Hồ Thị Cúc

Hồ Thị Cúc quê Cúc ở xã Sơn Bằng, huyện Hương Sơn Hà Tĩnh, một làng quê nhiều cây trái, nhất là cây tro (cọ) và cây chạc chìu mọc dài theo ngõ xóm, có mùi hương như hương hoa sữa. Quê Cúc còn có cầu Nầm, cách nhà Cúc một đoạn. Dưới đó nữa là chợ Choi, bán chè xanh, mía đỏ và nhiều nhất là mít và trám đen, o Loan đôi lần cũng đã cho Cúc đi chợ Tết.

Tuổi thơ của Cúc như vậy, dù được cô chú thương yêu đùm bọc nhưng vẫn lam lũ, không được đi học nhiều. Mười tám tuổi, Cúc đã là một cô thiếu nữ duyên dáng, tuy nhỏ người nhưng chăm làm, cẩn thận. Thấy Cúc đến tuổi gả chồng, có một người mự bên ngoại liền làm mối cho Cúc lấy anh Cứ, người Sơn Tây trong huyện.

Rồi Cúc về nhà chồng trên con đò nhỏ ngược sông Ngàn Phố trong một buổi chiều lá cây hai bên bờ sông vàng như nhuộm. Chồng Cúc cũng mồ côi cả cha lẫn mẹ, lại bị bệnh tâm thần Nhà của đôi vợ chồng mới cưới là một cái lều tranh nép bên chân đồi.

Cuộc chiến tranh chống Mỹ nổ ra, thanh niên cả làng ra trận. Tháng 7 năm 1965, Cúc tình nguyện lên đường gia nhập thanh niên ba sẵn sàng. Những người đồng đội của Cúc là những chàng trai và cô gái trong tỉnh, tuổi rất trẻ. Cúc ở tiểu đội 4, toàn con gái, đại đội 552, P18. Phà Địa Lợi qua sông Ngàn Sâu, trên đường 15, là cửa ngõ đường Trường Sơn ngày liền đêm giặc Mỹ đánh phá vô cùng tàn khốc.

Là tiểu đội phó, Cúc phải xem mọi người đã xuống hết hầm chưa và khi bom rơi xuống, Cúc chỉ kịp ẩn vào một cái ngách nhỏ nào đó, và người ta chỉ tìm được có 9 cô gái trong hầm, phải ba ngày sau, mới tìm được thi hài Hồ Thị Cúc ở một cái hố cá nhân cách chỗ 9 cô vài chục mét. Hồ Thị Cúc có Thanh con chú Dũng, kém Cúc dăm tuổi, chị em thân thiết với nhau từ tấm bé. Lớn lên Thanh đi bộ đội, chiến đấu ở Thành cổ Quảng Trị, những lúc cam go thường mơ thấy chị Cúc, cảm giác như chị luôn luôn đi theo mình và có một tiếng nói xa xôi giống tiếng chị "Thanh ơi, có chị đây" và Thanh đã nhiều lần thoát hiểm kể cả những lúc cận kề cái chết!