HOÀNG MINH THẢO VÀ CÁCH MẠNG THÁNG TÁM Ở TRÀNG ĐỊNH 1945 – TỪ ĐỘI DU KÍCH ĐẾN GIÀNH CHÍNH QUYỀN

1. Sau Pò Mã, một vùng giải phóng được mở rộng

Tháng 5/1945, đội du kích Tràng Định dưới sự chỉ huy của Hoàng Minh Thảo đánh chiếm đồn Pò Mã.

Đó không chỉ là một trận đánh.

Mục tiêu của việc đánh Pò Mã là mở rộng và củng cố vùng giải phóng từ phía Tây sang phía Đông phủ Tràng Định. Sau khi làm chủ đồn, phong trào tiếp tục phát triển. Từ tháng 5 đến tháng 7/1945, lần lượt các xã còn lại của phủ Tràng Định thành lập chính quyền cách mạng; lực lượng tay sai và số quân địch còn lại phải co cụm về Thất Khê.

Như vậy, trước khi Tổng khởi nghĩa diễn ra trên phạm vi cả nước, ở Tràng Định đã hình thành một vùng hoạt động cách mạng có lực lượng vũ trang và chính quyền cách mạng ở cơ sở.

Đây chính là kết quả của quá trình chuẩn bị từ trước.

Đội du kích không chỉ đánh đồn.

Sau mỗi trận đánh, lực lượng tiếp tục được tổ chức, cơ sở tiếp tục được mở rộng và ảnh hưởng của cách mạng tiếp tục lan ra các địa phương.

2. Từ một đội du kích đến lực lượng chuẩn bị cho ngày khởi nghĩa

Trong những tháng trước Tổng khởi nghĩa, các đội du kích địa phương giữ vai trò quan trọng trong việc bảo vệ cơ sở cách mạng và chuẩn bị lực lượng.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia khi tổng kết về lực lượng vũ trang trong Cách mạng Tháng Tám cũng nhấn mạnh quá trình chuẩn bị lâu dài: xây dựng các đội tự vệ, đội du kích, đào tạo cán bộ, mua sắm vũ khí, xây dựng căn cứ và tiến hành đấu tranh từng bước để tạo điều kiện khi thời cơ xuất hiện.

Ở Tràng Định, quá trình ấy có hình hài rất cụ thể.

Từ đội du kích ban đầu, lực lượng ngày càng có thêm người.

Từ một số địa bàn hoạt động, phong trào lan rộng.

Từ những trận đánh nhỏ, lực lượng cách mạng tích lũy thêm kinh nghiệm.

Và quan trọng hơn, một bộ phận nhân dân đã trực tiếp tham gia hoặc ủng hộ phong trào.

Đến tháng 8/1945, khi tình hình cả nước chuyển sang thời điểm quyết định, Tràng Định không phải bắt đầu từ con số không.

3. Tin Nhật đầu hàng và thời cơ xuất hiện

Đầu tháng 8/1945, cục diện chiến tranh thế giới thay đổi nhanh chóng.

Ngày 6 và 9/8, Mỹ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki. Ngày 8/8, Liên Xô tuyên chiến với Nhật. Ngày 15/8, Nhật Hoàng tuyên bố đầu hàng Đồng minh.

Ở Đông Dương, bộ máy cai trị của Nhật và chính quyền tay sai rơi vào tình trạng khủng hoảng.

Hội nghị toàn quốc của Đảng tại Tân Trào giữa tháng 8/1945 quyết định phát động Tổng khởi nghĩa. Đại hội Quốc dân ngày 16–17/8 cũng thống nhất chủ trương giành chính quyền khi thời cơ đến.

Ở Lạng Sơn, các địa phương lần lượt chuyển sang hành động.

Ngày 19/8, Đồng Mỏ giành chính quyền.

Ngày 21/8, chính quyền cách mạng được giành tại Tràng Định.

Và đến ngày 22/8, châu Thoát Lãng được giải phóng hoàn toàn.

Trong dòng chảy ấy, đội du kích Tràng Định đã có nhiệm vụ trực tiếp tham gia giành chính quyền tại địa phương.

4. Sáng 22/8 – hai mũi tiến vào phủ đường

Sáng 22/8/1945, đội du kích Tràng Định được vũ trang đầy đủ và chia thành hai mũi tiến vào phủ đường Tràng Định.

Đây là một chi tiết đặc biệt quan trọng trong câu chuyện về Hoàng Minh Thảo.

Bởi chỉ vài tháng trước, ông còn chỉ huy một đội du kích chiến đấu ở Pò Mã.

Giờ đây, chính lực lượng ấy tiến vào trung tâm phủ để tiếp quản chính quyền.

Báo Quân đội nhân dân ghi nhận lực lượng cách mạng nhanh chóng làm chủ tình hình và nắm chính quyền. Sau khi chính quyền mới được lập ở Tràng Định, Hoàng Minh Thảo cùng các đồng chí tiếp tục lên thị xã Lạng Sơn để tham gia khởi nghĩa.

Đó là một sự chuyển đổi rất nhanh:

từ đánh đồn đến giành chính quyền.

Nếu Pò Mã là một trận chiến nhằm phá thế kiểm soát của đối phương ở vùng biên giới, thì ngày 22/8 là lúc lực lượng cách mạng bước vào trung tâm bộ máy cai trị ở địa phương để thay thế nó bằng chính quyền mới.

5. Từ Tràng Định hướng về thị xã Lạng Sơn

Sau khi Tràng Định giành được chính quyền, Hoàng Minh Thảo không dừng lại ở đó.

Ông cùng đồng đội tiến về thị xã Lạng Sơn.

Mục tiêu lúc này là tham gia cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở cấp tỉnh.

Nhưng khi lực lượng từ Tràng Định chưa đến nơi thì tình hình thị xã đã thay đổi.

Theo Báo Quân đội nhân dân, lực lượng cách mạng tại thị xã Lạng Sơn đã giành được chính quyền. Tỉnh trưởng Linh Quang Vọng đầu hàng và bàn giao ấn tín cho Việt Minh.

Một chi tiết nhỏ nhưng cho thấy tốc độ của những ngày tháng Tám năm 1945:

Hoàng Minh Thảo đang trên đường đến thị xã để tiếp tục chiến đấu thì cuộc khởi nghĩa tại đó đã giành thắng lợi.

Thời cơ diễn ra nhanh đến mức lực lượng ở địa phương này vừa hoàn thành nhiệm vụ thì đã phải hướng tới địa phương khác.

6. Những gì đứng sau một ngày giành chính quyền

Nhìn riêng ngày 22/8, có thể thấy cuộc giành chính quyền ở Tràng Định diễn ra nhanh.

Nhưng sự nhanh chóng ấy không có nghĩa là không có chuẩn bị.

Đằng sau đội du kích tiến vào phủ đường là nhiều tháng tổ chức lực lượng.

Đằng sau vũ khí là quá trình tìm kiếm và tích lũy vũ khí.

Đằng sau sự chủ động của lực lượng cách mạng là hệ thống cơ sở đã được gây dựng.

Và đằng sau việc chính quyền tay sai phải rút lui là những thay đổi về tương quan lực lượng diễn ra liên tục từ trước đó.

Đó cũng là một đặc điểm quan trọng của Cách mạng Tháng Tám.

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia chỉ rõ rằng thắng lợi của Tổng khởi nghĩa gắn với quá trình chuẩn bị về lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang, tổ chức quần chúng và việc xây dựng các đội du kích trước khi thời cơ xuất hiện.

Tràng Định là một ví dụ cụ thể cho quá trình ấy.

7. Một người chỉ huy trẻ trong những ngày đổi thay

Hoàng Minh Thảo khi ấy mới 24 tuổi.

Ông đã trải qua hoạt động cách mạng, học quân sự ở Trung Quốc, trở về nước và tham gia xây dựng lực lượng vũ trang tại vùng biên giới.

Pò Mã cho ông kinh nghiệm chiến đấu.

Những tháng sau đó cho ông kinh nghiệm xây dựng lực lượng và địa bàn.

Đến tháng 8, ông trực tiếp chỉ huy lực lượng tham gia giành chính quyền.

Chỉ ít lâu sau, nhiệm vụ của ông tiếp tục thay đổi.

Từ một cán bộ chỉ huy du kích ở Tràng Định, Hoàng Minh Thảo được giao những cương vị cao hơn trong lực lượng vũ trang cách mạng. Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, tháng 9/1945, khi mới 24 tuổi, ông được giao cương vị Tư lệnh Chiến khu 3.

Con đường quân sự của ông từ đó mở sang một quy mô hoàn toàn khác.

8. Từ phủ đường Tràng Định đến những chiến trường lớn

Cách mạng Tháng Tám đưa Hoàng Minh Thảo từ một địa bàn biên giới vào một giai đoạn mới của lịch sử.

Nhưng cuộc đấu tranh không kết thúc sau ngày giành chính quyền.

Đất nước bước ngay vào tình thế phức tạp sau tháng 8/1945.

Các lực lượng nước ngoài tiến vào Đông Dương.

Thực dân Pháp tìm cách khôi phục chế độ thuộc địa.

Chính quyền cách mạng non trẻ phải tổ chức lực lượng để bảo vệ thành quả vừa giành được.

Trong hoàn cảnh đó, những kinh nghiệm Hoàng Minh Thảo có được từ Tràng Định tiếp tục theo ông vào các nhiệm vụ sau này.

Ông từng bước đảm nhiệm các vị trí chỉ huy ở Chiến khu 3, Liên khu 3, Liên khu 4, rồi trở thành Tư lệnh Đại đoàn 304.

Nhiều năm sau, ông lại có mặt ở những chiến trường lớn như Tây Nguyên.

Nhưng điểm xuất phát vẫn là vùng biên giới Lạng Sơn.

Một đội du kích.

Một trận Pò Mã.

Và một buổi sáng tháng 8 năm 1945, khi hai mũi lực lượng cách mạng tiến vào phủ đường Tràng Định.

Lời kết

Câu chuyện Hoàng Minh Thảo ở Tràng Định năm 1945 không phải câu chuyện về một cá nhân đứng riêng trong cuộc Tổng khởi nghĩa.

Đó là câu chuyện của một lực lượng được chuẩn bị từ trước, một địa bàn đã hình thành cơ sở cách mạng và một người chỉ huy trẻ trực tiếp tổ chức, chỉ huy lực lượng ấy.

Pò Mã tháng 5 mở rộng vùng giải phóng.

Những tháng tiếp theo, chính quyền cách mạng lần lượt hình thành ở các xã.

Đến ngày 22/8, đội du kích tiến vào phủ đường Tràng Định và chính quyền về tay cách mạng.

Chỉ trong vài tháng, một đội du kích nhỏ đã đi qua một chặng đường đặc biệt:

từ xây dựng lực lượng → đánh đồn → mở rộng vùng giải phóng → giành chính quyền.

Với Hoàng Minh Thảo, đó cũng là những ngày đầu tiên ông thực sự đứng trước một nhiệm vụ mà sau này sẽ theo ông suốt cuộc đời quân ngũ:

tổ chức lực lượng, nắm thời cơ và biến một lực lượng có sẵn thành sức mạnh trên chiến trường.