Hồ Thị Tỏ

Mẹ Hồ Thị Tỏ sinh năm 1900 tại xã Hiệp Hòa, thành phố Biên Hòa tỉnh Đồng Nai. Mẹ lập gia đình ở tuổi đôi tám, sinh hạ vài lần, nhưng còn lại đến tuổi trưởng thành chỉ một con trai duy nhất là anh Hồ Văn Răng. Cách mạng tháng Tám 1945 thành công trên đất Cù Lao Phố, mẹ rất vui khi thấy anh Tư Răng hăng hái tham gia Thanh niên Tiền phong, rồi vào dân quân du kích canh gác bảo vệ xóm làng. Con mình cũng bằng anh bằng em, đó là niềm mơ ước của người mẹ đã đứng tuổi. Mẹ ủng hộ anh em gạo, thức ăn để anh em luyện tập quân sự. Hai tháng sau, giặc Pháp trở lại chiếm đóng Biên Hòa. Chúng càn quét, lùng sục bắt bớ thanh niên đi lính pactidăng (partisant) làm bia đỡ đạn cho chúng. Theo chân các đồng chí Ba Tạo, Tư Đồng... anh Tư Răng qua sống ở căn cứ du kích Bình Đa, trong đội du kích xã. Mẹ Hồ Thị Tỏ và vợ anh thi thoảng qua sông tiếp tế cho con, cho chồng: tiền, gạo, một số thứ cần dùng ... Mẹ tham gia gác bẹo (tín hiệu an toàn hay có giặc ruồng bố) cùng bà con ấp Bình Kính. Nhờ có đội trinh sát nhân dân rất đông đảo nên anh em ta từ căn cứ Bình Đa về Hiệp Hòa công tác đều được an toàn. Lính bót đầu cầu Rạch Cát vừa ra khỏi hàng rào, ta đã biết mà tránh. Cuối năm 1949, một đoàn cán bộ quân sự Quân khu 7 về tỉnh Biên Hòa kiểm tra phong trào “thi đua yêu nước, giết giặc lập công”. Nghe cán bộ xã Hiệp Hòa báo cáo phong trào, cả xã bảo vệ an toàn cho cán bộ và du kích về địa phương công tác, đoàn đã theo anh em về tận 20 SÁNG NGỜI CHẤT NGỌC ANH HÙNG chùa Đại Giác cách bót giặc không xa. Xã Hiệp Hòa sau đó được tặng cờ thi đua “Thành đồng Tổ quốc”. Mẹ Hồ Thị Tỏ đã góp phần nhỏ bé cùng đông đảo bà con làm vẻ vang cho Cù lao Phố trong vùng địch chiếm đóng. Sau Hiệp định Geneve tháng 7/1954, miền Nam trở thành thuộc địa kiểu mới của đế quốc Mỹ. Địch đàn áp, bắt bớ cán bộ, đảng viên và những người kháng chiến cũ ở lại. 18 giờ chiều 2/12/1956, gần 500 cán bộ, đảng viên, cơ sở cách mạng bị địch giam giữ tại Trung tâm cải huấn Tân Hiệp đã nổi dậy, phá ngục giành tự do, bổ sung lực lượng quan trọng cán bộ cho phong trào đang bị đàn áp. Anh Tư Răng là đảng viên nằm vùng đã đón và đưa đường cho một nhóm cựu tù về các địa phương. Bị lộ và bị truy lùng, anh đi thoát ly luôn. Mẹ Hồ Thị Tỏ là một cơ sở chí cốt ở ấp Bình Kính. Anh em tới lui, mẹ đều nuôi giấu. Số cơ sở chí cốt như mẹ Tỏ ở Cù Lao Phố có đến hàng trăm, do đó nơi đây có nhiều cán bộ cấp tỉnh, cấp huyện về hoạt động. Từ năm 1955 đến năm 1957, cơ quan Tỉnh ủy Biên Hòa, Thị ủy Biên Hòa và Huyện ủy Vĩnh Cửu từng trụ bám để chỉ đạo phong trào đấu tranh chính trị. Cả Cù Lao Phố có hàng chục lõm chính trị(1) liên hoàn. Ngay những khi địch khủng bố ác liệt, ở đây cũng không vắng bóng cán bộ, đảng viên. Những “con cá cách mạng” này sống được vì tuyệt đại bộ phận nhân dân là “đại dương” sẵn sàng nuôi dấu. Mẹ Hồ Thị Tỏ là một giọt nước của đại dương đó. Sau vụ thảm sát Phú Lợi, ngày 1/4/1959, Huyện ủy Vĩnh Cửu tổ chức một cuộc đấu tranh chính trị nhằm vạch trần tội ác dã man của nhà cầm quyền Sài Gòn. Mẹ Hồ Thị Tỏ là một trong gần 40 mẹ và chị vào dinh Tỉnh trưởng Biên Hòa (1) Lõm chính trị: một khu vực thuộc vùng địch tạm chiếm, nhưng ta xây dựng được nhiều cơ sở cách mạng. 21 BÀ MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG TỈNH ĐỒNG NAI đòi đi thăm nuôi chồng con, anh em đang bị tù đày ở các nhà lao giặc. Cả đoàn biểu tình bị công an địch xúc về ty, chúng hù dọa, khủng bố, đánh đập các mẹ, các chị hòng tìm ra người cầm đầu. Mẹ Hồ Thị Tỏ đã 50 tuổi, già yếu cũng bị mấy tát tai. Nhưng không ai khai điều gì, chiều hôm đó chúng phải thả. Mẹ làm giao liên cho đồng chí Bảy Bê (Ngô Thị Bảy) - một Huyện ủy viên cực kỳ gang thép, chịu đựng hàng mấy chục trận tra tấn không một lời khai. Nhiều tài liệu, công văn, thư từ mật đã đến những nơi cần phải đến. Mẹ Hồ Thị Tỏ có bề ngoài đôn hậu, hiền lành, quê mùa nên địch không nghi ngờ khám xét lần nào. Có lần mẹ mang lọt một giỏ súng đạn từ căn cứ mật ở xa về Hiệp Hòa. Khi anh Tư Răng ở lõm căn cứ Tam Phước (Long Thành, nay thuộc TP.Biên Hòa), mẹ Tỏ tìm đi thăm; anh chuyển lên căn cứ Khánh Vân (Tân Uyên, nay thuộc tỉnh Bình Dương), mẹ và vợ anh cũng móc giao liên đi gặp. Khi mẹ ra về, thường có công văn, tài liệu mang theo, ta gửi vào cơ sở nội ô. Mẹ xứng đáng mang danh hiệu chiến sĩ giao liên xuất sắc không ở trong biên chế Thị ủy Biên Hòa. Anh Tư Răng là một đảng viên mật, trở thành Ủy viên Thường vụ Thị ủy Biên Hòa ở cánh CZ.2 sau hai lần ở tù, sau nhiều năm công tác, chiến đấu lăn lộn ở một chiến trường ác liệt. Anh tự rút kinh nghiệm, ngoài ra còn được đồng chí Bí thư Thị ủy giáo dục, rèn luyện tính thận trọng khi đột vào nội ô hoặc các ấp chiến lược. Đồng chí Ba Lễ nói với đồng đội: Đảng yêu cầu các chú làm sao đêm nay vào được ấp chiến lược, xây dựng cơ sở, nhận đồ tiếp tế. Đảng có yêu cầu đúng 7 giờ tối các chú phải có mặt trong đó đâu? Lúc đó địch đang thức, chúng giăng bẫy phục kích, hăng hái vào sớm để tỏ ra tích cực, đút đầu vào chỗ chết, liệu các chú có hoàn thành 22 SÁNG NGỜI CHẤT NGỌC ANH HÙNG nhiệm vụ không?... Do đó anh Tư Răng rất thận trọng trong mọi công tác, chậm mà chắc; có anh em trẻ không hiểu ngầm chê anh phón(2). Ngày 23/9/1966 (9 tháng 8 năm Bính Ngọ), địch càn vào căn cứ ta. Chiều hôm đó, địch rút, anh em trở về. Khi đun nước uống, anh Tư Răng hy sinh vì một trái mìn do một tên phản bội gài. Mẹ Hồ Thị Tỏ vô cùng đau xót khi nghe tin con trai hy sinh. Mẹ cố nén lòng tiếp tục tham gia công tác cơ sở. Mẹ làm một cái chòi nhỏ tại ấp Bình Quan để ở, tiện việc móc nối với anh em cán bộ, du kích. Đầu năm 1969, mẹ đồng ý để một nhóm bốn chiến sĩ đặc công thủy đào hầm sát chòi. Thương anh em như con ruột, mẹ tham gia ngụy trang nắp hầm mỗi sáng sớm. Anh em yêu cầu giúp đỡ gì, mẹ sẵn sàng. Con dâu và các cháu nội muốn mẹ về Bình Kính ở, song mẹ không nỡ xa các con bộ đội. Do tên Tô Hoàng Thắng ra chiêu hồi, địch bao vây tiêu diệt Đội biệt động tỉnh Biên Hòa ngày 26/4/1969. Chín chiến sĩ hy sinh anh dũng, số còn lại bị thương và sa vào tay địch. Mẹ Tỏ xót thương số bị hy sinh và số bị bắt trong chiến đấu với thương tích đầy mình. Mẹ Hồ Thị Tỏ thọ 85 tuổi, được nhân dân, cán bộ địa phương kính trọng vì mẹ là người có công, được tặng thưởng Huân chương Kháng chiến và được hưởng mọi chế độ chính sách của Nhà nước. Mẹ đóng góp một phần công lao nhỏ bé cho Cù Lao Phố trở thành Đơn vị Anh hùng. Mẹ Hồ Thị Tỏ được Nhà nước truy tặng danh hiệu vẻ vang Bà mẹ Việt Nam anh hùng theo Quyết định số 522/KTCTN ngày 27/8/1995. Năm 2000, mẹ và gia đình được Nhà nước tặng thưởng Huân chương Độc lập hạng Ba.