đã làm tốt nhiệm vụ cấp trên giao.
Sang năm 1961, tiểu đội du kích được thành lập. Hồ Đức Vai được giao nhiệm vụ làm tiểu đội trưởng, vì chưa quen đánh giặc, lúc đầu một số anh em có phần bỡ ngỡ, đồng chí tận tình đi sát, giúp đỡ, chỉ dẫn anh em tỉ mỉ. Lúc chiến đấu củng như khi công tác gặp việc gì khó khăn, nguy hiểm, đồng chí đều đi trước, làm trước. Nhờ có lãnh đạo, chỉ huy chặt chẽ, có tổ chức canh phòng cần mật, nên nhiều lần tiểu đội du kích đã chặn đánh diệt được bọn địch ở đồn A Lưới về quấy phá nhân dân khiến đồng bào yên tâm sản xuất.
Trong năm 1961, đồng chí đã đánh 22 trận, diệt 32 tên địch, bắn bị thương 9 tên, làm sập hầm chông chết 1 tên và bị thương 50 tên khác. Lợi dụng địa hình rừng núi, đổng chí thường phát huy lối đánh nhỏ lẻ, bất ngờ, tiến công rất táo bạo, dũng cảm gây cho địch nhiều thiệt hại.
Năm 1962, địch càn vào xã. Mặc dù vết thương từ trận đánh trước chưa lành, đồng chí vẫn thường xuyên có mặt ở vị trí chiến đấu. Trong suốt 3 ngày liền quần nhau với giặc, đồng chí đã góp phần quan trọng đánh bật quân địch, bảo vệ xóm làng.
Ngày 3 tháng 3 năm 1963, Hồ Đức Vai dẫn một tổ dân quân vào quấy rối đồn A Lưới. Đang bò qua hàng rào thì ta phát hiện được mìn địch gài - một loại mìn mới, chưa ai biết cách tháo gỡ. Đồng chí vẫn giữ vững quyết tâm tiếp tục trận đánh, tạm thời cho anh em lui ra, một mình đồng chí ở lại nghiên cứu tìm cách khắc phục. Cuối cùng, đồng chí đã gỡ được mìn, và tiếp tục chỉ huy anh em tiến vào đánh địch. Khi ra về, tiểu đội còn mang đủ số mìn đã thu được để sau này dùng vào việc huấn luyện và gài xen với chông bẫy bảo vệ xóm làng. Sau trận này, anh em đều phấn khởi và càng thêm tin tưởng ở đồng chí.
Tháng 7 năm 1963, bọn địch được tăng viện, thường hùng hùng hổ hổ kéo nhau đi càn. Lúc về, chúng hay cụm lại ở Lê Lốc. Hồ Đức Vai dẫn một tổ bí mật bám sát địch, khi còn cách chúng 20 mét mới bất ngờ nổ súng, diệt 4 tên ngay tại chỗ. Từ đó, bọn địch rất hoảng sợ, không còn dám ngông nghênh đi gây tội ác như trước.
Ngày 11 tháng 7 năm 1963, nghe tin địch càn vào xã A Ninh, lúc đó, đang một mình làm rẫy, để tranh thủ thời cơ đánh địch, đồng chí đã vác súng chạy tắt rừng đón đánh địch. Sau khi tìm được địa hình thuận lợi nhất, đồng chí bí mật nằm phục, chờ cho toán địch đi đầu vào cách 5 mét mới nổ súng, diệt tại chỗ 3 tên. Bọn còn lại hốt hoảng chạy tán loạn, bỏ dở cuộc càn.
Đêm 27 tháng 5 năm 1969, Hồ Đức Vai dẫn một tổ bò sát đồn A Lưới, kiên trì nằm phục chờ trời sáng khi bọn địch ra sân tập hợp mới đồng loạt nổ súng, bắn chết 3 tên và bắn bị thương một số.
Trong mọi mặt công tác Hồ Đức Vai đều luôn luôn gương mẫu, việc gì khó khăn nguy hiểm, đồng chí cũng xung phong làm trước cho anh em noi theo, tận tình chỉ bảo, giúp đỡ đồng đội, khiêm tốn học hỏi đồng chí được anh em tin yêu, nhân dân mến phục.
Ngày 5 tháng 5 năm 1965, Hồ Đức Vai được Ủy ban Trung ương Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam tặng thưởng Huân chương Quân công Giải phóng hạng ba và danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân giải phóng.
