Hoàng Hoa Thám – Hùm thiêng Yên Thế
Hoành Hoa Thám lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Yên Thế kéo dài hàng chục năm. Ông cùng nghĩa quân kiên cường chiến đấu, gây nhiều tổn thất cho thực dân Pháp. Dù bị truy lùng gắt gao, ông vẫn giữ vững tinh thần kháng chiến.
Tên thật là Trương Văn Thám (sinh khoảng 1858), sau đổi thành họ Hoàng. Ông được phong chức Chánh Đề Đốc nên người đời quen gọi là Đề Thám
Chiến thuật tài tình: Dù chưa qua trường lớp quân sự, ông là bậc thầy về chiến tranh du kích. Nghĩa quân Yên Thế đã khiến thực dân Pháp nhiều lần phải khiếp sợ và đổ máu.
Thời kỳ đỉnh cao (1894–1909): Đạt được thỏa thuận hòa hoãn với thực dân Pháp, biến Yên Thế thành một khu tự trị. Ông trở thành trung tâm liên lạc, đùm bọc cho nhiều nhà yêu nước như Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh.
Suy tàn và hy sinh: Sau vụ đầu độc lính Pháp tại Hà Nội (1908), Pháp mở cuộc tấn công quy mô lớn để tiêu diệt ông. Cuộc khởi nghĩa dần suy yếu. Ông bị ám sát và hy sinh vào năm 1913
