Hoàng Khoa Khôi – Người thợ thuyền và nhà cách mạng Trotskyist giữa đất khách quê người

Hoàng Khoa Khôi sinh năm 1917 trong một gia đình Công giáo tại làng Quỹ Nhất, huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định, nay thuộc Ninh Bình. Giấy khai sinh của ông ghi năm 1920, bởi cha ông đã khai lệch đi ba tuổi để con được đi học sớm.

Năm 22 tuổi, ông đăng lính sang Pháp theo đợt tuyển lính thợ do chính quyền thuộc địa tổ chức, phục vụ sản xuất thời Chiến tranh thế giới thứ hai, với vai trò thông ngôn. Tại Pháp, ông sớm tham gia những hoạt động phản kháng đầu tiên trong hàng ngũ lính thợ, rồi được kết nạp vào tổ chức Trotsky năm 1943. Từ đây, lý tưởng chính trị trở thành động lực suốt đời ông.

Sau khi giải ngũ năm 1950, ông vừa học ngành điện ban đêm, vừa làm việc ban ngày trong nhiều năm đầy vất vả. Ông làm kỹ thuật viên tại một hãng lớn và công tác đến khi nghỉ hưu năm 1980, đồng thời không ngừng dành thời gian cho các hoạt động tổ chức.

Trong phong trào, ông từng giữ vai trò đại diện văn phòng Đệ Tứ Quốc tế trong ba năm liền và lãnh đạo nhiều tờ báo, trong đó có tờ báo song ngữ Tribune marxiste. Năm 1968, ông chủ trì một ủy ban hành động gồm công nhân, kỹ sư và giáo sư, hỗ trợ sinh viên Sorbonne chiếm giữ trường đại học suốt một tháng.

Năm 1995, ông trở về Việt Nam một lần duy nhất trong bí mật, gặp gỡ người thân và một số trí thức từng bị giam giữ trong phong trào Nhân Văn – Giai Phẩm. Ông đã giữ kín tên tuổi những người giúp đỡ mình trong chuyến đi ấy.

Trong suốt cuộc đời, Hoàng Khoa Khôi đã viết hàng trăm bài báo, dịch nhiều tác phẩm của Leon Trotsky như Cuộc cách mạng bị phản bội và Đời tôi, và thành lập Tủ Sách Nghiên cứu để lưu giữ tư liệu về phong trào Đệ Tứ tại Việt Nam. Ông qua đời năm 2009 tại Paris.

Cuộc đời Hoàng Khoa Khôi cho thấy sự kiên trì học tập, lao động và theo đuổi lý tưởng dù điều kiện sống còn nhiều khó khăn. Với thế hệ trẻ hôm nay, đó là bài học về ý chí, tinh thần tự học và trách nhiệm đối với những điều mình tin tưởng.

Nguồn tham khảo: Wikipedia tiếng Việt – "Hoàng Khoa Khôi" (https://vi.wikipedia.org/wiki/Ho%C3%A0ng_Khoa_Kh%C3%B4i), nội dung được biên soạn lại theo giấy phép CC BY-SA 4.0.