hoàng diệu

Tên húy, tên gọi khác: Tên thật là Hoàng Kim Tích, tự Quang Viễn, hiệu

Tỉnh Trai

- Quê quán: Làng Xuân Đài, Diên Phước, Quảng Nam (nay thuộc huyện

Điện Bàn, Quảng Nam)

- Niên đại: 1828 - 1882

- Chức nghiệp: Danh sỹ thời nhà Nguyễn nửa đầu TK XIX

- Công trạng: Năm 20 tuổi, ông đỗ Cử nhân (khoa thi Mậu Thân), khi 25

tuổi ông đỗ Phó bảng, ông được Vua Tự Đức bổ nhiệm là Tri huyện Tuy Phước,

rồi Tri phủ Tuy Viễn (Bình Định). Năm 1873, ông được triệu về Kinh đô Huế

giữ chức Tham tri Bộ Hình, rồi Bộ Lại kiêm Quan đô sát viện. Đầu năm 1880,

ông làm Tổng đốc Hà Ninh, lãnh chức Thượng thư Bộ Binh, kiêm cả việc

thương chính. Biết rõ âm mưu dã tâm của Thực dân Pháp lúc bấy giờ, Hoàng

Diệu bắt tay vào việc chuẩn bị chiến đấu, kinh lý biên phòng. Mặt khác Hoàng

Diệu quan tâm ổn định đời sống nhân dân trong công bằng và trật tự. Từ năm

1879 - 1882, ông làm Tổng đốc Hà Ninh, quản lý vùng trọng yếu nhất của Bắc

Bộ là Hà Nội và vùng Phụ cận. Ông đã lãnh đạo nhân dân Hà Nội tử thủ chống

lại quân Pháp bất chấp triều đình Huế đã chấp nhận đầu hàng. Ngày 25/4/1882,

thành Hà Nội thất thủ, Hoàng Diệu tự vẫn tại Võ miếu để không rơi vào tay đối

phương. Mộ của ông được người dân Hà Nội mai táng tại khu vườn Dinh đốc

học (nay là địa điểm khách sạn Royal Star, ở đường Trần Quý Cáp, sau ga Hà

Nội).