Hồ Học Lãm (1884 – 1943) (P2)

     Là một sĩ quan quân đội cách mạng, ông từng tham gia nhiều chiến trận trong cuộc cách mạng lần thứ hai của Quốc dân đảng đánh lại các thế lực đối lập thuộc phe cánh Viên Thế Khải và các thế lực “quân phiệt” khác. Đồng thời, lúc này Việt Nam Quang phục hội của Phan Bội Châu cũng đã được thành lập và hoạt động trên đất Trung Quốc, ông có mối quan hệ mật thiết với các vị lãnh đạo của hội, vẫn là một thành viên cốt cán của Hội. Do đó, năm 1912, khi Việt Nam Quang phục quân Chính phủ ra đời, hoạt động theo một “phương lược của Việt Nam Quang phục quân” khá quy củ nhằm “khu trục Pháp tặc, khôi phục Việt Nam, kiến lập Việt Nam cộng hòa dân quốc”. Tôn chỉ của Quang phục hội của các nhà cách mạng Việt Nam, gần như mô phỏng theo tôn chỉ của Trung Quốc Đồng minh hội của Tôn Trung Sơn thời kỳ Cách mạng Tân Hợi. Và “Quang phục quân Phương lược” cũng mô phỏng theo “Phương lược” của quân cách mạng Trung Quốc. Người biên soạn “Phương lược”, theo Phan Bội Châu nói là hai chương đấu để Phan Bội Châu viết, hai chương sau “Kỷ luật của bản quân” và “kế hoạch của bản quân” do Hoàng Trọng Mậu viết. Nội dung của từ chương III trở đi như “25 điều răn quân đội”; “4 điều cần chú ý trong quân thứ”; “45 điều thuộc chương IV” viết vào thời kỳ quân chính, biên chế quân đội (riêng về bộ binh). Tổ chức các Ngũ, Thập, Cai, Đội, Cơ, Vệ, Doanh, Trấn v.v… cho đến các vấn đề quân nhu, quân khí, trang phục, phù hiệu v.v… đều nhất nhất mô phỏng theo quân đội cách mạng Trung Quốc lúc đó

([2])  . Những “quy định cụ thể” của đội quân Quang phục này được soạn thảo thành các điều lệ, điều lệnh như vậy… nên có sự bàn bạc, góp ý, tham khảo tài liệu của “Trung Quốc cách mạng quân chế”, mà lúc đó Hồ Học Lãm là người có điều kiện tham gia với Phan Bội Châu, Hoàng Trọng Mậu… nhiều nhất.

        Năm 1914, Hồ Học Lãm được điều về bộ Tham mưu ở dinh Đô đốc Chiết Giang đóng tại thủ phủ Hàng Châu. Tại đây, quân đội Chính phủ cách mạng cho xuất bản tờ Binh sự tạp chí. Tờ báo này chuyên nghiên cứu về các vấn đề quân sự, phát hành hàng tháng, mỗi số dày 200 trang khổ 22 x 14cm, số 1 ra mắt vào tháng 3 – 1914 vào kéo dài đến 14 năm, số cuối cùng là 160 vào cuối năm 1926. Trụ sở Biên sự tạp chí đặt tại “Hàng Châu cựu Hàng phủ Lục quân Đồng bào xã”, chính là nơi làm việc của Bộ Tham mưu Lục quân Chiết Giang của Hồ Học Lãm. Ban biên tập của Tạp chí goi là “Chiết Giang Quân sự Biên tập xứ”, có một “Ký túc xá” cho các nhân viên tạp chí ăn ở tập thể. Tổng Kinh lý (tức Chủ nhiệm). Binh sự tạp chí là ông Lâm Chí Hà (tức Lâm Lượng Sinh). Ông này người tỉnh Phúc Kiến có cảm tình sâu sắc đối với các nhà cách mạng Việt Nam. Hồ Học Lãm lúc đó cũng ăn ở tại “Đồng bào xã” (tức nhà ở tập thể của Binh sự tạp chí). Các nhà cách mạng Việt Nam lưu vong cũng “tá túc” ở đây. Đặc biệt, từ tháng  3 –1917, cụ Phan Bội Châu sau khi ra tù cũng lên ở tại nhà tập thể này do Hồ Học Lãm bảo lãnh ở dài hạn. Sau đó, được mời làm “biên tập viên” cho tờ Tạp chí này, cũng như  Hồ Học Lãm, cụ Phan  là một “biên tập viên thường trực” của các chuyên mục như Luận thuyết, Chiến sử, Học thuật, Liệt quốc quân tình, Tạp thơ, Văn thi lục v.v…

        Phan Bội Châu và Trần Trọng Khắc dần dần trở thành chân “bỉnh bút” quan trọng, được hưởng lương đều hàng tháng từ 50 – 70 đồng, đủ sống và chu cấp cho các bạn đồng hương ở tại “cơ sở cách mạng Hàng Châu” này. Còn Hồ Học Lãm là quan chức có vị trí đặc biệt, được Bộ Tham mưu Chiết Giang hết sức trọng thị. Ngoài việc quân, ông luôn viết những bài có ý nghĩa “lý luận quân sự” trên các mục Luận thuyết, Học thuật. Trong số 160 số Biên sự tạp chí từ 1914 – 1926 mà chúng tôi có dịp đọc lướt qua, đã có đến trên 40 bài quan trọng của tác giả Hồ Học Lãm hoặc dưới bút danh Hinh Sơn, Hồ Ngọc Lãm, Ngọc Lâm. Những bài có tựa đề như:

“Chiến lược, chiến thuật thượng phán đoán lực chi dưởng thành pháp” (Cách bồi dưỡng năng lực phán đoán về chiến lược và chiến thuật cho cán bộ quân sự)(số 39).

“Pháp Đức Nhật tam quốc chiến thuật tỷ giảo chi nghiên cứu” (Nghiên cứu so sánh chiến thuật của ba nước Đức, Pháp và Nhật) (số 40…).

“Quân nhân chi đạo đức luận” (Bàn về đạo đức người lính) (số 74).

“Ngô ư Âu chiến chi giảng hòa quan”(Cách nhìn của tôi về vấn đề giảng hòa trong chiến tranh châu Âu) (số 47).

“Luận dụng binh quý chủ động” (Tính chủ động trong chiến tranh) (số 50).

“Tùng Âu chiến thực nghiệm sở đắc cơ quan thương chi tân chiến thuật cập tân kỹ thuật” (Chiến thuật mới và kỹ thuật mới từ khi thực nghiệm thành công súng máy trong chiến tranh châu Âu)(số 54 đến106).

“Đối ư quân chế binh ngạch chi ý kiến” (65).

v.v…