Hồ Tùng Mậu - Vị Tiền Bối Cách Mạng Kiên Trung, Tổng Thanh Tra Đầu Tiên Của Chính Phủ
Là một trong những chiến sĩ cộng sản thuộc thế hệ đầu tiên, người đồng chí kề vai sát cánh cùng lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trong những năm tháng gian khổ nhất, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã cống hiến trọn cuộc đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Ông cũng chính là vị Tổng Thanh tra đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Đồng chí Hồ Tùng Mậu tên thật là Hồ Bá Cự, sinh năm 1896 trong một gia đình danh sĩ giàu truyền thống yêu nước tại làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, tỉnh Nghệ An. Nối gót cha ông, Hồ Tùng Mậu sớm xuất dương tìm đường cứu nước.
Tại Quảng Châu (Trung Quốc), ông cùng với Lê Hồng Phong, Phạm Hồng Thái tham gia tổ chức Tâm Tâm Xã. Chặng đường hoạt động của ông bước sang trang mới khi lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc đến Quảng Châu (cuối năm 1924). Hồ Tùng Mậu đã nhanh chóng trở thành một trợ thủ đắc lực, là người sát cánh cùng Bác Hồ sáng lập ra Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (1925) - tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam. Ông cũng có vai trò vô cùng to lớn trong sự kiện hợp nhất các tổ chức cộng sản để thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam vào đầu năm 1930.
Trong quá trình hoạt động cách mạng, Hồ Tùng Mậu từng nhiều lần bị chính quyền phản động nước ngoài và thực dân Pháp bắt giữ, giam cầm tại nhiều nhà tù khét tiếng. Dù phải chịu muôn vàn đòn roi tra tấn tàn bạo, ông vẫn giữ vững khí tiết sắt đá của người cộng sản, kiên cường biến nhà tù thành trường học cách mạng để giác ngộ đồng chí, đồng đội.
Sau khi Cách mạng Tháng Tám (1945) thành công, ông được Đảng và Nhà nước giao phó nhiều trọng trách như: Chủ tịch Ủy ban Hành chính - Kháng chiến Liên khu IV, Ủy viên Thường vụ Trung ương Đảng. Đặc biệt, vào tháng 12 năm 1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký sắc lệnh bổ nhiệm ông giữ chức vụ Tổng Thanh tra Chính phủ. Trên cương vị này, ông đã đặt những viên gạch đầu tiên xây dựng nên ngành Thanh tra Việt Nam, góp phần quan trọng vào việc duy trì kỷ cương, phép nước trong những năm đầu kháng chiến đầy gian khó.
Ngày 23/7/1951, trên đường vào Liên khu IV công tác, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã anh dũng hy sinh do trúng bom của máy bay Pháp tại địa phận tỉnh Thanh Hóa.
Sự ra đi của ông để lại niềm tiếc thương vô hạn. Đích thân Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết bài văn tế chứa đựng muôn vàn tình cảm xót xa: "Mất chú, đồng bào mất một người lãnh đạo tận tụy, Chính phủ mất một người cán bộ lão luyện. Đoàn thể mất một người đồng chí trung thành, và tôi mất một người anh em chí thiết...".
Ghi nhận những công lao to lớn và sự hy sinh cao cả ấy, Đảng và Nhà nước đã truy tặng đồng chí Hồ Tùng Mậu Huân chương Sao Vàng - phần thưởng cao quý nhất của nước ta. Ngày nay, tên tuổi và sự nghiệp của ông mãi mãi là ngọn đuốc sáng, là niềm tự hào to lớn của quê hương Nghệ An và của cả dân tộc Việt Nam.
