Hồ Xuân Hương – Nữ thi nhân nói lên tiếng lòng của người phụ nữ

Người kể: Nguyễn Thị Mai – hàng xóm, bạn thân từ nhỏ của Hồ Xuân Hương, thường cùng nhau đi chơi, trao đổi thơ, nghe Xuân Hương tâm sự.

Tôi là Nguyễn Thị Mai. Tôi biết Xuân Hương từ khi chúng tôi còn bé, cùng học chữ, cùng làm thơ. Xuân Hương thông minh lanh lợi, nói thẳng thắn, không sợ ai. Thời ấy, phụ nữ chỉ được ở nhà, không được ra ngoài, không được nói lên suy nghĩ của mình. Nhưng Xuân Hương không chịu im lặng. Bà dùng thơ để nói lên những điều mà ai cũng nghĩ nhưng không dám nói.

Xuân Hương sinh ra trong gia đình bình thường, không được đi học trường lớn, nhưng bà tự học, tự đọc, tự suy nghĩ. Bà thấy phụ nữ bị coi thường, phải nghe theo người khác, không có quyền chọn hạnh phúc cho mình. Bà từng nói với tôi:

"Tại sao đàn ông được làm gì cũng được, còn phụ nữ thì phải im lặng, phải chịu mọi điều bất công? Chúng ta cũng có đầu óc, có trái tim, cũng biết yêu, biết đau, biết mong muốn hạnh phúc. Tại sao không ai cho chúng ta nói ra?"

Bà viết thơ rất gần gũi, dùng lời đời thường, hình ảnh bình dị, nhưng ẩn chứa bên trong là nỗi khát vọng được bình đẳng, được trân trọng. Bà từng viết:

"Thân em vừa trắng lại vừa tròn

Bảy nổi ba chìm với nước non

Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn

Mà em vẫn giữ tấm lòng son"

Nhiều người nghe thơ bà, nói: "Cô dám nói những điều đó, không sợ người ta chê cười sao?". Xuân Hương trả lời:

"Tôi sợ hơn là sống cả đời mà không dám nói lên sự thật. Người ta chê bây giờ, nhưng mai sau sẽ hiểu: tôi nói cho tất cả những người phụ nữ bị im lặng."

Đời riêng Xuân Hương cũng không hề thuận lợi. Bà từng yêu, từng mong có gia đình, nhưng đều không trọn vẹn. Bà hiểu nỗi đau của người phụ nữ: phải dựa vào người khác, không có quyền tự quyết số phận. Thế nên, trong thơ bà vừa buồn, vừa kiên cường – dù đau thương, vẫn không bao giờ để lòng mình tăm tối, vẫn giữ vững tấm lòng trong sáng.

Bà sống một cuộc đời giản dị, không tìm cách nịnh bợ ai, không ham quyền quý. Khi có người giàu có đến muốn bà viết thơ tâng bốc, bà từ chối:

"Tôi viết cho những người bình thường, cho những nỗi đau thật, những khát vọng thật. Tôi không bán lời thơ của mình cho vàng bạc."

Kể đến đây, bà Mai chậm rãi nói:

"Ngày nay, khi các con đọc thơ Hồ Xuân Hương, đừng chỉ thấy lời hay ý đẹp. Hãy nhớ: bà là người dám đứng lên nói thay cho nửa dân tộc bị lãng quên. Bà chứng minh: không cần cầm gươm, không cần nắm quyền, chỉ cần dám sống thật, dám nói thật, thì cũng có thể để lại dấu ấn vĩ đại cho đời sau."