Hồ Tùng Mậu: Bậc tiền bối cách mạng kiên trung, người học trò xuất sắc và người bạn tri kỷ của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Đồng chí Hồ Tùng Mậu (1896 – 1951), tên thật là Hồ Bá Cự, sinh ra trong một gia đình nhà nho nghèo giàu truyền thống yêu nước tại làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Ông là một trong những nhà lãnh đạo tiền bối kiệt xuất, vị chiến sĩ cộng sản kiên trung thuộc thế hệ đầu tiên của cách mạng Việt Nam, người đã dâng hiến trọn vẹn cuộc đời cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Nuôi dưỡng chí hướng cứu nước từ thu nhập của gia đình và quê hương, năm 1920, ông quyết định xuất dương sang Trung Quốc hoạt động. Tại Quảng Châu, ông vinh dự được gặp gỡ lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và nhanh chóng trở thành một trong những thành viên cốt cán đầu tiên của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Bằng tư duy sắc sảo và bầu nhiệt huyết cách mạng, ông là người học trò xuất sắc, người trợ thủ đắc lực giúp Bác Hồ tổ chức các lớp huấn luyện chính trị, gieo mầm và chuẩn bị đầy đủ các điều kiện lịch sử quan trọng để tiến tới thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam vào mùa xuân năm 1930.

Con đường cách mạng của đồng chí Hồ Tùng Mậu là một chuỗi những năm tháng đầy gian khổ, thách thức nhưng vô cùng oanh liệt, chứng minh cho một ý chí thép không thể lay chuyển. Ông từng nhiều lần bị chính quyền thực dân Pháp và lực lượng phản động Tưởng Giới Thạch bắt giam, chịu đủ mọi nhục hình tra tấn dã man "chết đi sống lại" trong những chốn "địa ngục trần gian" khét tiếng như nhà tù Lao Bảo, Kon Tum. Thế nhưng, đòn roi, xiềng xích và ngục tối của quân thù không thể khuất phục được người chiến sĩ có "gan vàng dạ sắt" ấy. Trong lao tù, ông vẫn hiên ngang giữ vững khí tiết kiên trung, cùng các đồng chí biến nhà tù thành trường học lý luận cách mạng, truyền lửa chiến đấu cho các bạn tù, rồi mưu trí tổ chức vượt ngục thành công để trở về tiếp tục bám trụ trận địa, lãnh đạo phong trào đấu tranh của quần chúng nhân dân.

Sau khi Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, nước nhà giành được độc lập, đồng chí Hồ Tùng Mậu được Đảng, Chính phủ và Bác Hồ tin tưởng giao phó nhiều trọng trách đặc biệt quan trọng như: Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Hành chính Liên khu IV, Tổng Thanh tra Chính phủ, Hiệu trưởng Trường Quân chính Nhượng Bạn. Ở bất kỳ cương vị lãnh đạo nào, ông cũng là tấm gương ngời sáng về tinh thần làm việc quên mình, lối sống liêm khiết, giản dị, luôn nêu cao đạo đức cách mạng "Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư", hết lòng phụng sự Tổ quốc và bảo vệ quyền lợi của nhân dân. Giữa lúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đang bước vào giai đoạn cam go, ngày 23/7/1951, trên đường đi công tác tại Liên khu IV, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã anh dũng hy sinh tại huyện Tĩnh Gia (nay là thị xã Nghi Sơn), tỉnh Thanh Hóa sau một trận oanh tạc bất ngờ bằng máy bay của giặc Pháp.

Sự ra đi đột ngột của ông là một tổn thất vô cùng lớn lao và đau xót đối với toàn Đảng, toàn quân và toàn dân ta. Nhận được tin buồn, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã không kìm được nước mắt và tự tay viết bài điếu văn vô cùng xúc động để tưởng nhớ người đồng chí của mình: "Chú Tùng Mậu ơi! Lòng ta đau xót vô cùng... Mất chú, đồng bào mất một người lãnh đạo tận tụy, Chính phủ mất một vị cán bộ lão luyện, Đảng mất một người đồng chí kiên cường, và tôi mất một người anh em tri kỷ". Để ghi nhận và tôn vinh những cống hiến vĩ đại đối với dân tộc, Đảng và Nhà nước đã truy tặng cho đồng chí Hồ Tùng Mậu danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân và Huân chương Sao Vàng. Cuộc đời oanh liệt, nhân cách cao đẹp cùng tinh thần cách mạng bất khuất của ông sẽ mãi là ngọn đuốc sáng, là niềm tự hào vĩnh cửu dẫn đường cho lớp lớp các thế hệ người Việt Nam vững bước trên con đường xây dựng và bảo vệ đất nước.