HOÀNG KIM GIAO – NHÀ KHOA HỌC TRẺ ĐI VÀO TUYẾN LỬA

Có những người ra trận với khẩu súng trên vai.

Có những người ra trận với chiếc ba lô chứa thuốc men.

Và cũng có những người bước vào chiến tranh bằng hành trang đặc biệt hơn: tri thức.

Hoàng Kim Giao là một con người như thế.

Anh là một nhà khoa học trẻ, một kỹ sư tài năng của Quân đội nhân dân Việt Nam. Khi chiến tranh phá hoại miền Bắc bước vào giai đoạn ác liệt, thay vì chỉ ngồi trong phòng nghiên cứu, anh đã lựa chọn đi thẳng vào những nơi bom đạn dữ dội nhất để đưa kết quả nghiên cứu của mình vào thực tế.

Câu chuyện về Hoàng Kim Giao là câu chuyện về một thế hệ trí thức Việt Nam đã sống với một quan niệm giản dị mà lớn lao:

Khi Tổ quốc cần, tri thức cũng phải ra trận.

Hoàng Kim Giao quê ở Hải Phòng.

Anh là sinh viên khóa 6, giai đoạn 1961-1965, Khoa Vật lý, Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội. Ngay từ những năm tháng trên giảng đường, chàng sinh viên trẻ đã thể hiện năng lực nổi bật trong học tập và nghiên cứu.

Sau khi tốt nghiệp, anh được điều về công tác tại Cục Nghiên cứu Kỹ thuật, thuộc Tổng cục Hậu cần - Bộ Quốc phòng.

Con đường phía trước tưởng như đã rất rõ ràng.

Một người trẻ có năng lực khoa học có thể tiếp tục nghiên cứu, hoàn thành những công trình của riêng mình, có thể xây dựng một sự nghiệp học thuật lâu dài.

Nhưng chiến tranh đã đặt ra những yêu cầu khác.

Miền Bắc khi ấy đang phải đối mặt với cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân và hải quân. Máy bay địch liên tục đánh phá các tuyến giao thông, cầu cống, bến phà, kho tàng và những đầu mối vận tải.

Một loại vũ khí đặc biệt nguy hiểm được sử dụng: bom từ trường và thủy lôi từ tính.

Chúng không chỉ gây ra những vụ nổ trực tiếp.

Sự nguy hiểm của chúng còn nằm ở chỗ có thể gây khó khăn nghiêm trọng cho giao thông đường bộ và đường thủy.

Đối với những người làm nhiệm vụ bảo đảm giao thông, đây là một bài toán sống còn.

Và Hoàng Kim Giao đã tìm thấy câu trả lời bằng chính chuyên môn vật lý của mình.

Trong quá trình nghiên cứu, Hoàng Kim Giao đề xuất phương án sử dụng điện trường để phá bom từ trường.

Đó không phải là một bài toán đơn giản.

Đằng sau những trang giấy, những phép tính và các thiết bị nghiên cứu là một thực tế vô cùng khắc nghiệt: nếu phương pháp thất bại, người thử nghiệm có thể phải trả giá bằng mạng sống.

Nhưng nhà khoa học trẻ không muốn công trình của mình chỉ nằm trong phòng thí nghiệm.

Anh muốn biết nó có thể thực sự cứu được những tuyến đường đang bị bom đạn phong tỏa hay không.

Vì vậy, Hoàng Kim Giao đã trực tiếp vào tuyến lửa Khu 4.

Đó là nơi chiến tranh phá hoại diễn ra dữ dội.

Bom đạn từ trên trời trút xuống.

Giao thông bị đe dọa từng giờ.

Những người lính công binh, thanh niên xung phong, công nhân giao thông phải làm việc giữa hiểm nguy để giữ cho những tuyến đường chi viện không bị tê liệt.

Và giữa họ xuất hiện một người kỹ sư trẻ.

Anh không chỉ quan sát.

Anh trực tiếp thử nghiệm.

Trực tiếp đối mặt với bom.

Trực tiếp kiểm tra hiệu quả của phương pháp mà mình nghiên cứu.

Đó chính là lúc khoa học bước ra khỏi trang giấy để đi vào cuộc sống.

Theo tư liệu của Đại học Quốc gia Hà Nội, Hoàng Kim Giao đã hàng trăm lần đối mặt với hiểm nguy và trực tiếp phá được 72 quả bom nổ chậm, trong đó có 40 quả bom từ trường.

Những con số ấy khiến người đọc hôm nay có thể hình dung phần nào mức độ nguy hiểm mà ông từng đối diện.

Nhưng phía sau mỗi con số là một lần con người đứng trước cái chết.

Một quả bom nổ chậm có thể nằm im trong lòng đất.

Một quả bom từ trường có thể biến một đoạn đường tưởng như bình thường thành một nơi đầy hiểm họa.

Muốn xử lý nó, người lính hoặc nhà khoa học phải đến thật gần.

Không có khoảng cách an toàn đủ lớn.

Không có cơ hội sửa chữa sai lầm.

Chỉ một sơ suất có thể khiến mọi thứ kết thúc trong vài giây.

Vậy mà Hoàng Kim Giao đã làm công việc ấy hết lần này đến lần khác.

Anh hiểu rằng mỗi quả bom được vô hiệu hóa không chỉ là một chiến công cá nhân.

Nó có thể đồng nghĩa với một đoàn xe được tiếp tục hành quân.

Một chuyến hàng được đưa tới chiến trường.

Một tuyến giao thông được khai thông.

Một mạng người được bảo vệ.

Đó là giá trị của khoa học khi được đặt vào đúng nơi đất nước cần.

Điều đặc biệt ở Hoàng Kim Giao là anh không tách mình khỏi những người trực tiếp làm nhiệm vụ.

Anh xuống tận tuyến lửa.

Anh nhìn tận mắt những khó khăn mà bộ đội phải đối mặt.

Anh cùng đồng đội thử nghiệm các phương án ngay trong điều kiện thực tế.

Ở đó không có những phòng thí nghiệm đầy đủ thiết bị.

Không có sự yên tĩnh của giảng đường.

Không có điều kiện để thử nghiệm hàng chục lần trong môi trường an toàn.

Chỉ có bom đạn và thời gian.

Mỗi phút chậm trễ có thể khiến giao thông bị ách tắc.

Mỗi phát hiện mới có thể giúp cứu sống con người.

Vì vậy, những công trình nghiên cứu của Hoàng Kim Giao mang một đặc điểm rất rõ: khoa học phải phục vụ cuộc chiến đấu và phục vụ con người.

Anh đã góp phần đưa một vấn đề tưởng như thuần túy kỹ thuật trở thành một giải pháp thiết thực cho nhiệm vụ bảo đảm giao thông.

Đó là vẻ đẹp của một trí thức thời chiến.

Không đứng ngoài cuộc chiến.

Không chỉ nói về lòng yêu nước.

Mà biến kiến thức của mình thành hành động.

Nhưng chiến tranh không cho những người trẻ ấy nhiều thời gian.

Cuối năm 1968, khi mới 27 tuổi, Hoàng Kim Giao đã anh dũng hy sinh.

Một nhà khoa học trẻ đang có cả một tương lai phía trước.

Một người còn biết bao dự định.

Biết bao công trình chưa hoàn thành.

Biết bao câu hỏi khoa học chưa có lời giải.

Nhưng cuộc đời anh dừng lại giữa chiến trường.

Ở tuổi 27, nhiều người hôm nay mới bắt đầu xây dựng sự nghiệp, bắt đầu nghĩ về gia đình, tương lai và những ước mơ riêng.

Còn Hoàng Kim Giao đã gửi lại tuổi thanh xuân của mình nơi tuyến lửa.

Sự hy sinh ấy khiến câu chuyện về anh càng trở nên day dứt.

Bởi chúng ta không chỉ mất đi một người lính.

Chúng ta mất đi một nhà khoa học trẻ có năng lực và một tương lai khoa học còn chưa kịp mở ra.

Nhưng những gì Hoàng Kim Giao để lại không mất đi.

Công trình “Phá thủy lôi từ tính và bom từ trường, bảo đảm giao thông 1967-1972” mà anh tham gia nghiên cứu sau này được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học và công nghệ đợt I năm 1996. Bản thân Hoàng Kim Giao cũng được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Những phần thưởng ấy đến sau khi người chiến sĩ trẻ đã nằm lại.

Nhưng chúng cho thấy giá trị của những điều anh đã làm không bị thời gian xóa nhòa.

Một người có thể hy sinh.

Nhưng tri thức mà họ để lại có thể tiếp tục phục vụ cuộc sống.

Một công trình có thể được hoàn thành sau khi người nghiên cứu đã không còn.

Một ý tưởng có thể tiếp tục được phát triển bởi những thế hệ sau.

Và một con người có thể trở thành biểu tượng cho cả một thế hệ.

Khi nhìn lại Hoàng Kim Giao, chúng ta dễ nhận ra một điều rất đẹp về tuổi trẻ Việt Nam trong những năm tháng chiến tranh.

Họ không giống nhau về nghề nghiệp.

Có người là nông dân.

Có người là công nhân.

Có người là sinh viên.

Có người là bác sĩ.

Có người là kỹ sư, nhà khoa học.

Nhưng khi đất nước đứng trước thử thách, họ đều tìm thấy một điểm chung:

Đem điều mình giỏi nhất để phục vụ Tổ quốc.

Với Hoàng Kim Giao, đó là vật lý.

Là nghiên cứu.

Là tư duy khoa học.

Là khả năng tìm ra phương án chống lại những loại bom đạn mà đối phương sử dụng.

Anh không cần biến mình thành một người khác.

Anh chỉ cần trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình và đặt năng lực ấy vào cuộc chiến đấu chung.

Đó có lẽ là một trong những bài học sâu sắc nhất từ câu chuyện của anh.

Yêu nước không chỉ là những lời nói lớn lao.

Đôi khi, yêu nước là làm thật tốt công việc của mình.

Một người thợ sửa chiếc máy để đoàn xe tiếp tục chạy.

Một người công nhân sửa đường sau trận bom.

Một bác sĩ cúi xuống bên người bị thương.

Một nhà khoa học tìm cách vô hiệu hóa bom từ trường.

Mỗi người một công việc.

Nhưng tất cả cùng góp sức giữ cho đất nước không bị khuất phục.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua.

Những tuyến đường năm xưa đã đổi thay.

Những cây cầu mới đã được xây dựng.

Những phòng thí nghiệm ngày nay có những thiết bị mà thế hệ Hoàng Kim Giao từng không có.

Khoa học đã tiến xa.

Cuộc sống đã bước sang một thời đại khác.

Nhưng câu chuyện của người kỹ sư trẻ năm ấy vẫn còn ý nghĩa.

Bởi nó nhắc chúng ta rằng tri thức chỉ thực sự có giá trị lớn lao khi nó hướng tới con người.

Và lòng yêu nước đôi khi không nằm ở việc ta làm điều gì thật vĩ đại, mà ở việc ta sẵn sàng đem khả năng của mình góp một phần nhỏ bé cho đất nước khi đất nước cần.

Hoàng Kim Giao đã làm như vậy.

Anh đã đi từ giảng đường đến phòng nghiên cứu.

Từ phòng nghiên cứu đến tuyến lửa.

Từ những công thức vật lý đến những quả bom thật sự.

Và cuối cùng, từ tuổi 27 đến cõi vĩnh hằng.

Tên anh còn lại trong những trang sử.

Trong những công trình khoa học.

Trong ký ức của đồng đội.

Và trong câu chuyện về một thế hệ trí thức đã không đứng ngoài cuộc chiến.

Hoàng Kim Giao – người đem tri thức ra trận.

Một người đã sống rất ngắn, nhưng những gì anh để lại thì còn rất dài.

Để hôm nay, khi đất nước sống trong hòa bình, chúng ta càng hiểu rằng phía sau những con đường bình yên không chỉ có những người lính cầm súng.

Còn có những người đã dùng trí tuệ, tuổi trẻ và cả mạng sống của mình để tháo gỡ những hiểm nguy trên con đường đi tới hòa bình.