HOA TRÊN MÂM PHÁO LAM HẠ
Trương Ngọc Mai
Có những cuộc chiến người lính phải vượt hàng ngàn cây số để đến tiền tuyến, nhưng cũng có những trận đánh mà ranh giới giữa sự sống và cái chết nằm ngay trên lối đi quen thuộc về nhà. Câu chuyện về 10 nữ dân quân Lam Hạ (Phủ Lý, Hà Nam) là một bản hùng ca bi trí như thế — câu chuyện của những người con gái chiến đấu và ngã xuống ngay trên mảnh đất mình sinh ra.
Từ xóm làng đến tọa độ lửa
Những năm tháng kháng chiến chống Mỹ phá hoại miền Bắc, Lam Hạ trở thành điểm nóng bị không quân Mỹ tập trung oanh tạc nhằm cắt đứt cầu Phủ Lý cùng tuyến đường sắt Bắc – Nam. Trước tình thế ngàn cân treo sợi tóc, ngày 5/8/1965, Đại đội Dân quân phòng không Lam Hạ ra đời, trong đó có trung đội nữ gồm 24 chiến sĩ.
Họ vốn là những cô giáo, học sinh vừa rời ghế nhà trường, là nữ công nhân hay người mẹ trẻ gác lại tình riêng. Tay cày, tay phấn ngày nào nhanh chóng cầm chắc tay súng. Họ không chỉ tải thương hay làm hậu cần, mà trực tiếp trèo lên mâm pháo, đối mặt với bão đạn để bảo vệ từng con đường, xóm làng.
Những khoảng trời dừng lại
Trong khoảng thời gian từ tháng 10/1966 đến tháng 7/1967, 10 người con gái Lam Hạ đã lần lượt nằm lại đất mẹ qua từng trận đánh khốc liệt:
Ngày 1/10/1966: Trận không kích ác liệt cướp đi sáu chiến sĩ: Đinh Thị Tâm, Phan Thị Tuyết, Nguyễn Thị Thu, Nguyễn Thị Thi, Phạm Thị Lan và Vũ Thị Phương. Trong đó, Nguyễn Thị Thi ngã xuống khi mới vừa tròn 16 tuổi — độ tuổi đẹp nhất của đời người.
Chùm ảnh tư liệu
Ảnh tư liệu của bài viết.
Ngày 9/10/1966: Chỉ 8 ngày sau, mâm pháo tại thôn Đường Ấm lại dính bom, ba nữ dân quân Nguyễn Thị Thuận, Trần Thị Thẹp và Nguyễn Thị Oánh hy sinh.
Ngày 7/7/1967: Tại trận địa Hòa Mạc, Đặng Thị Chung trở thành mảnh ghép cuối cùng ngã xuống khi đang bảo vệ cầu Phủ Lý.
Ký ức bất tử nơi quê nhà
10 cô gái không ngã xuống cùng một giờ, nhưng họ gặp nhau ở một lựa chọn: không rời bỏ mâm pháo khi quê hương cần. Họ bảo vệ chính cây cầu mình từng đi qua, nếp nhà mình từng sống và những người thân yêu đang ở ngay phía sau lưng.
Hôm nay, chiến tranh đã lùi xa, đền thờ 10 nữ liệt sĩ và di tích trận địa năm xưa vẫn lặng lẽ đứng đó giữa bình yên Lam Hạ. Con số 10 không chỉ là thương vong của lịch sử, mà đã trở thành biểu tượng vĩnh hằng về lòng quả cảm của tuổi trẻ Việt Nam.
