HOÀNG HOA THÁM (1)

Tên thật của Hoàng Hoa Thám là Trương Văn Nghĩa, sau đổi thành Trương Văn Thám. Ông còn được gọi bằng nhiều biệt danh khác như Đề Dương, Đề Thám (do được phong chức Chánh Đề Đốc) và “Hùm thiêng Yên Thế”. Hoàng Hoa Thám (1858–1913) sinh tại huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước. Năm 1892, ông trở thành lãnh tụ của phong trào Yên Thế, một phong trào nông dân đấu tranh chống thực dân Pháp. Từ đây cuộc khởi nghĩa của ông mở rộng địa bàn khắp trung du và đồng bằng, kể cả vùng Hà Nội, đánh tan nhiều cuộc tấn công của địch. Do lực lượng không cân sức, cuộc khởi nghĩa kéo dài tới năm 1909 bị thất bại. Năm 1912, Hoàng Hoa Thám bị một kẻ phản bội sát hại. Ông xứng đáng là vị anh hùng dân tộc cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Hoàng Hoa Thám hồi còn bé tên là Trương Văn Nghĩa, quê huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên, bố là Trương Văn Thân và mẹ là Lương Thế Minh. Sinh thời, bố mẹ Hoàng Hoa Thám đều là những người rất trọng nghĩa khí; cả hai ông bà đều gia nhập cuộc khởi nghĩa của Nguyễn Văn Nhân (Nùng Văn Vân) ở Sơn Tây. Năm 16 tuổi, ông tham gia khởi nghĩa của Đề Trần (1870–1875). Khi Pháp chiếm Bắc Ninh (3–1884) thì Hoàng Hoa Thám gia nhập nghĩa binh của Trần Quang Loan, lãnh binh Bắc Ninh, rồi nghĩa quân của Hoàng Đình Kinh (1882–1888), và sau đó ông đứng dưới cờ nghĩa Lương Văn Nắm (Đề Nắm) và trở thành một tướng lĩnh có tài. Trong những năm 1893–1895, thực dân Pháp tập trung lực lượng đàn áp rất quyết liệt nhưng vẫn không dập tắt được nghĩa quân vì Hoàng Hoa Thám sử dụng chiến thuật du kích linh hoạt. Pháp nhiều lần phải xin giảng hòa để tạm thời ổn định tình hình, trong khi nghĩa quân tranh thủ thời gian củng cố lực lượng. Từ năm 1897 đến 1909, phong trào Yên Thế phát triển mạnh hơn, mở rộng địa bàn hoạt động ra nhiều nơi, kể cả vùng Hà Nội, gây tiếng vang lớn, đặc biệt là sự kiện “Hà thành đầu độc” năm 1908. Đến năm 1909, Pháp huy động lực lượng rất lớn mở cuộc tổng tấn công vào Yên Thế, khiến nghĩa quân bị tổn thất nặng nề. Những năm sau đó, lực lượng nghĩa quân dần suy yếu. Năm 1913, Hoàng Hoa Thám bị kẻ phản bội sát hại. Ông được nhân dân kính trọng, ca ngợi là anh hùng dân tộc tiêu biểu cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX.