HỒ VAI – NGƯỜI ANH HÙNG PA KÔ CỦA NÚI RỪNG A LƯỚI

Hồ Vai, còn được biết đến với tên A Vai hay Hồ Đức Vai, sinh năm 1940, là người dân tộc Pa Kô, quê vùng A Lưới, Thừa Thiên – Huế. Ông là một trong những gương mặt tiêu biểu của lực lượng vũ trang địa phương trong kháng chiến chống Mỹ, từng giữ cương vị Xã đội trưởng du kích, sau này là Trung tá, Đại biểu Quốc hội khóa VI, VII.

Tuổi thơ của Hồ Vai rất nhiều mất mát. Mới 6 tuổi, ông đã mồ côi cả cha lẫn mẹ, phải sống nhờ sự đùm bọc của bà con trong bản. Chính giữa núi rừng A Lưới và trong tình yêu thương của cộng đồng, ông lớn lên, sớm gắn bó với cách mạng và trở thành một chiến sĩ bảo vệ quê hương.

Từ A Vai đến người chỉ huy du kích

Từ những năm 1960, A Lưới trở thành địa bàn chiến lược quan trọng. Bom đạn, những cuộc càn quét và hoạt động quân sự diễn ra liên tục.

Trong hoàn cảnh đó, Hồ Vai tham gia lực lượng vũ trang địa phương, vừa chiến đấu, vừa bảo vệ làng bản.

Chỉ riêng năm 1961, theo tư liệu bạn cung cấp, ông đã tham gia hơn 20 trận lớn nhỏ, góp phần tiêu hao lực lượng đối phương và bảo vệ địa bàn.

Những năm sau, ông tiếp tục lập nhiều chiến công trong các năm 1963, 1964, 1965, đến mức cái tên A Vai trở nên rất nổi tiếng ở khu vực A Lưới.

Một mình đối đầu cả đội hình đi càn

Một trong những trận đánh mà chính Hồ Vai nhớ nhất diễn ra trong một ngày mưa lớn.

Hôm ấy, một tiểu đoàn đối phương tiến hành càn vào làng. Phần lớn lực lượng địa phương đều đang làm nhiệm vụ ở nơi khác. Hồ Vai khi ấy đang bị sốt rét, nhưng khi nghe tin vẫn cầm tiểu liên tìm đến khu vực có địch.

Lần đầu nổ súng, ông không đạt kết quả như mong muốn nên phải rút xuống khe núi ẩn mình.

Sau đó, lợi dụng trời mưa và việc binh lính đều mặc áo mưa, ông trà trộn vào chính đội hình đối phương.

Ông đi cùng đội hình một đoạn, rồi bí mật tách ra, vượt lên phía trước và chọn một vị trí thuận lợi để phục kích.

Khi đối phương tiến đến gần, ông bóp cò nhưng súng không nổ.

Hồ Vai vẫn bình tĩnh xử lý, tiếp tục bóp cò lần nữa.

Theo lời kể trong tư liệu, loạt bắn bất ngờ khiến đội hình phía trước không kịp phản ứng. Ông cho biết đã tiêu diệt khoảng 40 đối phương, khiến lực lượng còn lại hoảng loạn và bỏ dở cuộc càn.

Câu chuyện này thường được nhắc đến như một minh chứng cho sự gan dạ, bình tĩnh và khả năng xử trí cực nhanh trên chiến trường của Hồ Vai.

Gặp Bác Hồ – ký ức thiêng liêng nhất

Dù trải qua nhiều trận đánh, điều Hồ Vai nhớ nhất trong cuộc đời lại là những lần được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Theo lời ông kể, vào một buổi chiều tháng 10-1965, A Vai được gặp Bác Hồ.

Khi nhìn thấy Bác gần gũi, giản dị, ông xúc động đến bật khóc.

Bác hỏi thăm rất kỹ về đời sống của đồng bào, tình hình chiến đấu tại A Lưới và việc học tiếng Kinh.

Trong một lần trò chuyện, Bác khuyên ông phải học chữ, học tiếng Kinh cho thật tốt, bởi muốn làm cán bộ, muốn phục vụ đồng bào thì phải biết đọc, biết viết và nói rõ ràng.

Lời dặn ấy trở thành động lực để Hồ Vai sau này tích cực học chữ.

Cái tên “Hồ Đức Vai”

Một chi tiết đặc biệt trong cuộc đời ông là câu chuyện về cái tên.

Theo lời kể, khi gặp Bác Hồ, A Vai xin được mang họ Hồ.

Bác đồng ý và đặt tên cho ông là Hồ Đức Vai.

Từ đó, cái tên này gắn với người chiến sĩ Pa Kô như một niềm tự hào đặc biệt.

Theo tư liệu, trong cuộc đời mình, Hồ Vai có 6 lần được gặp, ăn cơm và trò chuyện cùng Bác Hồ. Mỗi lần gặp đều để lại cho ông những kỷ niệm sâu sắc.

Từ người lính đến cán bộ của đồng bào

Sau chiến tranh, Hồ Vai tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị khác nhau.

Ông từng là Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam huyện A Lưới, Đại biểu Quốc hội khóa VI và VII, sau này mang quân hàm Trung tá.

Dù ở cương vị nào, ông vẫn gắn bó với đồng bào.

Khi đã nghỉ hưu, tuổi cao, sức yếu, ông vẫn tích cực đi vận động bà con lao động sản xuất, xây dựng đời sống, hỗ trợ người nghèo và những nạn nhân chất độc da cam.

Ông cũng thường xuyên kêu gọi đồng bào các dân tộc Pa Kô, Vân Kiều, Cơ Tu, Pa Hy và người Kinh đoàn kết, cùng nhau phát triển quê hương.

“Cây đại thụ” của đồng bào Pa Kô

Điều khiến Hồ Vai được người dân kính trọng không chỉ là danh hiệu Anh hùng hay những chiến công.

Đó còn là cách ông sống sau chiến tranh.

Ông vẫn giữ sự giản dị, gần gũi và luôn hướng về cộng đồng. Từ một đứa trẻ mồ côi, được dân bản cưu mang, ông trở thành người chiến sĩ, rồi người cán bộ quay trở lại phục vụ chính cộng đồng đã nuôi mình lớn lên.

Hình ảnh ấy khiến Hồ Vai được ví như một “cây đại thụ” của đồng bào Pa Kô.