Hồ Tùng Mậu – người đặt nền móng công tác chính trị ở Khu 4
Là một trong những cán bộ tiền bối của cách mạng Việt Nam, Hồ Tùng Mậu đã trải qua nhiều năm hoạt động, tù đày và đảm nhiệm những trọng trách quan trọng. Trong những năm đầu của chính quyền cách mạng, ông được giao nhiệm vụ tổ chức, lãnh đạo công tác chính trị và xây dựng lực lượng vũ trang tại Khu 4.
Hồ Tùng Mậu, tên thật Hồ Bá Cự, sinh ngày 15/6/1896 tại làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An, nay thuộc xã Quỳnh Anh, tỉnh Nghệ An (xã Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu cũ). Sinh trưởng trong một gia đình có truyền thống khoa bảng và yêu nước, ông sớm tham gia hoạt động cách mạng và trở thành một trong những cán bộ tiền bối của Đảng.
Cuối những năm 1920, Hồ Tùng Mậu tham gia hoạt động trong phong trào cách mạng ở Trung Quốc và có quan hệ gắn bó với Nguyễn Ái Quốc. Ông tham gia Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản đầu năm 1930 và Hội nghị Trung ương tháng 10/1930. Những năm sau đó, ông nhiều lần bị thực dân Pháp bắt, giam giữ tại nhiều nhà tù.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, Hồ Tùng Mậu được Chủ tịch Hồ Chí Minh giao nhiều nhiệm vụ quan trọng. Năm 1946, ông cùng Trung tướng Lê Thiết Hùng được giao lãnh đạo quân sự và chính trị tại Khu 4. Ông giữ cương vị Chính ủy kiêm Khu trưởng Khu 4, đồng thời là Giám đốc kiêm Chính ủy Trường Quân chính Nhượng Bạn, góp phần tổ chức công tác Đảng, công tác chính trị và đào tạo cán bộ cho lực lượng vũ trang khu vực.
Trong giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp, ông tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách, trong đó có Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến Liên khu IV và Ủy viên Thường vụ Liên khu ủy IV. Ngày 18/12/1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh thành lập Ban Thanh tra Chính phủ và cử Hồ Tùng Mậu giữ chức Tổng Thanh tra. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng năm 1951, ông được bầu làm Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Bác Hồ (ngồi đầu tiên, từ phải sang) chụp ảnh cùng một số Ủy viên Trung ương Đảng khóa II (năm 1951) tại Chiêm Hóa, Tuyên Quang. Hồ Tùng Mậu đứng thứ tư, từ phải sang
Ngày 23/7/1951, trên đường đi công tác tại Liên khu IV, Hồ Tùng Mậu hy sinh tại huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa, khi đó ông 55 tuổi. Sự ra đi của ông để lại niềm tiếc thương sâu sắc; Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết bài điếu tưởng niệm, nhắc đến những năm tháng hai người cùng hoạt động, bị tù đày và gánh vác công việc cách mạng.
Hơn nửa thế kỷ hoạt động cách mạng, Hồ Tùng Mậu được nhắc nhớ như một cán bộ tiền bối tiêu biểu, người đã đảm nhiệm nhiều trọng trách trong những năm đầu của chính quyền cách mạng và góp phần xây dựng công tác chính trị, tổ chức lực lượng ở Khu 4. Năm 2026, Nghệ An tổ chức kỷ niệm 130 năm Ngày sinh Hồ Tùng Mậu (15/6/1896 – 15/6/2026) và khánh thành dự án tu bổ, tôn tạo di tích nhà thờ và mộ ông tại quê nhà.
